Ceza Yargılamasında Eski Hale Getirme ve Başvuru Şartları

Ceza Muhakemesinde Eski Hale Getirme Kurumu ve Şartları

Ceza muhakemesinde usul işlemlerinin kanunda öngörülen kesin süreler içinde yerine getirilmesi esastır. Ancak 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 40/1 uyarınca, kusuru bulunmaksızın kanuni bir süreyi geçirmiş olan kişi eski hale getirme isteminde bulunabilir. Bu kurum, elde olmayan zorlayıcı nedenlerle usul işlemlerini zamanında yapamayan ilgililere hak kaybını önleme olanağı tanır. Kanun koyucu, kusursuzluk durumunun sınırlarını da çizmiş olup 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 40/2 gereğince ilgilisine kanun yoluna başvuru hakkının bildirilmemiş olması halinde de kişi kusursuz kabul edilir.

Eski Hale Getirme Dilekçesi ve Başvuru Usulü

Eski hale getirme istemi yazılı bir dilekçeyle ileri sürülür. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 41/1 hükmüne göre eski hale getirme dilekçesi, sürenin kaçırılmasına yol açan engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde verilmelidir. Başvurunun yapılacağı merci ise usul kuralına uyulmuş olsaydı söz konusu usul işlemini kabul edecek ve yapacak olan mahkemedir.

Eski hale getirme dilekçesinde şekli şartlar ve içerik büyük önem taşır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 41/2 uyarınca dilekçe sahibi, sürenin geçmesinde kusuru olmadığını gösteren somut olguları açıklamak ve varsa bunları ispata yarar belgeleri dilekçeye eklemek zorundadır. Bununla birlikte, yalnızca mazeretin bildirilmesi yeterli görülmemiş; dilekçenin verildiği anda süresi kaçırılan ve yapılamayan usule ilişkin işlemin de eş zamanlı olarak bizzat yerine getirilmesi şart koşulmuştur.

Karar Vermeye Yetkili Mahkeme ve Kanun Yolu Başvuruları

Eski hale getirme dilekçesini inceleme yetkisi, kaçırılan işlem zamanında yapılsaydı davanın esası hakkında hüküm kuracak olan mahkemeye aittir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 42/1 gereğince, süresi içinde usul işlemi yapılsaydı esasa hangi mahkeme hükmedecek idiyse, eski hale getirme istemi hakkında da aynı mahkeme karar verir.

Eski hale getirme istemiyle birlikte istinaf veya temyiz gibi bir kanun yolu başvurusunun yapılmış olması durumunda ilk derece mahkemesinin karar verme yetkisi sona erer. Bu halde eski hale getirme talebi hakkında ilk derece mahkemesince karar verilemez ve talep doğrudan ilgili kanun yolu mercii tarafından incelenip karara bağlanır.

İstem Üzerine Verilecek Kararlar ve İnfaza Etkisi

Eski hale getirme talebinin incelenmesi neticesinde verilen kararların hukuki denetimi kanunda ayrıma tabi tutulmuştur. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 42/2 uyarınca, eski hale getirme isteminin kabulüne ilişkin verilen karar kesindir. Buna karşılık, mahkemenin istemin reddine yönelik kurduğu karara karşı itiraz kanun yoluna başvurulması mümkündür.

Eski hale getirme talebinde bulunulmuş olması kural olarak yargılama veya infaz sürecini sekteye uğratmaz. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 42/3 uyarınca eski hale getirme dilekçesinin verilmesi, mahkeme kararının yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz. Ancak mahkeme, şartların varlığı halinde yerine getirme işleminin ertelenmesine karar verebilir.

Sanığın Yokluğunda Yapılan Duruşmalarda Eski Hale Getirme

Sanığın hazır bulunmadığı oturumlarda yürütülen usul işlemlerine ilişkin özel bir eski hale getirme düzenlemesi mevcuttur. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 198/1 gereğince duruşma sanık hazır bulunmaksızın yapılmışsa, mahkemenin karar ve işlemlerinin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren bir hafta içinde sanık, kanuni nedenlere dayanarak bu karar ve işlemler hakkında eski hale getirme isteminde bulunabilir.

Yoklukta yapılan işlemlere karşı eski hale getirme hakkı mutlak değildir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 198/2 açık hükmü doğrultusunda, sanık kendi istemi üzerine duruşmadan bağışık tutulmuşsa veya duruşmada kendisini müdafi aracılığıyla temsil ettirme yetkisini kullanmışsa, duruşmanın yokluğunda yapıldığını ileri sürerek eski hale getirme talebinde bulunamaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy