Ceza Yargılamasında Savunma Makamı ve Kovuşturma Evresi
Sanığı veya müştekiyi savunan, haklı ile haksızı adalet kıstasları doğrultusunda değerlendiren hukukçular savunma makamını oluşturur ve ceza yargılamasında savunmanın temel dayanağını teşkil eder. İddianamenin mahkemece kabul edilmesiyle birlikte kamu davası açılmış olur ve kovuşturma evresi başlar.
Duruşmaya Çağrı ve Savunma Delillerinin Bildirilmesi
Tutuklu olmayan sanığa tebliğ edilecek çağrı kâğıdında, mazereti bulunmaksızın duruşmaya gelmediği takdirde zorla getirileceği hususu açıkça yer alır. Çağrı kâğıdının tebliği tarihi ile duruşma günü arasında en az bir haftalık bir sürenin bulunması gerekir. Bu süreye uyulmaması hâlinde sanığa duruşmaya ara verilmesini isteme hakkı bulunduğu hatırlatılır.
Sanık; tanık veya bilirkişinin davet edilmesini ya da savunma delillerinin toplanmasını talep ettiğinde, bunların ilişkin olduğu olayları gösteren dilekçesini duruşma gününden en az beş gün önce mahkeme başkanına veya hâkime verir. Mahkeme başkanı veya hâkim bu istemi reddettiğinde, sanık veya katılan avukatları aracılığıyla o kişileri mahkemeye getirebilir ve bu kişiler duruşmada dinlenir. Ancak davayı uzatma amacıyla yapılan talepler mahkemece reddedilir.
Duruşma Düzeni, Kayıt Yasağı ve Güvenlik Esasları
Adliye binasında ve duruşma başladıktan sonra duruşma salonunda her türlü sesli veya görüntülü kayıt veya nakil imkânı sağlayan aletler kullanılamaz. Sanık duruşmaya bağsız ve kelepçesiz olarak alınır. Sanığın on sekiz yaşını doldurmamış olması durumunda duruşma kapalı yapılır ve hüküm de kapalı duruşmada açıklanır.
Duruşmanın düzenini bozan kişinin dışarı çıkarılması sırasında direnç göstermesi veya karışıklıklara yol açması hâlinde kişi yakalanır. Bu durumda avukatlar hariç olmak üzere, hâkim veya mahkeme tarafından verilecek bir kararla derhâl dört güne kadar disiplin hapsi uygulanabilir. Çocuklar hakkında ise disiplin hapsi kararı verilemez.
Delillerin Değerlendirilmesi ve İstinabe Yoluyla Dinleme
Ortaya konulması istenen bir delil; kanuna aykırı olarak elde edilmişse, delil ile ispat edilmek istenen olayın karara etkisi bulunmuyorsa veya talep yalnızca davayı uzatmak maksadıyla yapılmışsa mahkemece reddedilir.
Yargılamayı yürüten mahkeme, zorunluluk bulunmadıkça büyükşehir belediye sınırları içerisinde yer alan şikâyetçi, katılan, sanık, müdafi veya vekil ile tanık ve bilirkişilerin istinabe suretiyle dinlenmesine karar veremez. Öte yandan, alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlar hariç olmak üzere sanık istinabe suretiyle sorguya çekilebilir.
Yoklukta Yargılama, Eski Hâle Getirme ve Hükmün Açıklanması
Toplanan delillere göre sanık hakkında mahkûmiyet dışında bir karar verilmesi gerektiği kanısına varılırsa, sorgusu yapılmamış olsa dahi dava sanığın yokluğunda bitirilebilir. Duruşma sanık hazır bulunmaksızın yapıldığında, sanık mahkemenin karar ve işlemlerinin kendisine tebliğinden itibaren bir hafta içinde kanuni nedenlere dayanarak eski hâle getirme isteminde bulunabilir. Ancak sanık kendi istemiyle duruşmadan bağışık tutulmuşsa veya müdafi aracılığıyla temsil edilme yetkisini kullanmışsa eski hâle getirme isteminde bulunamaz.
Hükümden önce son söz hazır bulunan sanığa verilir. Bu aşamada zorunlu müdafinin duruşmada hazır bulunmaması hükmün açıklanmasına engel teşkil etmez.
Sanık duruşma salonuna kelepçeli olarak alınabilir mi?
Sanık duruşmaya bağsız ve kelepçesiz olarak alınır.
Savunma delillerinin toplanması dilekçesi ne zaman verilmelidir?
Sanık; tanık veya bilirkişi daveti ya da savunma delillerinin toplanması istemine ilişkin olayları gösteren dilekçesini duruşma gününden en az beş gün önce mahkeme başkanına veya hâkime sunar.
Mahkemenin çağırmayı reddettiği tanık duruşmada dinlenebilir mi?
Mahkemenin tanık veya uzman kişi çağrılması istemini reddetmesi hâlinde, sanık veya katılan avukatları vasıtasıyla bu kişileri mahkemeye getirebilir ve kişiler dinlenir; ancak davayı uzatma amacıyla yapılan talepler reddedilir.
Çocuk sanıkların duruşmaları herkese açık yapılır mı?
Sanığın on sekiz yaşını doldurmamış olması hâlinde duruşma kapalı yapılır ve verilecek hüküm de kapalı duruşmada açıklanır.
Hüküm kurulmadan önceki son söz hakkı kime aittir?
Hüküm açıklanmadan önceki son söz hazır bulunan sanığa verilir ve bu aşamada zorunlu müdafinin hazır bulunmaması hükmün açıklanmasını engellemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy