CMK 127 Uyarınca Elkoyma Kararı Vermeye Yetkili Merciler
Ceza muhakemesinde elkoyma işlemi, kural olarak hâkim kararı üzerine yerine getirilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamayan hâllerde ise kolluk amirinin yazılı emriyle kolluk görevlileri elkoyma işlemini gerçekleştirebilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 127Kaynağı aç
kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet
savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin
yazılı emri ile kolluk görevlileri, elkoyma işlemini gerçekleştirebilir.
(2) Kolluk görevlisinin açık kimliği, elkoyma işlemine ilişkin tutanağa
geçirilir.
(3) (Değişik: 25/5/2005 – 5353/16 md.) Hâkim kararı olmaksızın
yapılan elkoyma işlemi, yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur.
Hâkim, kararını elkoymadan itibaren kırksekiz saat içinde açıklar; aksi hâlde
elkoyma kendiliğinden kalkar.
(4) Zilyedliğinde bulunan eşya veya diğer malvarlığı değerlerine
elkonulan kimse, hâkimden her zaman bu konuda bir karar verilmesini
isteyebilir.
(5) Elkoyma işlemi, suçtan zarar gören mağdura gecikmeksizin bildirilir.
(6) (Değişik: 25/7/2018-7145/15 md.) Askerî mahallerde yapılacak
elkoyma işlemi, Cumhuriyet savcısının nezaretinde askerî makamların katılımıyla
adlî kolluk görevlileri tarafından yerine getirilir. Gecikmesinde sakınca
bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle de askerî makamların
katılımıyla adlî kolluk görevlileri tarafından elkoyma işlemi yapılabilir.
Taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoyma
İşlemin resmiyetini ve denetlenebilirliğini temin etmek amacıyla elkoyma işlemine ilişkin düzenlenen tutanağa, işlemi gerçekleştiren kolluk görevlisinin açık kimliği yazılır.
Hâkim Onayı ve Kanuni Süreler
Hâkim kararı olmaksızın savcı veya kolluk amirinin yazılı emrine dayalı olarak yapılan elkoyma işlemi, yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur.
Görevli hâkim kararını elkoymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar. Belirtilen bu süre içerisinde hâkim tarafından karar açıklanmadığı takdirde elkoyma işlemi kendiliğinden kalkar.
Rıza ile Teslim, Muhafaza Altına Alma ve Elkoyma Ayrımı
İspat aracı olarak yararlı görülen ya da müsadere konusunu oluşturan malvarlığı değerlerini yanında bulunduran kişinin rızasıyla teslim etmemesi hâlinde bu tür eşyaya elkonulabilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 123Kaynağı aç
kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerleri, muhafaza altına
alınır.
(2) Yanında bulunduran kişinin rızasıyla teslim etmediği bu tür eşyaya
elkonulabilir.
(3) (Ek:27/12/2020-7262/19 md.) Muhafaza altına alınan veya
elkonulan eşya ya da malvarlığı değerlerinin kıymeti tespit edilir.
İstenen eşyayı vermeyenler hakkında yapılacak işlem
İspat aracı ya da müsadereye konu eşyanın veya malvarlığı değerlerinin rıza ile teslim edilmesi muhafaza altına alma olarak değerlendirilir. Eşyanın rıza ile teslim edildiği bu durumda, elkoyma tedbirinden farklı şekilde hâkim kararı veya Cumhuriyet savcısı ya da kolluk amirinin yazılı izni aranmaz.
Muhafaza altına alınan veya elkonulan eşya ya da malvarlığı değerlerinin kıymetinin tespiti zorunludur.
Askerî Mahallerde Elkoyma İşleminin Usulü
Askerî mahallerde yapılacak elkoyma işlemi, kural olarak Cumhuriyet savcısının nezaretinde askerî makamların katılımıyla adlî kolluk görevlileri tarafından yerine getirilir.
Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle de askerî makamların katılımı sağlanarak adlî kolluk görevlilerince elkoyma işlemi yapılabilir.
Taşınmazlara, Hak ve Alacaklara Elkoymada Yetki Sınırı
Taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoyma tedbiri ile bu değerlerin yönetimi amacıyla kayyım atanması hususunda yetki kuralı sıkı tutulmuştur. İlgili kanun hükmü gereğince bu kapsamdaki elkoyma ve kayyım atama tedbirlerine ancak hâkim karar verebilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 128Kaynağı aç
işlendiğine ve bu suçlardan elde edildiğine dair somut delillere dayanan
kuvvetli şüphe sebebi bulunan hallerde, şüpheli veya sanığa ait;
a) Taşınmazlara,
b) Kara, deniz veya hava ulaşım araçlarına,
c) Banka veya diğer malî kurumlardaki her türlü hesaba,
d) Gerçek veya tüzel kişiler nezdindeki her türlü hak ve alacaklara,
e) Kıymetli evraka,
f) Ortağı bulunduğu şirketteki ortaklık paylarına,
g) Kiralık kasa mevcutlarına,
h) Diğer malvarlığı değerlerine,
Elkonulabilir. Somut olarak belirlenen Bu
taşınmaz, hak, alacak ve diğer malvarlığı değerlerinin şüpheli veya sanıktan
başka bir kişinin zilyetliğinde bulunması halinde dahi, elkoyma işlemi
yapılabilir. (Ek cümle: 21/2/2014 – 6526/10 md.) Bu madde kapsamında
elkoyma kararı alınabilmesi için ilgisine göre Bankacılık Düzenleme ve
Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Mali Suçları Araştırma Kurulu,
Hazine Müsteşarlığı ve Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları
Kurumundan, suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınır. Bu rapor en geç üç
ay içinde hazırlanır. Özel sebepler zorunlu kıldığında bu süre talep üzerine
iki ay daha uzatılabilir.[27]
(2) Birinci fıkra hükmü;[28]
a) Türk Ceza Kanununda tanımlanan;
1. Soykırım ve insanlığa karşı suçlar (madde 76, 77, 78),
2. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80) ile organ veya
doku ticareti (madde 91),
3. Hırsızlık (madde 141, 142),
4. Yağma (madde 148, 149),
5. Güveni kötüye kullanma (madde 155),
6. Dolandırıcılık (madde 157, 158),
7. Hileli iflas (madde 161),
8. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
9. Parada sahtecilik (madde 197),
10. (Mülga: 21/2/2014 – 6526/10
md.; Yeniden düzenleme: 24/11/2016-6763/25 md.) Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (madde 220, fıkra üç),
11. İhaleye fesat karıştırma (madde 235),
12. Edimin ifasına fesat karıştırma (madde 236),
13. (Ek: 24/11/2016-6763/25 md.) Tefecilik
(madde 241),
14. Zimmet (madde 247),
15. İrtikap (madde 250)
16. Rüşvet (madde 252),
17. Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 305, 306,
307, 308),
18. (Değişik: 2/12/2014-6572/41 md.) Anayasal Düzene ve Bu Düzenin
İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 311, 312, 313, 314, 315, 316),
19. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331,
333, 334, 335, 336, 337) suçları.
b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda
tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları,
c) Bankalar Kanununun 22 nci maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarında
tanımlanan zimmet suçu,
d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını
gerektiren suçlar,
e) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü
maddelerinde tanımlanan suçlar,
Hakkında uygulanır.
(3) Taşınmaza elkonulması kararı, tapu kütüğüne şerh verilmek suretiyle
icra edilir.
(4) Kara, deniz ve hava ulaşım araçları hakkında verilen elkoyma kararı,
bu araçların kayıtlı bulunduğu sicile şerh verilmek suretiyle icra olunur.
(5) Banka veya diğer malî kurumlardaki her türlü hesaba elkonulması
kararı, teknik iletişim araçlarıyla ilgili banka veya malî kuruma derhâl
bildirilerek icra olunur. Söz konusu karar, ilgili banka veya malî kuruma
ayrıca tebliğ edilir. Elkoyma kararı alındıktan sonra, hesaplar üzerinde
yapılan bu kararı etkisiz kılmaya yönelik işlemler geçersizdir.
(6) Şirketteki ortaklık paylarına elkoyma kararı, ilgili şirket
yönetimine ve şirketin kayıtlı bulunduğu ticaret sicili müdürlüğüne teknik
iletişim araçlarıyla derhâl bildirilerek icra olunur. Söz konusu karar, ilgili
şirkete ve ticaret sicili müdürlüğüne ayrıca tebliğ edilir.
(7) Hak ve alacaklara elkoyma kararı, ilgili gerçek veya tüzel kişiye
teknik iletişim araçlarıyla derhâl bildirilerek icra olunur. Söz konusu karar,
ilgili gerçek veya tüzel kişiye ayrıca tebliğ edilir.
(8) Bu madde hükmüne göre alınan elkoyma kararının gereklerine aykırı
hareket edilmesi halinde, Türk Ceza Kanununun "Muhafaza görevini kötüye
kullanma" başlıklı 289 uncu maddesi hükümleri uygulanır.
(9) (Değişik: 24/11/2016-6763/25 md.) Bu
madde hükümlerine göre elkoymaya ve onuncu fıkra uyarınca kayyım atanmasına
ancak hâkim karar verebilir.
(10) (Ek: 15/8/2016-KHK-674/13 md.; Aynen kabul: 10/11/2016-6758/13
md.) Bu madde uyarınca elkonulan taşınmaz, hak ve alacakların idaresi
gerektiğinde bu malvarlığı değerlerinin yönetimi amacıyla kayyım atanabilir. Bu
durumda 133 üncü madde hükümleri kıyasen uygulanır.
Bilişim suçlarının işlenmesi suretiyle elde edilen
menfaatin bulunduğu hesabın askıya alınması ve elkoyma
Zilyedin Hakları ve Elkoymanın Bildirilmesi
Zilyetliğinde bulunan eşya veya diğer malvarlığı değerlerine elkonulan kimse, hâkimden bu hususta her zaman bir karar verilmesini isteyebilir.
Gerçekleştirilen elkoyma işlemi gecikmeksizin suçtan zarar gören mağdura bildirilir.
Muhafazasına gerek kalmayan veya müsadereye tabi tutulmayacağı anlaşılan elkonulmuş eşyanın iadesi talebinin reddine yönelik kararlara karşı başvurulacak kanun yolu Ceza Muhakemesi Kanunu m. 131/1 uyarınca itirazdır.
Arama Sırasında Başka Suç Şüphesi Doğuran Delillerin Durumu
Arama esnasında soruşturmayla ilgisiz başka bir suç delili elde edildiğinde eşya koruma altına alınarak durum savcılığa bildirilir ve elkoyma için yazılı emir istenir. Cumhuriyet savcısına ulaşılamaması hâlinde elkoyma kolluk amirinin yazılı emriyle de gerçekleştirilebilir.
Hâkim kararı olmaksızın yapılan bu elkoyma işlemi yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulmalıdır. Usulüne uygun şekilde hâkim onayı alınmayan elkoyma işlemleri hukuka aykırı kabul edilir ve bu yolla elde edilen deliller ceza muhakemesinde hükme esas alınamaz.
Hâkim onayı olmaksızın yapılan elkoyma ne kadar sürede onaya sunulmalıdır?
Hâkim kararı olmaksızın yapılan elkoyma işlemi yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulmalı ve hâkim kararını kırk sekiz saat içinde açıklamalıdır.
Hâkim onay kararını kırk sekiz saatte açıklamazsa ne olur?
Görevli hâkim kararını elkoymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklamadığı takdirde elkoyma kendiliğinden kalkar.
Elkonulan eşyanın zilyedi hâkime başvurabilir mi?
Zilyetliğinde bulunan eşya veya malvarlığı değerlerine elkonulan kişi hâkimden her zaman bu konuda bir karar verilmesini isteyebilir.
Elkoyma işlemi mağdura bildirilir mi?
Elkoyma işlemi suçtan zarar gören mağdura gecikmeksizin bildirilir.
Taşınmazlara savcı emriyle elkoyulabilir mi?
Taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoymaya ve yönetim amacıyla kayyım atanmasına yalnızca hâkim karar verebilir.
Eşyanın rıza ile teslim edilmesi hâlinde yazılı emir gerekir mi?
Eşyanın rıza ile teslim edilmesi muhafaza altına alma niteliğinde olduğundan hâkim kararına veya savcı ya da kolluk amirinin yazılı iznine gerek bulunmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy