Ceza Muhakemesinde Müdafi ve Vekil Ayrımı
Ceza muhakemesinde şüpheli veya sanığın savunmasını yapmak, haklarını korumak ve hukuki yardımda bulunmak üzere görevlendirilen avukat müdafi sıfatını taşır ve cezai sürece ilişkin savunma faaliyetini yürütür. Katılan, mağdur veya suçtan zarar görenin muhakeme sürecindeki temsilini üstlenen avukat ise vekil olarak adlandırılır.
İfade Alma ve Sorguda Müdafi Yardımına İlişkin Haklar
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 147/1-c gereğince şüpheli veya sanığa müdafi seçme hakkının bulunduğu, onun hukuki yardımından yararlanabileceği ve müdafiin ifade veya sorgusunda hazır bulunabileceği bildirilir. Şüpheli veya sanık müdafi seçecek durumda olmadığını ve müdafi yardımından faydalanmak istediğini belirtirse kendisine baro tarafından bir müdafi görevlendirilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 147Kaynağı aç
veya sorguya çekilmesinde aşağıdaki hususlara uyulur:
a) Şüpheli veya sanığın kimliği saptanır. Şüpheli veya sanık, kimliğine
ilişkin soruları doğru olarak cevaplandırmakla yükümlüdür.
b) Kendisine yüklenen suç anlatılır.
c) Müdafi seçme hakkının bulunduğu ve onun hukukî yardımından
yararlanabileceği, müdafiin ifade veya sorgusunda hazır bulunabileceği,
kendisine bildirilir. Müdafi seçecek durumda olmadığı ve bir müdafi yardımından
faydalanmak istediği takdirde, kendisine baro tarafından bir müdafi
görevlendirilir.
d) 95 inci madde hükmü saklı kalmak
üzere, yakalanan kişinin yakınlarından istediğine yakalandığı derhâl
bildirilir.
e) Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanunî hakkı olduğu
söylenir.
f) Şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği
hatırlatılır ve kendisi aleyhine var olan şüphe nedenlerini ortadan kaldırmak
ve lehine olan hususları ileri sürmek olanağı tanınır.
g) İfade verenin veya sorguya
çekilenin kişisel ve ekonomik durumu hakkında bilgi alınır.
h) İfade ve sorgu işlemlerinin kaydında, teknik imkânlardan yararlanılır.
i) İfade veya sorgu bir tutanağa
bağlanır. Bu tutanakta aşağıda belirtilen hususlar yer alır:
1. İfade alma veya sorguya çekme işleminin yapıldığı yer ve tarih.
2. İfade alma veya sorguya çekme sırasında hazır bulunan kişilerin isim
ve sıfatları ile ifade veren veya sorguya çekilen kişinin açık kimliği.
3. İfade almanın veya sorgunun yapılmasında yukarıdaki işlemlerin yerine
getirilip getirilmediği, bu işlemler yerine getirilmemiş ise nedenleri.
4. Tutanak içeriğinin ifade veren veya sorguya çekilen ile hazır olan
müdafi tarafından okunduğu ve imzalarının alındığı.
5. İmzadan çekinme hâlinde bunun nedenleri.
İfade alma ve sorguda yasak usuller
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 147/1-i-4 uyarınca ifade ve sorgu tutanağında, tutanak içeriğinin ifade veren veya sorguya çekilen ile hazır olan müdafi tarafından okunduğu ve imzalarının alındığı hususunun yer alması düzenlenmiştir.
CMK m. 150 Kapsamında Müdafi Görevlendirilmesi Halleri
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 150/1 gereğince şüpheli veya sanığa öncelikle kendi avukatını belirleme imkânı sunulur; ilgilinin avukat seçebilecek durumda bulunmadığını beyan ederek talepte bulunması halinde kendisine müdafi atanır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 150Kaynağı aç
(1) Şüpheli veya sanıktan kendisine
bir müdafi seçmesi istenir. Şüpheli veya sanık, müdafi seçebilecek durumda
olmadığını beyan ederse, istemi halinde bir müdafi görevlendirilir.
(2) Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık; çocuk, kendisini savunamayacak
derecede malul veya sağır ve dilsiz ise, istemi aranmaksızın bir müdafi
görevlendirilir.
(3) Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan
dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmada ikinci fıkra hükmü uygulanır.
(4) Zorunlu müdafilikle ilgili diğer hususlar, Türkiye Barolar Birliğinin
görüşü alınarak çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Müdafi görevini yerine getirmediğinde yapılacak işlem ve müdafilik
görevinden yasaklanma[54]
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 150/2 uyarınca avukatı bulunmayan şüpheli veya sanığın çocuk yaşta olması, kendi savunmasını yapamayacak düzeyde maluliyeti bulunması ya da sağır ve dilsiz olması durumunda, herhangi bir talep beklenmeksizin doğrudan müdafi görevlendirmesi yapılır.
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 150/3 uyarınca alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmada da ikinci fıkra hükmü uygulanır ve istem aranmaksızın müdafi görevlendirmesi yapılır.
Zorunlu Müdafi Görevlendirme Usulü ve Temsil Yetkisi
Soruşturma aşamasında cumhuriyet savcısı veya kolluk, kovuşturma aşamasında ise mahkeme durumu ilgili baroya bildirir. Baro, servisleri aracılığıyla sıraya göre veya belirlenen usullere göre avukat görevlendirir.
Zorunlu müdafilikte noter vekâletnamesi aranmaz. Baro tarafından düzenlenen görevlendirme yazısı, avukatın dosyada müdafilik yetkisini gösterir.
Görevin Süresi, Sona Ermesi ve Yönetmelik Düzenlemesi
Zorunlu müdafi görevi kural olarak soruşturma aşamasında başlayıp istinaf ve temyiz dâhil kovuşturmanın tüm evrelerini kapsayacak şekilde devam eder. Şüpheli veya sanığın kendi seçeceği bir avukatı görevlendirmesi, müdafiin haklı sebeple çekilmesi veya baro tarafından değişiklik yapılması hallerinde görev sona erebilir veya değişebilir.
Zorunlu müdafilik şartlarının devam etmesi durumunda, görevin sona ermesi veya değişmesi halinde baronun yeni bir müdafi görevlendirmesi gerekir.
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 150/4 uyarınca zorunlu müdafilikle ilgili diğer hususlar, Türkiye Barolar Birliğinin görüşü alınarak çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Zorunlu müdafilikte avukatın dosyada yetkili kılınması için noter vekâletnamesi gerekir mi?
Noter vekâletnamesi aranmaz; baro tarafından düzenlenen görevlendirme yazısı avukatın dosyada müdafilik yetkisini gösterir.
Hangi durumlarda şüpheli veya sanığın istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir?
Müdafisi bulunmayan şüpheli veya sanığın çocuk olması, kendisini savunamayacak derecede malul bulunması, sağır ve dilsiz olması veya isnat edilen suçun alt sınırının beş yıldan fazla hapis cezasını gerektirmesi hallerinde istem aranmaksızın müdafi görevlendirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy