Ceza Muhakemesinde Eski Hale Getirme Kurumu
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kusuru olmaksızın yasal bir süreyi geçirmiş olan kişi ceza muhakemesinde eski hale getirme isteminde bulunabilir. Eski hale getirme kurumu; kişinin iradesi dışındaki mücbir nedenler, sakınılması olanaksız kaza, rastlantı veya maddi zorlama gibi durumlar sebebiyle süreye uyulamaması halinde kaybedilen usuli hakların yeniden kullanılmasını sağlar. Kanun gerekçesinde sakınılması olanağı bulunmayan bu durumlar arasında, bir tebliğden kusursuz olarak bilgi edinilememesi hali de sayılmaktadır. Süreyi kusursuz geçirdiğini iddia eden tarafın bu kusursuzluğunu ispat etmesi gerekir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 40Kaynağı aç
eski hale getirme isteminde bulunabilir.
(2) Kanun yoluna başvuru hakkı
kendisine bildirilmemesi halinde de, kişi kusursuz sayılır.
Eski hâle getirme dilekçesi
Kanun Yoluna Başvuru Hakkının Bildirilmemesi
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 40. maddesinin ikinci fıkrasına göre, kanun yoluna başvuru hakkının kişiye bildirilmemesi durumunda ilgili kişi kanun gereği kusursuz kabul edilir. Buna karşılık, hükümde başvurulacak yasa yolu, süresi, mercii ve başvuru şekli açık ve anlaşılabilir biçimde gösterilmişse ve bu yönde bir itiraz ileri sürülmemişse, eski hale getirme talebi bildirimin yokluğuna dayanan ikinci fıkra kapsamında değil, birinci fıkrada öngörülen genel kusursuzluk şartı çerçevesinde ele alınır.
Tebligat Usulsüzlükleri ve Hak Düşürücü Süreler
Kovuşturma aşamasında bildirilen adrese usulüne uygun şekilde tebligat yapılması durumunda, geçerli bir mazeret sunulmaksızın sürenin geçirilmesine dayanan eski hale getirme ve kanun yolu talepleri reddedilir. Bildirilen adrese yapılan geçerli tebligat, yasal sürelerin işlemeye başlaması bakımından esas alınır.
Muhatabın adreste bulunmama nedeni belirtilmeksizin yapılan tebligatlar 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine aykırılık teşkil eder. Bu şekilde usulsüz tebligat yapılması halinde Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 40. maddesi uyarınca eski hale getirme talebi kabul edilir ve kanun yoluna başvuru süresinin başlangıcında öğrenme tarihi esas alınır. Benzer biçimde, muhataba daha önce tebligat çıkarılmadan Tebligat Kanunu'nun 35. maddesine göre doğrudan yapılan tebliğ işlemi usulsüzdür; bu usulsüzlük karşısında Tebligat Kanunu'nun 32. maddesi ve Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 40. maddesi uyarınca eski hale getirme nedeni doğar ve yasal başvuru süresi kararın öğrenildiği tarihe göre tayin edilir.
Eski Hale Getirme Başvuru Süresi ve Usulü
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 41. maddesi uyarınca başvuru, mazeret teşkil eden engelin ortadan kalktığı tarihten itibaren iki haftalık süre içinde, işlem süresinde yapılsaydı usul işlemlerini yürütecek mahkemeye sunulur. Talebi yönelten tarafın, yasal sürenin kaçırılmasında herhangi bir kusurunun bulunmadığını dayanak olgularla ve mevcut belgeleriyle açıklaması şarttır. Ayrıca süre nedeniyle gerçekleştirilememiş olan usul işlemlerinin de dilekçeyle eş zamanlı biçimde yerine getirilmesi gerekir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 41Kaynağı aç
itibaren iki hafta içinde, süreye uyulduğunda usule ilişkin işlemleri yapacak
olan mahkemeye verilir.[3]
(2) Dilekçe sahibi, sürenin geçmesinde kusuru olmadığına ilişkin
olguları, varsa belgelerini de ekleyerek açıklar. Dilekçe verildiği anda usule
ilişkin yapılamayan işlemler de yerine getirilir.
Eski hâle getirme dilekçesi üzerine verilecek karar
Karar Vermeye Yetkili Merci ve Talebin İnfaza Etkisi
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 42. maddesi kapsamında, usul işleminin zamanında yapılması halinde işin esası hakkında karar verecek mahkeme hangisi ise eski hale getirme talebini karara bağlama yetkisi de aynı mahkemeye aittir. Talebin mahkemece kabul edilmesi halinde bu karar kesin nitelik taşır; istemin reddedilmesi durumunda ise bu karara karşı itiraz yoluna başvurulabilir. Yapılan başvuru kural olarak kararın yerine getirilmesini durdurmamakla birlikte, mahkemenin infazı erteleme yetkisi bulunmaktadır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 42Kaynağı aç
mahkeme hükmedecek idiyse, eski hâle getirme dilekçesi hakkında da o mahkeme
karar verir.
(2) Eski hâle getirme isteminin kabulüne ilişkin karar kesindir; reddine
ilişkin karara karşı itiraz yoluna gidilebilir.
(3) Eski hâle getirme dilekçesi, kararın yerine getirilmesini durdurmaz;
ancak, mahkeme yerine getirmeyi erteleyebilir.
ÜÇÜNCÜ
KISIM
Tanıklık,
Bilirkişi İncelemesi ve Keşif
BİRİNCİ
BÖLÜM
Tanıklık
Tanıkların çağrılması
Sıkça Sorulan Sorular
Eski hale getirmede kusursuzluğu ispat yükü kime aittir?
Süreyi kusuru olmaksızın geçirdiğini ileri süren tarafın, bu kusursuzluğunu kendisinin ispat etmesi gerekir.
Kanun yoluna başvuru hakkı kararda gösterilmezse ne olur?
Kanun yoluna başvuru hakkının kişiye bildirilmemesi durumunda, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 40. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ilgili kişi kanun gereği kusursuz kabul edilir.
Eski hale getirme dilekçesi hangi süre içinde verilmelidir?
Eski hâle getirme dilekçesi, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde usule ilişkin işlemleri yapacak olan mahkemeye verilmelidir.
Eski hale getirme talebinin reddine karşı hangi yola gidilebilir?
Eski hâle getirme isteminin reddine ilişkin karara karşı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca itiraz yoluna başvurulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy