Ceza Muhakemesi Kanununun 101 inci maddesi uyarınca tutuklama kararı, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma evresinde ise Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re'sen mahkemece verilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 101Kaynağı aç
Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma
evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya
re'sen mahkemece karar verilir. Bu istemlerde mutlaka gerekçe gösterilir ve
adlî kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukukî ve fiilî
nedenlere yer verilir.
(2) (Değişik: 2/7/2012-6352/97 md.) Tutuklamaya, tutuklamanın
devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda;
a) Kuvvetli suç şüphesini,
b) Tutuklama nedenlerinin varlığını,
c) Tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu,
d) (Ek:8/7/2021-7331/14 md.) Adli kontrol uygulamasının yetersiz
kalacağını,
gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir.
Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir, ayrıca bir örneği
yazılmak suretiyle kendilerine verilir ve bu husus kararda belirtilir.
(3) Tutuklama istenildiğinde, şüpheli veya sanık, kendisinin seçeceği
veya baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiin yardımından yararlanır.
(4) Tutuklama kararı verilmezse, şüpheli veya sanık derhâl serbest
bırakılır.
(5) Bu madde ile 100 üncü madde gereğince verilen kararlara itiraz
edilebilir.
Tutuklulukta geçecek süre
Soruşturma ve Kovuşturma Evrelerinde Karar Vermeye Yetkili Merciler
Kanuni düzenlemede yetkili merci muhakemenin evresine göre ikili bir ayrımla gösterilmiştir. Şüpheli hakkında soruşturma aşamasında karar verme yetkisi savcılık talebiyle sulh ceza hâkimine bırakılmışken, kovuşturma aşamasında sanık hakkında savcılık istemiyle veya mahkemece re'sen karar tesis edilebilir.
Çocuk Koruma Kanununda suça sürüklenen çocuklar hakkında soruşturma evresinde adli kontrol ve tutuklama kararı verecek merci açıkça düzenlenmediğinden, anılan Kanunun 42 nci maddesinin birinci fıkrası delaletiyle Ceza Muhakemesi Kanununun 101 inci maddesinin birinci fıkrası tatbik edilir ve soruşturma evresinde suça sürüklenen çocuk hakkındaki tutuklama kararını sulh ceza hâkimi verir.
Tutuklama İsteminde ve Kararında Gerekçe Zorunluluğu
Cumhuriyet savcılığı tarafından yapılan tutuklama istemlerinde mutlaka gerekçe gösterilir. Bu istemlerde ayrıca adlî kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukukî ve fiilî nedenlere yer verilmesi kanuni bir zorunluluktur.
Hâkim veya mahkeme tarafından verilen tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda kuvvetli suç şüphesini, tutuklama nedenlerinin varlığını, tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu ve adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir.
Müdafi Yardımı ve Kararın Bildirilmesi Usulü
Tutuklama istenildiğinde şüpheli veya sanık, kendisinin seçeceği veya baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiin yardımından yararlanır. Bu usul güvencesi tutuklama talebinin değerlendirilmesinde savunma hakkının eksiksiz kullanılmasını amaçlar.
Verilen tutuklama kararının kapsamı şüpheli veya sanığa sözlü biçimde açıklanır, ayrıca kararın yazılı bir sureti ilgilisine teslim edilir ve bu işlemlerin gerçekleştirildiği karara geçirilir. İnceleme neticesinde tutuklama kararı verilmemesi hâlinde ise şüpheli veya sanık derhâl serbest bırakılır.
İtiraz Kanun Yolu ve İnfaza Bağlı Hukuki Sonuçlar
Ceza Muhakemesi Kanununun 101 inci maddesi ile tutuklama nedenlerini düzenleyen 100 üncü maddesi gereğince verilen kararlara karşı itiraz yoluna başvurulabilir.
Türk Ceza Kanununun 292 nci maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen hükümlü veya tutuklunun kaçması suçunun oluşabilmesi için fail hakkında Ceza Muhakemesi Kanununun 101 inci maddesi uyarınca verilmiş bir tutuklama kararı ya da infazı gereken kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü bulunmalıdır.
Hakkında tutuklama kararı verilmiş olsa dahi, çıkarılan tutuklama müzekkeresi fiilen infaz edilmeyen ve ilgili dosya kapsamında gözaltına alınmayan kişi lehine Ceza Muhakemesi Kanununun 141 ve devamı maddelerinde düzenlenen koruma tedbirleri nedeniyle tazminat istemi koşulları oluşmaz.
Soruşturma evresinde tutuklama kararını kim verir?
Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından karar verilir.
Tutuklama kararı verilmediğinde şüpheli ne zaman salıverilir?
Hâkim veya mahkeme tarafından tutuklama kararı verilmezse, şüpheli veya sanık derhâl serbest bırakılır.
Tutuklama isteminde müdafi yardımı nasıl sağlanır?
Tutuklama istenildiğinde, şüpheli veya sanık kendisinin seçeceği veya baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiin yardımından yararlanır.
Tutuklama ve tahliyenin reddi kararlarına karşı hangi yola gidilir?
Ceza Muhakemesi Kanununun 101 inci ve 100 üncü maddeleri gereğince verilen kararlara karşı itiraz kanun yoluna başvurulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy