Ceza Muhakemesinde Duruşma Hazırlığı ve İlgili İşlemler

İddianamenin İncelenmesi, İadesi ve Kabulü

Ceza muhakemesinde kamu davası, iddianamenin kabulüyle açılır ve kovuşturma evresi başlar. Mahkeme, iddianamenin ve soruşturma evrakının verildiği tarihten itibaren on beş gün içinde soruşturma evresine ilişkin bütün belgeleri inceler. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 174/1 uyarınca; 170 inci maddeye aykırı düzenlenen, suçun sübûtuna doğrudan etki edecek mevcut bir delil toplanmadan tanzim edilen, önödemeye, uzlaştırmaya veya seri muhakeme usulüne tabi olduğu soruşturma dosyasından açıkça anlaşılan işlerde bu usuller uygulanmaksızın düzenlenen ve soruşturma veya kovuşturma yapılması izne veya talebe bağlı suçlarda izin alınmaksızın veya talep olmaksızın hazırlanan iddianamelerin, eksik veya hatalı noktaları belirtilmek suretiyle Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine karar verilir.

Suçun hukukî nitelendirilmesi sebebiyle iddianamenin iadesine karar verilemez. On beş günlük yasal süre içinde iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır. Mahkemenin iade kararı üzerine Cumhuriyet savcılığı eksiklikleri tamamlayıp dosyayı yeniden mahkemeye sunduğunda, mahkeme ilk kararda belirtmediği sebeplere dayanarak yeniden iddianamenin iadesi yoluna gidemez. İade kararına karşı Cumhuriyet savcısı itiraz edebilir.

Duruşma Gününün Belirlenmesi ve Sanığın Çağrılması

Mahkeme, iddianamenin kabulünden sonra duruşma gününü belirler ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır. İddianame, çağrı kâğıdı ile birlikte sanığa tebliğ olunur. Sanığa ait telefon, telgraf, faks veya elektronik posta gibi iletişim bilgilerinin dosyada bulunması hâlinde iddianameye ilişkin bilgiler ve duruşma tarihi bu araçlardan yararlanılarak da bildirilir; ancak çağrı kâğıdına bağlanan hukuki sonuçlar bu bildirim için uygulanmaz. Çağrı kâğıdının tebliğiyle duruşma günü arasında en az bir hafta süre bulunması gerekir. Tutuklu olmayan sanığa tebliğ olunacak çağrı kâğıdına mazereti olmaksızın gelmediğinde zorla getirileceği yazılır. Suçun yalnız veya birlikte adlî para cezasını veya müsadereyi gerektirmesi hâlinde ise sanık gelmese bile duruşma yapılabilir ve sanığa gönderilecek davetiyede gelmese de duruşmanın yapılacağı yazılır.

Tutuklu bulunan sanığın duruşmaya daveti, duruşma gününün ceza infaz kurumunda görevli personel marifetiyle tutanak düzenlenerek bildirilmesiyle sağlanır. Söz konusu bildirim sırasında sanıktan savunma amacıyla bir talebinin bulunup bulunmadığı ve varsa mahiyeti sorulur, sanıkla birlikte müdafii de duruşmaya davet edilir. Kovuşturma aşamasında kaçak sanık hakkında yakalama emri ise mahkemece ya da hâkim tarafından re'sen veya Cumhuriyet savcısının istemi üzerine düzenlenir.

Savunma Delillerinin Toplanması ve Karşılıklı Bildirim

Sanık, tanık veya bilirkişinin davetini veya savunma delillerinin toplanmasını istediğinde, bunların ilişkin olduğu olayları göstermek suretiyle hazırladığı dilekçesini duruşma gününden en az beş gün önce mahkeme başkanına veya hâkime verir. Bu dilekçe üzerine verilecek karar sanığa derhâl bildirilir ve sanığın kabul edilen istemleri Cumhuriyet savcısına da bildirilir. Delil ile ispat edilmek istenilen olayın karara etkisi yoksa, delil kanuna aykırı olarak elde edilmişse veya delil istemi sadece davayı uzatmak maksadıyla yapılmışsa mahkemece reddolunur. 5271 sayılı Kanunun 289 uncu maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi gereğince, hüküm için önemli olan hususlarda mahkeme kararı ile savunma hakkının sınırlandırılmış olması hukuka kesin aykırılık hâlidir.

Mahkeme başkanı veya hâkim sanığın veya katılanın bildirdiği tanık ya da uzman kişinin dinlenmesi yönündeki istemi geri çevirdiğinde, taraflar bu kişileri duruşmaya kendileri getirebilir ve getirilen şahıslar dinlenir; ancak yalnızca duruşmayı uzatma amacı güden istemler reddedilir. Sanık duruşmada bizzat hazır edeceği veya doğrudan davetini sağlayacağı tanık ve bilirkişilerin kimlik ve adreslerini makul süre zarfında Cumhuriyet savcısına iletmelidir. Aynı şekilde Cumhuriyet savcısı da tarafların bildirdikleri dışında duruşmaya re'sen veya hâkim kararıyla davet ettireceği şahısların kimlik ve adres bilgilerini makul bir sürede sanığa bildirir.

İstinabe, Naip Hâkim ve Sesli ve Görüntülü Dinleme Usulü

Tanık veya bilirkişinin hastalık, malullük ya da giderilmesi mümkün olmayan engeller sebebiyle belirsiz ve uzun bir süre duruşmada hazır bulunamayacağı anlaşılırsa, mahkeme dinlemenin naip marifetiyle veya istinabe yoluyla yapılmasına karar verebilir. Yetkili mahkemenin yargı alanı dışında ikamet eden ve intikali güç olan tanık veya bilirkişilerin dinlenmesinde de aynı usul uygulanabilir. Bununla birlikte, zorunluluk bulunmadıkça büyükşehir belediye sınırları dahilindeki ilgililerin istinabe yoluyla dinlenmesine karar verilemez. İstinabe edilen mahkemenin büyükşehir belediye sınırlarında yer alması hâlinde, şahıslar kendi yargı çevresinde bulunmasa dahi bu sınırlar içinde ifası gereken işlemler geri çevrilmeksizin yürütülür. Ayrıca teknolojik donanımın mevcut olması durumunda, tanık veya bilirkişinin sesli ve görüntülü iletişim araçları kullanılarak dinlenmesi esastır.

Naip veya istinabe vasıtasıyla tanık ve bilirkişilerin dinleneceği gün; Cumhuriyet savcısına, suçtan zarar görene, vekiline, sanığa ve müdafiine bildirilir ve düzenlenen zabıt sureti hazır bulunan savcı ile müdafie verilir. Keşif veya muayenenin yenilenmesi gerektiğinde de bu bildirim ve tutanak kuralları uygulanır. Hürriyeti kısıtlanmış bulunan sanık, yalnızca tutuklu bulunduğu mahaldeki mahkemede icra edilecek işlemlerde hazır bulundurulmayı talep edebilir. Hâkim veya mahkemenin gerekli gördüğü durumlarda ise tutuklu şüpheli veya sanığın da bu işlemlerde bizzat yer almasına karar verilebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy