Telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesi sırasında yürütülen soruşturmayla ilgisi bulunmayan bir fiile rastlanması hâlinde, bu tespitlerin tesadüfi delil olarak muhafaza altına alınabilmesi Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 135. maddesinde düzenlenen suçlardan birinin işlendiği şüphesini uyandırmasına bağlıdır. Kanunda sayılan suçlar haricindeki fiillere ilişkin dinleme kayıtları delil değerlendirme yasakları kapsamında yer almakta ve hükme dayanak yapılamamaktadır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 138Kaynağı aç
uygulanması sırasında, yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi
olmayan ancak, diğer bir suçun işlendiği şüphesini uyandırabilecek bir delil
elde edilirse; bu delil muhafaza altına alınır ve durum Cumhuriyet Savcılığına
derhâl bildirilir.
(2) Telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi sırasında,
yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi olmayan ve ancak, 135 inci
maddenin altıncı fıkrasında sayılan suçlardan birinin işlendiği şüphesini
uyandırabilecek bir delil elde edilirse; bu delil muhafaza altına alınır ve
durum Cumhuriyet Savcılığına derhâl bildirilir.
ALTINCI BÖLÜM
Gizli Soruşturmacı ve Teknik Araçlarla İzleme
Gizli soruşturmacı görevlendirilmesi[44]
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 135Kaynağı aç
dolayısıyla yapılan soruşturma ve kovuşturmada, suç işlendiğine ilişkin somut
delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka suretle delil
elde edilmesi imkânının bulunmaması durumunda, hâkim
veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla
şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişimi dinlenebilir, kayda
alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir. Cumhuriyet savcısı kararını
derhâl hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç yirmi dört saat içinde verir.
Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine
karar verilmesi hâlinde tedbir Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl kaldırılır.[38]
(Mülga son iki cümle: 24/11/2016-6763/26 md.)
(2) (Ek: 21/2/2014–6526/12 md.) Talepte bulunulurken hakkında bu
madde uyarınca tedbir kararı verilecek hattın veya iletişim aracının sahibini
ve biliniyorsa kullanıcısını gösterir belge veya rapor eklenir.
(3) Şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki
iletişimi kayda alınamaz. Kayda alma gerçekleştikten sonra bu durumun
anlaşılması hâlinde, alınan kayıtlar derhâl yok edilir.[39]
(4) Birinci fıkra hükmüne göre verilen kararda, yüklenen suçun türü,
hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği, iletişim aracının türü, telefon
numarası veya iletişim bağlantısını tespite imkân veren kodu, tedbirin türü,
kapsamı ve süresi belirtilir. Tedbir kararı en çok iki ay için verilebilir; bu
süre, bir ay daha uzatılabilir. (Ek cümle: 25/5/2005 – 5353/17 md.) Ancak,
örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili olarak gerekli görülmesi
halinde, hâkim yukarıdaki sürelere ek olarak
her defasında bir aydan fazla olmamak ve toplam üç ayı geçmemek üzere
uzatılmasına karar verebilir.
(5) Şüpheli veya sanığın
yakalanabilmesi için, mobil telefonun yeri, hâkim veya gecikmesinde sakınca
bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararına istinaden tespit edilebilir. Bu
hususa ilişkin olarak verilen kararda, mobil telefon numarası ve tespit
işleminin süresi belirtilir. Tespit işlemi en çok iki ay için yapılabilir; bu
süre, bir ay daha uzatılabilir.[40]
(6) (Ek: 2/12/2014-6572/42 md.) Şüpheli ve sanığın
telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespiti, soruşturma aşamasında hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet
savcısı, kovuşturma aşamasında mahkeme kararına istinaden yapılır.
Kararda, yüklenen suçun türü, hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği,
iletişim aracının türü, telefon numarası veya iletişim bağlantısını tespite
imkân veren kodu ve tedbirin süresi belirtilir. (Ek cümleler:
24/11/2016-6763/26 md.) Cumhuriyet savcısı
kararını yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç
yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine
karar verilmesi hâlinde kayıtlar derhâl imha edilir.
(7) Bu madde hükümlerine göre alınan karar ve yapılan işlemler, tedbir
süresince gizli tutulur.
(8) Bu madde kapsamında dinleme, kayda
alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümler ancak aşağıda
sayılan suçlarla ilgili olarak uygulanabilir:
a) Türk Ceza Kanununda yer alan;
1. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80) ile organ veya doku ticareti (madde 91),
2. Kasten öldürme (madde 81, 82, 83),
3. İşkence (madde 94, 95),
4. Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, madde 102),
5. Çocukların cinsel istismarı (madde 103),
6. (Ek: 21/2/2014 – 6526/12 md.) Nitelikli hırsızlık (madde 142)
ve yağma (madde 148, 149) ile nitelikli
dolandırıcılık (madde 158),
7. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
8. Parada sahtecilik (madde 197),
9. (Mülga: 21/2/2014 – 6526/12 md.; Yeniden düzenleme:
24/11/2016-6763/26 md.) Suç işlemek amacıyla
örgüt kurma (madde 220, fıkra üç),
10. (Ek: 25/5/2005 – 5353/17 md.) Fuhuş (madde 227),
11. İhaleye fesat karıştırma (madde 235),
12. (Ek: 24/11/2016-6763/26 md.) Tefecilik
(madde 241),
13. Rüşvet (madde 252),
14. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (madde 282),
15. (Değişik: 2/12/2014-6572/42 md.) Devletin
birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak (madde 302) ,
16. (Ek: 2/12/2014-6572/42 md.) Anayasal Düzene ve Bu Düzenin
İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 311, 312, 313, 314, 315, 316),
17. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331,
333, 334, 335, 336, 337) suçları.
b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda
tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları.
c) (Ek: 25/5/2005 – 5353/17 md.) Bankalar Kanununun 22 nci
maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarında tanımlanan zimmet suçu,[41]
d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda
tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar.
e) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü
maddelerinde tanımlanan suçlar.
(9) Bu maddede belirlenen esas ve usuller dışında hiç kimse, bir
başkasının telekomünikasyon yoluyla iletişimini dinleyemez ve kayda alamaz.
Müdafiin bürosu ve yerleşim yeri
İletişimin Denetlenmesinin Kanuni Koşulları ve Süre Sınırı
Ceza soruşturması ve kovuşturmasında şüpheli veya sanığın telekomünikasyon araçlarıyla kurduğu iletişimin dinlenmesi, kayda alınması ya da sinyal verilerinin incelenmesi sıkı usuli koşullara tabidir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 135. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, suçun işlendiğine dair somut olgulara dayalı kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması ve hedeflenen delillerin başka bir yolla elde edilme imkânının kalmaması zorunludur. Tedbire kural olarak hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda ise Cumhuriyet savcısının kararıyla başvurulabilmektedir.
Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısınca tesis edilen dinleme kararı derhâl hâkim onayına sunulur. Hâkim, onay istemine ilişkin kararını en geç yirmi dört saat içinde vermekle yükümlüdür. Bu yirmi dört saatlik sürenin dolması veya hâkimin aksine karar vermesi hâlinde uygulanan tedbir Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl kaldırılır.
İletişimin dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin işlemler 5271 sayılı Kanun'un 135. maddesinde sınırlı biçimde sayılan katalog suçlar kapsamında yürütülebilir. Söz konusu tedbir kararı kanun uyarınca en çok iki ay için verilebilir ve bu süre gerektiğinde bir ay daha uzatılabilir. Suçun örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ise kanunda öngörülen ek süre sınırları tatbik edilir.
İletişimin Denetlenmesi Sırasında Tesadüfi Delil Elde Edilmesi
Telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesi esnasında, yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi bulunmayan fakat 5271 sayılı Kanun'un 135. maddesinde gösterilen suçlardan birinin işlendiği şüphesini doğuran bir delil ele geçirilirse, 138. maddenin 2. fıkrası gereğince bu delil muhafaza altına alınır ve durum derhâl Cumhuriyet Savcılığına bildirilir. Benzer usul, arama veya elkoyma koruma tedbirleri uygulanırken soruşturma konusu dışındaki bir başka suçun şüphesini uyandırabilecek bir delilin bulunması hâlinde de 138. maddenin 1. fıkrası uyarınca muhafaza altına alma ve Cumhuriyet Savcılığına derhâl bildirim şeklinde yürütülür.
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 135. maddesinde gösterilen suçlar haricindeki bir eyleme ilişkin elde edilen dinleme kayıtlarının soruşturma ve kovuşturmada kullanılması delil değerlendirme yasakları kapsamında kalmaktadır. Kanunda sayılan suçlar arasında yer almayan fiillere ilişkin iletişimin tespiti tutanakları delil olarak kabul edilemez ve bu kayıtlar hükme dayanak yapılamaz.
Tanıklıktan Çekinme Hakkı Kapsamındaki İletişim Güvencesi
Ceza muhakemesinde iletişim denetlenirken şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinme hakkına sahip şahıslarla gerçekleştirdiği görüşmeler yasa koyucu tarafından özel olarak korunmuştur. 5271 sayılı Kanun'un 135. maddesinin 3. fıkrası uyarınca şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki iletişimi kayda alınamaz. Kayda alma işlemi yapıldıktan sonra muhatabın bu hukuki konumda olduğunun anlaşılması durumunda, elde edilen tüm kayıtların derhâl yok edilmesi kanuni bir zorunluluktur.
İfade Alma Usulleri ve Delil Değerlendirme Yasakları
Ceza muhakemesi işlemlerinde şüpheli veya sanığın ifadesinin hukuka uygun biçimde alınması esastır. 5271 sayılı Kanun'un 148. maddesinin 3. fıkrası gereğince, yasak usullerle elde edilen ifadeler ilgilinin rızası bulunsa dahi ceza muhakemesinde delil olarak değerlendirilemez.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 148Kaynağı aç
dayanmalıdır. Bunu engelleyici nitelikte kötü davranma, işkence, ilâç verme,
yorma, aldatma, cebir veya tehditte bulunma, bazı araçları kullanma gibi
bedensel veya ruhsal müdahaleler yapılamaz.
(2) Kanuna aykırı bir yarar vaat edilemez.
(3) Yasak usullerle elde edilen ifadeler rıza ile verilmiş olsa da delil
olarak değerlendirilemez.
(4) Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme
huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
(5) Şüphelinin aynı olayla ilgili olarak yeniden ifadesinin alınması
ihtiyacı ortaya çıktığında, bu işlem ancak Cumhuriyet savcısı tarafından
yapılabilir.
ALTINCI
KISIM
Savunma
BİRİNCİ
BÖLÜM
Müdafi
Seçimi, Görevlendirilmesi, Görev ve Yetkileri
Şüphelinin veya sanığın müdafi seçimi
Kolluk birimlerince alınan ifadelerin mahkemedeki ispat gücü de kanunla sınırlandırılmıştır. 5271 sayılı Kanun'un 148. maddesinin 4. fıkrası uyarınca, müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli ya da sanık tarafından bizzat doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
Telefon dinlemesinde çıkan her bulgu tesadüfi delil olur mu?
Hayır, iletişimin denetlenmesi sırasında yürütülen soruşturma dışındaki bir suça rastlandığında bunun tesadüfi delil olarak muhafaza edilip bildirilebilmesi için Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 135. maddesinde sayılan katalog suçlardan birine ilişkin olması zorunludur.
Katalog dışı suçlara ait telefon kayıtları mahkûmiyete esas alınır mı?
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 135. maddesinde sayılanlar dışındaki suçların soruşturma ve kovuşturmasında dinleme kayıtlarının kullanılması delil değerlendirme yasakları kapsamında yer almakta olup katalogda bulunmayan suça ilişkin tutanaklar delil olarak kabul edilmemektedir.
Savcının verdiği telefon dinleme kararında onay süresi ne kadardır?
Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısınca verilen karar derhâl hâkim onayına sunulur ve hâkim en geç yirmi dört saat içinde karar verir; sürenin dolması veya aksine karar verilmesi hâlinde tedbir savcılıkça derhâl kaldırılır.
Şüphelinin tanıklıktan çekinebilecek yakınıyla görüşmesi kayda alınabilir mi?
Şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki iletişim kayda alınamaz; kayda alındıktan sonra bu durumun anlaşılması hâlinde kayıtlar derhâl yok edilir.
Avukat olmadan poliste verilen ifade mahkemede delil sayılır mı?
Müdafi hazır bulunmaksızın kolluk tarafından alınan ifade, şüpheli veya sanık tarafından hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme dayanak yapılamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy