Ceza yargılamasında duruşmalar kural olarak alenidir ve herkese açıktır. Sanığın ailesi duruşmayı izlemek üzere salona gelebilir; aile bireylerinin duruşmayı izleyebilmesi için mahkemeden ayrıca özel bir izin alması gerekmez.
Açık Yargılama İlkesi ve Tutukluluk Durumu
Mahkemelerde duruşmaların herkese açık yapılması anayasal bir güvence olup Anayasa m. 141 ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 182 hükümlerine dayanır. Sanığın tutuklu bulunması yargılamanın kapalı yapıldığı anlamına gelmez; tutukluluk durumu ile aleniyet arasında bir bağlantı bulunmadığından açık duruşmayı sanığın ailesi izleyebilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 182Kaynağı aç
(2) Genel ahlâkın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde,
duruşmanın bir kısmının veya tamamının kapalı yapılmasına mahkemece karar
verilebilir.
(3) Duruşmanın kapalı yapılması
konusundaki gerekçeli karar ile hüküm açık duruşmada açıklanır.
Ses ve görüntü alıcı aletlerin kullanılması yasağı
Duruşma Salonuna Giriş Kuralları ve Yaş Sınırı
18 yaşını doldurmuş kişiler, aile üyeleri ve basın mensupları duruşmayı izleyebilir; buna karşılık 18 yaşından küçük kişiler kural olarak duruşma salonuna alınmaz. Duruşma salonundaki düzeni hâkim sağlar ve hâkim salon düzenini bozan kişileri dışarı çıkarma yetkisine sahiptir.
Duruşma salonuna kabul edilecek kişi sayısı salonun fiziki kapasitesiyle sınırlıdır. Duruşma salonunun küçük olması durumunda; davadaki taraflar, taraf vekilleri ve tanıklar nedeniyle salonda yer kalmazsa hâkim fiziki kapasite zorunluluğundan ötürü izleyici sayısına sınırlama getirebilir.
Duruşmanın Kapalı Yapılması ve Hükmün Açıklanması
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 182 kapsamında, kamu güvenliğinin veya genel ahlakın kesin zorunluluk oluşturduğu durumlarda mahkemece oturumların tamamının veya bir bölümünün kapalı yapılması yönünde karar alınabilir. Kapalı duruşma kararı verildiğinde aile üyeleri de dahil dinleyiciler duruşma salonuna kabul edilmez. Yargılamanın kapalı sürdürülmesine ilişkin gerekçeli mahkeme kararı ile dosya sonundaki hüküm ise açık duruşmada açıklanır.
Duruşma Salonunda Ses ve Görüntü Kaydı Yasağı
Duruşmanın açık yürütülmesi salonda serbestçe kayıt yapılabileceği sonucunu doğurmaz. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 183 düzenlemesi çerçevesinde; anılan kanunun 180 inci maddesinin beşinci fıkrası ve 196 ncı maddesinin dördüncü fıkrasındaki istisnalar saklı kalmak kaydıyla, adliye binasında ve duruşma başladıktan sonra salon içinde sesli veya görüntülü kayıt ve nakil sağlayan her çeşit aletin kullanımı kanunen yasaklanmıştır. Anılan yasak adliye binasının dahilinde ve haricinde yürütülen diğer adli işlemlerde de geçerlidir. Ayrıca mahkeme salonunda fotoğraf, ses ve video kaydı alınmasının hâkim iznine bağlı olduğu ve izinsiz gerçekleştirilen kayıtların suç teşkil edebileceği yönünde değerlendirmeler de yer almaktadır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 183Kaynağı aç
maddenin dördüncü fıkrası hükmü saklı kalmak üzere, adliye binası içerisinde ve
duruşma başladıktan sonra duruşma salonunda her türlü sesli veya görüntülü
kayıt veya nakil olanağı sağlayan aletler kullanılamaz. Bu hüküm, adliye binası
içerisinde ve dışındaki diğer adlî işlemlerin icrasında da uygulanır.
Açıklığın kaldırılması hakkında karar
Sanığın ailesi duruşmaya girmek için mahkemeden izin almak zorunda mıdır?
Hayır, ceza mahkemesinde duruşma açık yapıldığı sürece aile üyelerinin sanık yakını sıfatıyla ayrıca mahkemeden özel bir izin alması gerekmez.
Sanık tutukluysa duruşma aileye kapatılır mı?
Hayır, sanığın tutuklu olması duruşmanın kapalı yapıldığı anlamına gelmez; tutukluluk ile duruşmanın aleniyeti arasında bağ bulunmadığından açık duruşmayı aile izleyebilir.
18 yaşından küçükler ceza duruşmasını izleyebilir mi?
18 yaşından küçük kişiler kural olarak duruşma salonuna izleyici olarak alınmaz; duruşmayı kural olarak 18 yaşını doldurmuş kişiler takip edebilir.
Kapalı duruşma kararı verilirse karar nasıl açıklanır?
Duruşmanın kapalı yapılmasına karar verilmiş olsa dahi mahkemenin bu konudaki gerekçeli kararı ile hüküm açık duruşmada açıklanır.
Duruşma sırasında salonda ses veya görüntü kaydı alınabilir mi?
Kural olarak hayır; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 183 uyarınca, kanunun 180 inci maddesinin beşinci fıkrası ile 196 ncı maddesinin dördüncü fıkrasındaki durumlar saklı tutularak adliye binasında ve duruşma süresince salonda ses veya görüntü kaydeden ya da aktaran aletlerin kullanımı yasaktır. Ayrıca salonda çekim yapılmasının hâkim iznine bağlı olduğu ve yetkisiz kaydın suç teşkil edebileceği kabul edilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy