CMK 119 Kapsamında Adli Arama Kararı ve Usulü

Ceza muhakemesinde adli arama tedbiri, şüphelinin veya sanığın yakalanabilmesi ya da suç delillerinin elde edilebileceğine ilişkin makul şüphe bulunması hâlinde kişinin üstünde, eşyasında, konutunda, işyerinde veya ona ait diğer yerlerde icra edilir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 119. maddesi uyarınca arama kural olarak hâkim kararı üzerine yapılır. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı anlarda ise yetkili kolluk amirinin yazılı emri ile kolluk görevlileri arama gerçekleştirebilir.

Arama Kararı ve Emri Verebilecek Yetkili Merciler

Arama kararının sınırları ve yetki paylaşımı mekânın niteliğine göre farklılaşır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 119. maddesinin birinci fıkrası uyarınca konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama yapılabilmesi yalnızca hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile mümkündür. Kolluk amirinin konut, işyeri veya kamuya açık olmayan kapalı yerler bakımından yazılı arama emri düzenleme yetkisi bulunmaz. Diğer yerlerde kolluk amirinin yazılı emriyle icra edilen arama işleminin sonuçları ise derhal Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilir.

Arama Kararında ve Arama Tutanağında Bulunması Zorunlu Unsurlar

5271 sayılı Kanun'un 119. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca düzenlenen arama kararında veya yazılı arama emrinde; aramanın nedenini oluşturan fiil, aranılacak kişi, aramanın yapılacağı konut veya diğer yerin açık adresi ya da aranacak eşya ile karar veya emrin geçerli olacağı zaman süresi açıkça belirtilmelidir. Arama işleminin tamamlanmasının ardından tanzim edilecek arama tutanağına ise 119. maddenin üçüncü fıkrası gereğince işlemi bizzat icra eden görevlilerin açık kimlikleri yazılır.

Kapalı Yerlerde Arama Güvenceleri ve Askerî Mahallerde Arama Usulü

Konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerde icra edilecek aramalarda Cumhuriyet savcısı hazır bulunmuyorsa, yasal bir güvence olarak o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişinin bulundurulması şarttır. Askerî mahallerde yapılacak aramalar ise Cumhuriyet savcısının nezaretinde ve askerî makamların katılımıyla adlî kolluk görevlilerince yerine getirilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde de Cumhuriyet savcısının yazılı emri üzerine askerî makamların katılımı temin edilerek adlî kolluk personeli tarafından arama yapılabilir.

Metruk Yapılarda Kolluk Tarafından Yapılan Kontroller

Pencereleri ve kapıları bulunmayan, yarı yıkık vaziyette olan, fiilen barınmaya ve ikamete elverişli nitelik taşımayan ve şüpheliyle fiili bir bağı bulunmayan metruk binalar hukuken konut vasfında sayılmaz. Bu nitelikteki terk edilmiş ve fiilen kullanılmayan alanlarda gerçekleştirilen fiziki kontroller, konut dokunulmazlığı kapsamındaki adli arama işlemi olarak değerlendirilmediğinden, söz konusu kontroller için adli arama kararı veya yazılı arama emri alınmamış olması işlemi hukuka aykırı kılmaz.

Hukuka Aykırı Arama Tedbirinin Delil Değerine Etkisi

Kanuni yetki sınırları ve şekil şartları gözetilmeden icra edilen hukuka aykırı arama işlemleri sonucunda elde edilen deliller ceza muhakemesinde hükme esas alınamaz. Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilmiş olan materyaller değerlendirme dışı tutulduğunda, dosyada failin isnat edilen suçu işlediğini ispata elverişli başkaca kesin delil bulunmuyorsa şüpheden sanık yararlanır evrensel ceza hukuku ilkesi uyarınca beraat değerlendirmesi yapılması gerekir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy