Diğer Kolluk Birimlerinin Adli Görevi ve Tabi Olduğu Hükümler
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 165. maddesi uyarınca, zorunlu görülen hallerde ya da Cumhuriyet savcısının istemi üzerine genel kolluk haricindeki teşkilatlar da adli kolluk faaliyetlerini yürütmekle mükelleftir. İlgili personelin yerine getirdiği adli işlemler bakımından Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yer alan usul ve kurallar geçerlilik taşır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 165Kaynağı aç
halinde, diğer kolluk birimleri de adlî kolluk görevini yerine getirmekle
yükümlüdür. Bu durumda, kolluk görevlileri hakkında, adlî görevleri dolayısıyla
bu Kanun hükümleri uygulanır.
Değerlendirme raporu yetkisi
Özel Kanunlar Kapsamında Kolluk Sıfatı ve Normlar Hiyerarşisi
6831 sayılı Orman Kanunu'nun 77. maddesi çerçevesinde orman memurları, orman suçlarının meydana gelmesine engel olunması ile adli tahkikat sürecindeki vazifeleri yönünden kolluk memuru niteliğini haizdir. Bu doğrultuda ormanların muhafazası ve suçların önlenmesi amacıyla görev yapan memurlar, Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında kolluk görevlisi kabul edildiklerinden adli ve önleme araması isteminde bulunma veya arama icra etme yetkisine sahiptir.
Normlar hiyerarşisi gereğince üst norm niteliğindeki kanun hükümleri öncelikli olarak uygulanır. Alt norm olan yönetmelikte kolluk tanımı sınırlı şekilde sayılmış olsa dahi, kanun ile adli ve önleme görevi verilmiş olan memurların arama talep etme ve arama yapma yetkisi yönetmelik kurallarıyla daraltılamaz.
Arama Kararı Usulü ve Savcıya Ulaşılamayan Haller
6831 sayılı Orman Kanunu'nun 88. maddesine göre, bu kanunda tanımlanan suçlardan dolayı arama işlemleri Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre yerine getirilir. Ancak Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 119. maddesinin birinci fıkrasına göre Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde arama işlemi orman şefinin yazılı emri ile icra edilir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 119. maddesinin birinci fıkrası uyarınca arama, kural olarak hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin yazılı emriyle kolluk görevlileri tarafından icra edilir. Ancak konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama kolluk amirinin emriyle yapılamaz; bu mahallerde arama hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle gerçekleştirilebilir. Kolluk amirinin yazılı emriyle icra edilen arama sonuçları ise Cumhuriyet Başsavcılığına derhal bildirilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 119Kaynağı aç
kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet
savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin
yazılı emri ile kolluk görevlileri arama yapabilirler. Ancak, konutta, işyerinde
ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama, hâkim kararı veya gecikmesinde
sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile yapılabilir.
Kolluk amirinin yazılı emri ile yapılan arama sonuçları Cumhuriyet
Başsavcılığına derhal bildirilir.
(2) Arama karar veya emrinde;
a) Aramanın nedenini oluşturan fiil,
b) Aranılacak kişi, aramanın yapılacağı konut veya diğer yerin adresi ya
da eşya,
c) Karar veya emrin geçerli olacağı zaman süresi,
Açıkça gösterilir.
(3) Arama tutanağına işlemi yapanların açık kimlikleri yazılır. (Mülga
ikinci cümle: 25/5/2005 – 5353/15 md.)
(4) Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın konut, işyeri veya diğer kapalı
yerlerde arama yapabilmek için o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki
kişi bulundurulur.
(5) (Değişik: 25/7/2018-7145/14
md.) Askerî mahallerde yapılacak arama, Cumhuriyet savcısının nezaretinde
askerî makamların katılımıyla adlî kolluk görevlileri tarafından yerine
getirilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı
emriyle de askerî makamların katılımıyla adlî kolluk görevlileri tarafından
arama yapılabilir.
Aramada hazır bulunabilecekler
Arama Kararının Şekli, Kapalı Alanlar ve Tutanak Düzeni
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 119. maddesinin ikinci fıkrasına göre arama karar veya emrinde; aramanın nedenini oluşturan fiil, aranılacak kişi, aramanın yapılacağı konut veya diğer yerin adresi ya da eşya ile karar veya emrin geçerli olacağı zaman süresi açıkça gösterilir.
Aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca arama tutanağına işlemi gerçekleştirenlerin açık kimlikleri kaydedilir. Ayrıca dördüncü fıkra uyarınca Cumhuriyet savcısı hazır bulunmaksızın konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerde arama yapılabilmesi için o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişinin hazır bulundurulması yasal bir zorunluluktur.
Kesinleşen Kararlara Karşı Kanun Yararına Bozma
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 309. maddesinin birinci fıkrasına göre, hâkimlik yahut mahkemelerce tesis edilip istinaf ya da temyiz denetiminden geçmeden kesinleşmiş kararlarda kanuna aykırılık tespit edildiğinde, Adalet Bakanlığı gerekçelerini belirterek ilgili kararın Yargıtay tarafından bozulması talebini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına iletebilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 309Kaynağı aç
veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka
aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, o karar veya hükmün Yargıtayca
bozulması istemini, yasal nedenlerini belirterek Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığına yazılı olarak bildirir.[144]
(2) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, bu nedenleri aynen yazarak karar veya
hükmün bozulması istemini içeren yazısını Yargıtayın ilgili ceza dairesine
verir.
(3) Yargıtayın ceza dairesi ileri sürülen nedenleri yerinde görürse,
karar veya hükmü kanun yararına bozar.
(4) Bozma nedenleri:
a) 223 üncü maddede tanımlanan ve
davanın esasını çözmeyen bir karara ilişkin ise, kararı veren hâkim veya
mahkeme, gerekli inceleme ve araştırma sonucunda yeniden karar verir.
b) Mahkûmiyete ilişkin hükmün, davanın esasını çözmeyen yönüne veya
savunma hakkını kaldırma veya kısıtlama sonucunu doğuran usul işlemlerine
ilişkin ise, kararı veren hâkim veya mahkemece yeniden yapılacak yargılama
sonucuna göre gereken hüküm verilir. Bu hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan
cezadan daha ağır olamaz.
c) Davanın esasını çözüp de mahkûmiyet dışındaki hükümlere ilişkin ise,
aleyhte sonuç doğurmaz ve yeniden yargılamayı gerektirmez.
d) Hükümlünün cezasının kaldırılmasını
gerektiriyorsa cezanın kaldırılmasına, daha hafif bir cezanın verilmesini
gerektiriyorsa bu hafif cezaya Yargıtay ceza dairesi doğrudan hükmeder.
(5) Bu madde uyarınca verilen bozma kararına karşı direnilemez.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının kanun yararına başvurması
Diğer kolluk birimleri adli kolluk görevini hangi şartlarda üstlenir?
CMK 165 uyarınca gerektiğinde veya Cumhuriyet savcısının talebi halinde diğer kolluk birimleri adli kolluk görevini yerine getirmekle yükümlü olup bu görevleri dolayısıyla Haklarında Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uygulanır.
Savcıya ulaşılamayan hallerde orman suçlarında arama emrini kim verir?
Orman Kanunu m. 88 ve CMK m. 119/1 çerçevesinde, Cumhuriyet savcısına ulaşılamayan hallerde arama işlemi orman şefinin yazılı emri ile gerçekleştirilir.
Arama kararı veya yazılı emirde hangi bilgilerin bulunması gerekir?
CMK m. 119/2 uyarınca aramanın nedenini oluşturan fiil, aranılacak kişi, aramanın yapılacağı konut veya yer adresi ya da eşya ile kararın geçerli olacağı zaman süresinin açıkça gösterilmesi şarttır.
Arama tutanağına personelin kimlik bilgileri yazılır mı?
CMK m. 119/3 hükmü uyarınca arama tutanağına işlemi gerçekleştiren görevlilerin açık kimliklerinin yazılması zorunludur.
Savcının katılmadığı kapalı yer aramalarında kimler hazır bulunur?
CMK m. 119/4 uyarınca Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın kapalı alanlarda arama yapabilmek için o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişinin bulundurulması yasal zorunluluktur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy