Temyiz İncelemesi Sonucu Dosyanın Gönderilmesi Usulü
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 304. maddesinin birinci fıkrası uyarınca Yargıtayca 302. maddenin birinci fıkrası veya 303. maddesi gereğince verilen kararlara ilişkin dava dosyası ilk derece mahkemesine, kararın bir örneği ise bölge adliye mahkemesine tevdi edilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına verilir.
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 302. maddesinin birinci fıkrası gereğince bölge adliye mahkemesinin temyiz edilen kararı hukuka uygun bulunduğu takdirde temyiz başvurusunun esastan reddi kararlaştırılır. Kanun'un 303. maddesinde ise Yargıtayın davanın esasına hükmettiği ya da hukuka aykırılığı düzelttiği durumlar düzenlenmiştir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 302Kaynağı aç
Yargıtayca hukuka uygun bulunması hâlinde temyiz isteminin esastan reddine
karar verilir.
(2) Yargıtay, temyiz edilen hükmü, temyiz
başvurusunda gösterilen, hükmü etkileyecek nitelikteki hukuka aykırılıklar
nedeniyle bozar. Bozma sebepleri ilâmda ayrı ayrı gösterilir.
(3) Hüküm, temyiz dilekçesinde gösterilen sebeplerle bozulduğunda,
dilekçede açıklanmış olmasa bile saptanan bütün diğer hukuka aykırılık hâlleri
de ilâmda gösterilir.
(4) Hükmün bozulmasına neden olan hukuka aykırılık, bu hükme esas olarak
saptanan işlemlerden kaynaklanmış ise, bunlar da aynı zamanda bozulur.
(5) 289 uncu madde hükümleri saklıdır.
Yargıtayca davanın esasına hükmedilecek hâller, hukuka aykırılığın
düzeltilmesi
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 303Kaynağı aç
hukuka aykırılıktan dolayı hüküm bozulmuş ise, aşağıdaki hâllerde Yargıtay
davanın esasına hükmedebileceği gibi hükümdeki hukuka aykırılığı da
düzeltebilir:
a) Olayın daha ziyade aydınlanması gerekmeden beraate veya davanın
düşmesine ya da alt ve üst sınırı olmayan sabit bir cezaya hükmolunması
gerekirse.
b) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının iddiasına uygun olarak sanığa kanunda
yazılı cezanın en alt derecesini uygulamayı uygun görürse.
c) Mahkemece sabit görülen suçun unsurları, niteliği ve cezası hükümde
doğru gösterilmiş olduğu hâlde sadece kanunun madde numarası yanlış yazılmış
ise.
d) Hükümden sonra yürürlüğe giren kanun, suçun cezasını azaltmış ve
mahkemece sanığa verilecek cezanın belirlenmesinde artırma sebebi kabul
edilmemiş veya yeni bir kanun ile fiil suç olmaktan çıkarılmış ise birinci
hâlde daha az bir cezanın hükmolunması ve ikinci hâlde hiç ceza hükmolunmaması gerekirse.
e) Sanığın açıkça saptanmış olan doğum ve suç tarihlerine göre verilecek
cezanın belirlenmesinde gerekli indirim yapılmamış veya yanlış indirim yapılmış
ise.
f) Artırma veya indirim sonucunda verilecek ceza süresi veya miktarının
belirlenmesinde maddî hata yapılmış ise.
g) Türk Ceza Kanununun 61 inci maddesindeki sıralamanın gözetilmemesi
yüzünden eksik veya fazla ceza verilmiş ise.
h) Harçlar Kanunu ile yargılama giderlerine ilişkin hükümlere ve
Avukatlık Kanununa göre düzenlenen ücret tarifesine aykırılık mevcutsa.
Yargıtay kararının gönderileceği merci
Temyiz Denetiminin Hukuki Kapsamı ve İstem Reddi Halleri
Temyiz kanun yoluna başvuru ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayandırılabilir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 288. maddesi uyarınca bir hukuk normunun hiç tatbik edilmemesi veya hatalı tatbik edilmesi hukuka aykırılık teşkil eder. Temyiz incelemesi bu hukuki değerlendirme sınırları dahilinde icra edilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 288Kaynağı aç
dayanır.
(2) Bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka
aykırılıktır.
Hukuka kesin aykırılık hâlleri
Yargıtay tarafından yapılan ön incelemede başvuru süresinin geçirilmesi, hükmün kanunen temyiz edilemez bulunması, başvuranın temyiz hakkının bulunmaması veya dilekçede herhangi bir temyiz sebebi gösterilmemesi halinde Kanun'un 298. maddesinin birinci fıkrası uyarınca istem reddedilir. Ayrıca Kanun'un 286. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca ilk derece mahkemelerinin beş yıl veya daha az süreli hapis cezaları ile miktarına bakılmaksızın tüm adli para cezalarına dair istinaf başvurusunun esastan reddi kararları temyiz denetimine tabi değildir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 286Kaynağı aç
dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir.
(2) Ancak;[131]
a) İlk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları
ile miktarı ne olursa olsun adlî para cezalarına karşı istinaf başvurusunun
esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları,
b) İlk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis
cezalarını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararları,
c) (Ek: 20/7/2017-7035/20 md.)[132] Hapis cezasından
çevrilen seçenek yaptırımlara ilişkin ilk derece mahkemesi kararları ile ilgili
olarak bölge adliye mahkemesince verilen; seçenek yaptırımlara ilişkin her
türlü kararlar ve istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar,
d) (Anayasa Mahkemesinin 27/12/2018 tarihli ve E.:2018/71 K.:2018/118
sayılı Kararı ile İptal; Yeniden Düzenleme:20/2/2019-7165/7 md.) İlk defa
bölge adliye mahkemesince verilen ve 272 nci maddenin üçüncü fıkrası kapsamı
dışında kalan mahkûmiyet kararları hariç olmak üzere, ilk derece mahkemelerinin
görevine giren ve kanunda üst sınırı iki yıla kadar (iki yıl dâhil) hapis
cezasını gerektiren suçlar ve bunlara bağlı adlî para cezalarına ilişkin her
türlü bölge adliye mahkemesi kararları,
e) Adlî para cezasını gerektiren suçlarda ilk derece mahkemelerinden
verilen hükümlere ilişkin her türlü bölge adliye mahkemesi kararları,
f) (Değişik: 18/6/2014-6545/78 md.) Sadece eşya veya kazanç
müsaderesine veya bunlara yer olmadığına ilişkin ilk derece mahkemesi kararları
ile ilgili olarak istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararları,
g) On yıl veya daha az hapis cezasını veya adlî para cezasını gerektiren
suçlardan, ilk derece mahkemesince verilen beraat kararları ile ilgili olarak istinaf
başvurusunun esastan reddine dair kararları,
h) (Değişik: 18/6/2014-6545/78 md.) Davanın düşmesine, ceza
verilmesine yer olmadığına, güvenlik tedbirine ilişkin ilk derece mahkemesi
kararları ile ilgili olarak bölge adliye mahkemesince verilen bu tür kararlar
veya istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar,
ı) Yukarıdaki bentlerde yer alan sınırlar içinde kalmak koşuluyla aynı
hükümde, cezalardan ve kararlardan birden fazlasını içeren bölge adliye
mahkemesi kararları,
Temyiz edilemez.
(3) (Ek:17/10/2019-7188/29 md.)
İkinci fıkrada belirtilen temyiz edilemeyecek kararlar kapsamında olsa bile
aşağıda sayılan suçlar nedeniyle verilen bölge adliye mahkemesi ceza
dairelerinin kararları temyiz edilebilir:
a) Türk Ceza Kanununda yer alan;
1. Hakaret (madde 125, üçüncü fıkra),
2. Halk arasında korku ve panik yaratmak amacıyla tehdit (madde 213),
3. Suç işlemeye tahrik (madde 214),
4. Suçu ve suçluyu övme (madde 215),
5. Halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama (madde 216),
6. Kanunlara uymamaya tahrik (madde 217),
7. (Ek:13/10/2022-7418/30 md.)[133]
Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma (madde 217/A),
8. Cumhurbaşkanına hakaret (madde 299),
9. Devletin egemenlik alametlerini aşağılama (madde 300),
10. Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Devletin kurum ve
organlarını aşağılama (madde 301),
11. Silâhlı örgüt (madde 314),
12. Halkı askerlikten soğutma (madde 318),
suçları.
b) Terörle Mücadele Kanununun 6 ncı maddesinin ikinci ve dördüncü fıkrası
ile 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan suçlar.
c) Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun 28 inci maddesinin birinci
fıkrası, 31 inci maddesi ve 32 nci maddesinde yer alan suçlar.
Hükümden önceki kararların temyizi
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 298Kaynağı aç
bulunulmadığını, hükmün temyiz edilemez olduğunu, temyiz edenin buna hakkı
olmadığını ya da temyiz dilekçesinin temyiz sebeplerini içermediğini saptarsa,
temyiz istemini reddeder.
Duruşmalı inceleme
Yargıtayın Bozma Kararı Vermesi ve Görevli Merci Ayrımı
Yargıtay, hükmü etkileyen nitelikteki hukuka aykırılıklar sebebiyle kararı bozduğunda ve bu durum Kanun'un 303. maddesindeki davanın esasına hükmedilme veya düzeltme sınırlarını aştığında, dosyayı yeniden inceleme yapılması ve hüküm kurulması amacıyla hükmü bozulan bölge adliye mahkemesine veya başka bir bölge adliye mahkemesine gönderir. Bozma gerekçeleri ilamda ayrı ayrı gösterilir ve hükme dayanak yapılan işlemler de aynı zamanda bozulur.
Bozma kararının niteliğine göre dosyanın gönderileceği merci Kanun'un 304. maddesinin ikinci fıkrasında özel olarak ayrılmıştır. Bozma kararı, istinaf başvurusunun esastan reddi kararına ilişkin ise dosya gereği için kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilir. Şayet bozma kararı hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddi kararına yönelikse, dosya kararı veren ilk derece mahkemesine veya bozmanın içeriğine göre Yargıtayca uygun görülmesi durumunda bölge adliye mahkemesine gönderilir. Dosyanın ilk derece mahkemesine gönderildiği hallerde kararın bir örneği bölge adliye mahkemesine iletilir.
Görev ve Yetki Aykırılığı Nedeniyle Bozma Kararları
Hükmün, yargılamayı yürüten mahkemenin hukuka aykırı şekilde kendisini görevli veya yetkili görmesinden kaynaklı olarak bozulması durumunda, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 304. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince Yargıtay dosyayı aynı zamanda görevli veya yetkili mahkemeye gönderir.
Kanun gerekçesinde belirtildiği üzere Yargıtayın görev veya yetki konularında tesis ettiği bozma kararlarına karşı hükmü veren mahkemenin direnme hakkı bulunmamaktadır. Yetki yönünden bozma kararı verilebilmesi için ise yetki itirazının Kanun'un 19. maddesinde belirtilen kanuni süreler içinde ileri sürülmüş olması ve mahkemece hukuka aykırı şekilde reddedilmiş bulunması şarttır.
Doğrudan Temyize Tabi İlk Derece Mahkemesi Hükümleri
İlk derece mahkemesi tarafından doğrudan temyiz yolu açık bulunan hükümlere ilişkin Yargıtay tarafından verilen kararlarda dosya, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 304. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca hükmü veren ilk derece mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdi edilir.
Yargıtayca Davanın Esasına Hükmedilmesi ve Düzeltilerek Onama Halleri
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 303. maddesi uyarınca olayın daha ziyade aydınlanması gerekmeksizin beraate, davanın düşmesine ya da alt ve üst sınırı olmayan sabit bir cezaya hükmolunması gereken hallerde Yargıtay davanın esasına hükmedebilir veya hukuka aykırılığı düzeltebilir. Başsavcılığın istemine uygun olarak cezanın kanundaki en alt derecesinin tatbiki uygun görüldüğünde de aynı yol izlenebilir.
Mahkemece sabit görülen suçun unsurları, niteliği ve cezası hükümde doğru gösterilmişken yalnızca kanun madde numarasının yanlış yazılması, hükümden sonra yürürlüğe giren kanunla suçun cezasının azaltılması veya eylemin suç olmaktan çıkarılması, sanığın doğum ve suç tarihlerine göre gereken indirimin yapılmaması veya yanlış yapılması, artırma ya da indirim sonucunda ceza süresi veya miktarında maddi hata bulunması ve Türk Ceza Kanunu'nun 61. maddesindeki ceza sıralamasının gözetilmemesi hallerinde aykırılık Yargıtayca düzeltilebilir.
Yargıtay temyiz istemini esastan reddederse dosya nereye gönderilir?
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 304. maddesinin birinci fıkrası gereğince dosya ilk derece mahkemesine, kararın bir örneği ise bölge adliye mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına verilir.
İstinaf başvurusunun esastan reddi kararı bozulduğunda dosya hangi merciye gider?
Bozma kararı istinaf başvurusunun esastan reddi kararına ilişkin olduğunda dosya gereği için kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilir ve kararın bir örneği bölge adliye mahkemesine iletilir.
Mahkeme Yargıtayın görev veya yetki konusundaki bozma kararına direnebilir mi?
Hayır, hükmü veren mahkemenin Yargıtayın görev veya yetki uyuşmazlıklarına ilişkin bozma kararlarına karşı direnme hakkı kanun gerekçesinde açıkça belirtildiği üzere yoktur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy