Ceza Muhakemesinde Duruşma Usulü ve Kuralları

Ceza muhakemesinde duruşmaya sanığın ve müdafiinin hazır bulunup bulunmadığı ile usulüne uygun şekilde çağrılmış tanık ve bilirkişilerin gelip gelmedikleri saptanarak başlanır. Sanık duruşma salonuna bağsız olarak alınır. Mahkeme başkanı veya hâkim, iddianamenin kabulü kararını okuyarak duruşmanın başladığını açıklar. Duruşmanın başında tanıklar duruşma salonundan dışarı çıkarılırlar.

Duruşmaya Hazırlık ve Tebligat Esasları

Kovuşturma evresinde iddianame, çağrı kâğıdı ile birlikte sanığa tebliğ olunur. İddianameye ilişkin bilgiler ve duruşma tarihi telefon, telgraf, faks veya elektronik posta gibi iletişim araçlarıyla da bildirilebilir; ancak bu vasıtalarla yapılan bildirimlere çağrı kâğıdına bağlanan hukuki sonuçlar bağlanmaz. Tutuklu olmayan sanığa gönderilecek çağrı kâğıdına mazereti bulunmaksızın duruşmaya gelmediği takdirde zorla getirileceği ihtarı yazılır.

Tutuklu sanığın duruşmaya çağrılması ise duruşma gününün tebliği suretiyle yerine getirilir. Sanıktan savunması için bir talebi bulunup bulunmadığı ve bulunacaksa neden ibaret olduğu sorularak tutuklu bulunduğu ceza infaz kurumunda tutanak düzenlenir ve müdafii de davet olunur. Kanun uyarınca çağrı kâğıdının sanığa tebliği ile duruşma günü arasında en az bir hafta süre bulunması şarttır.

Duruşmanın Başlaması ve Sanığın Sorgusu

Duruşmada sırasıyla sanığın açık kimliği saptanır ve kişisel ile ekonomik durumu hakkında bilgi alınır. Ardından iddianamede veya iddianame yerine geçen belgede yer alan suçlamanın dayanağını oluşturan eylemler, deliller ve suçlamanın hukuki nitelendirmesi sanığa anlatılır.

Sanığa yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanuni hakkı olduğu ve Ceza Muhakemesi Kanunu m. 147 kapsamında düzenlenen diğer hakları bildirilir. Sanık açıklamada bulunmaya hazır olduğunu ifade ettiğinde usulüne göre sorgusu icra edilir.

Duruşmanın Açıklığı ve Kapalılık Kararı

Mahkeme, kamu güvenliği veya genel ahlâkın kesin zorunluluk oluşturduğu durumlarda duruşmanın tamamının veya bir kısmının kapalı yapılmasına karar verebilir. Duruşmanın kapalı yapılmasına dair gerekçeli karar ile duruşma sonunda verilecek hüküm açık duruşmada açıklanır. Duruşmanın kapalı yapılması durumunda duruşma içeriği hiçbir iletişim aracıyla yayımlanamaz.

Hakkında kovuşturma yürütülen sanık onsekiz yaşını doldurmamış ise duruşma kapalı yapılır ve hüküm de kapalı duruşmada açıklanır.

Kesintisizlik İlkesi ve Duruşmanın Yönetimi

Duruşmaya ara verilmeksizin devam edilerek hüküm kurulur. Ancak zorunlu hâllerde davanın makul sürede sonuçlandırılmasını olanaklı kılacak surette duruşmaya ara verilebilir. Ceza Muhakemesi Kanunu m. 176'da belirlenen süreye uyulmamış ise duruşmaya ara verilmesini istemeye hakkı olduğu sanığa hatırlatılır.

Mahkeme başkanı veya hâkim duruşmayı yönetir, sanığı sorguya çeker ve delillerin ikame edilmesini sağlar. Duruşmada yer alan ilgililerden biri, mahkeme başkanının duruşmanın yönetimine ilişkin olarak emrettiği bir tedbirin hukuken kabul edilemeyeceğini ileri sürerse bu konuda mahkemece karar verilir.

Sanığın Duruşmada Hazır Bulunması ve İstisnaları

Kanunun ayrık tuttuğu hâller saklı kalmak üzere, hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılamaz ve gelmemesinin geçerli nedeni olmayan sanığın zorla getirilmesine karar verilir. Bununla birlikte mahkeme, sanığın duruşmada bizzat hazır bulunmasına ve zorla getirme kararı veya yakalama emriyle mahkemeye getirilmesine her zaman karar verebilir.

Toplanan delillere göre sanık hakkında mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri dışında bir karar verilmesi gerektiği kanısına varılırsa, sanığın sorgusu yapılmamış olsa dahi dava yokluğunda bitirilebilir. İsnat olunan suç yalnız veya birlikte adlî para cezasını ya da müsadereyi gerektirmekte ise sanık gelmese bile duruşma yapılabilir; bu durumda gönderilecek davetiyede sanığa duruşmaya gelmese de yargılamanın yürütüleceği bildirilir.

Duruşma sanık hazır bulunmaksızın yapılmışsa, mahkemenin karar ve işlemlerinin sanığa tebliğinden itibaren bir hafta içinde, sürenin geçmesinden doğan sonuçları gidermek amacıyla kanuni nedenlere dayanılarak eski hâle getirme isteminde bulunulabilir. Ancak sanık kendi istemi üzerine duruşmadan bağışık tutulmuşsa veya müdafii aracılığıyla temsil edilmek yetkisini kullanmışsa eski hâle getirme isteminde bulunamaz.

Duruşma Düzeni ve Son Söz Hakkı

Duruşmanın düzenini bozan kişi, savunma hakkının kullanılmasını engellememek koşuluyla mahkeme başkanı veya hâkim tarafından salondan çıkarılır. Kişi dışarı çıkarılması sırasında direnç gösterir veya karışıklıklara yol açarsa yakalanır ve hâkim veya mahkeme kararıyla derhâl dört güne kadar disiplin hapsine konulabilir. Avukatlar ile çocuklar hakkında disiplin hapsi cezası uygulanmaz.

Hükmün verildiği son oturumda sanığa son sözün verilmesi savunma hakkına ilişkin emredici bir kuraldır. Duruşmada son söz sanığa sorulmadan yargılamanın bitirilmesi, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 216/3 hükmüne aykırılık teşkil etmekte olup savunma hakkının kısıtlanması niteliğinde kabul edilerek hükmün bozulmasını gerektirir.

Duruşma Tutanağının İspat Gücü

Duruşma tutanağı, mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt kâtibi tarafından imzalanır. Duruşmada icra edilen işlemlerin teknik araçlarla kayda alınması durumunda, bu kayıtlar vakit geçirilmeksizin yazılı tutanağa dönüştürülerek mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt kâtibi tarafından imza altına alınır.

Duruşmanın kanunda öngörülen usul ve esaslara uygun yürütülüp yürütülmediği ancak duruşma tutanağı ile ispat edilebilir. Duruşma tutanağının içeriğine karşı kanunen yalnızca sahtecilik iddiası ileri sürülebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy