5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 121. maddesine göre arama bitince, hakkında arama uygulanan kişiye istemi üzerine belirli belgeler verilir. Belgede aramanın 116 ve 117. maddelere uygun yapıldığı; 116. maddede gösterilen durumda ise soruşturma veya kovuşturma konusu fiilin niteliği belirtilir. İstem üzerine elkonulan veya koruma altına alınan eşyanın listesini içeren bir defter de verilir. Şüpheyi haklı kılan bir şey elde edilmemişse bunu gösteren belge yine istem üzerine düzenlenir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 121Kaynağı aç
kimseye istemi üzerine aramanın 116 ve 117 nci maddelere göre yapıldığını ve
116 ncı maddede gösterilen durumda soruşturma veya kovuşturma konusu fiilin
niteliğini belirten bir belge ve istemi üzerine elkonulan veya koruma altına
alınan eşyanın listesini içeren bir defter ve eğer şüpheyi haklı kılan bir şey
elde edilmemiş ise bunu belirten bir belge verilir.
(2) Birinci fıkrada belirtilen belgelerde, hakkında arama işlemi
uygulanan kimsenin, elkonulan eşyanın mülkiyetine ilişkin görüş ve iddialarına
da yer verilir.
(3) Koruma altına alınan veya elkonulan eşyanın tam bir defteri yapılır
ve bu eşya resmî mühürle mühürlenir veya bir işaret konulur.
Belge veya kâğıtları inceleme yetkisi
Belgenin kapsamı ve istem koşulu
121. maddenin birinci fıkrası, belgenin verilmesini hakkında arama işlemi uygulanan kişinin istemine bağlar. Belgede aramanın 116 ve 117. maddelere göre yapıldığı gösterilir. 116. maddede gösterilen durumda belgede ayrıca soruşturma veya kovuşturma konusu fiilin niteliği yer alır.
Aynı fıkra, elkonulan veya koruma altına alınan eşyanın listesini içeren defteri de istem koşuluna bağlar. Arama sonucunda şüpheyi haklı kılan bir şey elde edilmemişse bu durumu belirten belge de istem üzerine verilir. Madde metni bu belge ve defterin kendiliğinden verileceğini söylemez.
Mülkiyete ilişkin görüş ve iddialar
121. maddenin ikinci fıkrasına göre birinci fıkrada belirtilen belgelerde, hakkında arama işlemi uygulanan kişinin elkonulan eşyanın mülkiyetine ilişkin görüş ve iddialarına yer verilir. Hüküm bu kayıt bakımından arama uygulanan kişiyi gösterir.
Maddenin gerekçesinde, üçüncü şahısların iddiaları varsa bunların da belgeye geçirilmesinin uygun olacağı belirtilir. Bu ifade gerekçede yer alır. Buna karşılık 121. maddenin ikinci fıkrası, belgeye geçirilecek görüş ve iddiaları hakkında arama işlemi uygulanan kişinin elkonulan eşyanın mülkiyetine ilişkin görüş ve iddiaları olarak düzenler. Gerekçedeki uygunluk ifadesi, madde metnindeki bu kayıt hükmüyle aynı kapsamda değildir.
Eşyanın defteri, mühür ve işaret
121. maddenin üçüncü fıkrası, koruma altına alınan veya elkonulan eşyanın tam bir defterinin yapılmasını düzenler. Bu eşya resmî mühürle mühürlenir veya üzerine bir işaret konulur. Fıkra mühürleme ile işaret koymayı seçenek olarak düzenler; birinin diğerine üstün olduğunu belirtmez.
Maddenin gerekçesinde de elkonulan veya koruma altına alınan eşyanın mühür altına alınacağı ya da eşyayı belirlemeye olanak verecek bir işaretin eşya üzerine konulacağı açıklanır. Gerekçe, aramanın gerekçesini oluşturan şüpheyi haklı kılan bir şey elde edilememişse bunu belirten belgenin istem hâlinde ilgiliye verileceğini de belirtir.
116. maddeye göre aranabilecek yerler
121. maddenin atıf yaptığı 116. maddenin birinci fıkrası, şüphelinin veya sanığın yakalanmasına ya da suç delillerinin elde edilmesine ilişkin makul şüpheyi arama bakımından esas alır. Bu şüphe varsa üst, eşya, konut, işyeri ve kişiye ait diğer yerler aranabilir. Metin aranabileceğini düzenler; aramanın yapılmasını zorunlu kılmaz.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 116Kaynağı aç
edilebileceği hususunda makul şüphe varsa; şüphelinin veya sanığın üstü,
eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir.[26]
Diğer kişilerle ilgili arama
Başka bir kişiye ait yerlerde arama
117. maddenin birinci fıkrasına göre şüphelinin veya sanığın yakalanabilmesi ya da suç delillerinin elde edilebilmesi amacıyla başka bir kişinin üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler de aranabilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 117Kaynağı aç
delillerinin elde edilebilmesi amacıyla, diğer bir kişinin de üstü, eşyası,
konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir.
(2) Bu hâllerde aramanın yapılması, aranılan kişinin veya suçun
delillerinin belirtilen yerlerde bulunduğunun kabul edilebilmesine olanak
sağlayan olayların varlığına bağlıdır.
(3) Bu sınırlama, şüphelinin veya sanığın bulunduğu yerler ile, izlendiği
sırada girdiği yerler hakkında geçerli değildir.
Gece yapılacak arama
Aynı maddenin ikinci fıkrası, bu hâllerde aramanın yapılmasını belirli bir şarta bağlar. Aranan kişinin veya suç delillerinin belirtilen yerlerde bulunduğunun kabul edilebilmesine olanak sağlayan olayların varlığı gerekir.
117. maddenin üçüncü fıkrasına göre ikinci fıkradaki sınırlama iki yer grubu hakkında geçerli değildir: şüphelinin veya sanığın bulunduğu yerler ile izlendiği sırada girdiği yerler.
Maddenin kanundaki yeri ve kabulü
121. madde, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun Birinci Kitap Genel Hükümler içindeki Dördüncü Kısım Koruma Tedbirleri kısmında ve Dördüncü Bölüm Arama ve Elkoyma bölümünde yer alır.
Adalet Komisyonu raporuna göre tasarının 103. maddesinin başlığı “Arama sonunda verilecek belge” olarak değiştirilmiş, maddede redaksiyon yapılmış ve madde 121 olarak kabul edilmiştir. Bu bilgi maddenin yasama sürecine ilişkindir; yürürlükteki hüküm, 121. maddenin metnidir.
Arama sonunda belge istem olmadan verilir mi?
Hayır. 121. maddenin birinci fıkrası, aramanın 116 ve 117. maddelere göre yapıldığını ve 116. maddede gösterilen durumda fiilin niteliğini belirten belgenin istem üzerine verilmesini düzenler.
Elkonulan eşyanın listesi ne zaman verilir?
Elkonulan veya koruma altına alınan eşyanın listesini içeren defter, hakkında arama uygulanan kişinin istemi üzerine verilir.
Aramada şüpheyi haklı kılan bir şey bulunmazsa ne yapılır?
Şüpheyi haklı kılan bir şey elde edilmemişse bunu belirten bir belge, istem üzerine verilir.
Elkonulan eşya mühürlenmek zorunda mıdır?
Hayır. Koruma altına alınan veya elkonulan eşyanın tam defteri yapılır; eşya resmî mühürle mühürlenir veya üzerine bir işaret konulur.
Başka bir kişinin konutu hangi şartla aranabilir?
117. madde, şüphelinin veya sanığın yakalanabilmesi ya da suç delillerinin elde edilebilmesi amacıyla başka bir kişiye ait konutun da aranabileceğini düzenler. Bu arama, kural olarak aranan kişinin veya suç delillerinin o yerde bulunduğunun kabul edilebilmesine olanak sağlayan olayların varlığına bağlıdır. İkinci fıkradaki bu sınırlama, şüphelinin veya sanığın bulunduğu yerler ile izlendiği sırada girdiği yerler bakımından uygulanmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy