Ceza Hükmünün Hukuk Davasındaki Bağlayıcılık Sınırları
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 74 uyarınca hukuk hâkimi, zarar verenin kusurunun bulunup bulunmadığına ve ayırt etme gücünü haiz olup olmadığına karar verirken ceza hukukunun sorumluluk kurallarıyla bağlı olmadığı gibi ceza mahkemesince verilen beraat kararıyla da bağlı değildir. Ceza mahkemesi hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve meydana gelen zararın belirlenmesine ilişkin tespitleri de hukuk davasında bağlayıcılık taşımaz.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 74Kaynağı aç
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2021/3896, K. 2021/12134Kaynağı aç
Buna karşılık, ceza hâkimi tarafından saptanan maddi vakıalar ve fiilin hukuka aykırılığı konusundaki belirlemeler hukuk mahkemesini bağlar. Yasak eylemlerin gerçekleştiğini tespit eden kesinleşmiş ceza mahkemesi ilamı, uyuşmazlığın tarafları yönünden kesin delil niteliğindedir. Bir maddi olgunun varlığı veya yokluğu ceza mahkemesinde kesinleşmişse aynı olgunun hukuk davasında yeniden tartışılması mümkün değildir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/92, K. 2018/1362Kaynağı aç
Beraat Kararlarının Niteliği ve Hukuki Sonuçları
Ceza mahkemesince delil yetersizliğine dayalı olarak verilen beraat kararları hukuk mahkemesini bağlamaz. Ancak beraat kararı belirli bir maddi olguyu tespit etmekteyse veya isnat edilen suçun sanık tarafından işlenmediğinin kesin delillerle saptanması esasına dayanıyorsa, bu tespitler hukuk davasında da bağlayıcı kabul edilir.
Kusur Tespiti, Kusur Oranı ve Nedensellik Bağı
Ceza davasında alınan bilirkişi kusur raporu karara dayanak yapılıp söz konusu karar kesinleşse dahi bu rapor hukuk hâkimini kusur yönünden bağlamaz. Fiilin işlendiği sabit görülse bile ceza mahkemesinin kusurluluk veya kusursuzluk değerlendirmeleri hukuk uyuşmazlığında bağlayıcı değildir; hukuk mahkemesi toplanan tüm delilleri bağımsız olarak değerlendirir. Ancak ceza mahkemesince bir tarafın kusurlu olduğu maddi vakıa olarak belirlenmişse hukuk mahkemesinde o kişinin kusursuz olduğuna karar verilemez. Bu çerçevede hukuk mahkemesi yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırarak kusur oranını serbestçe belirleyebilir.
Ceza mahkemesinin maddi nedensellik bağını (illiyet ilişkisini) belirleyen kesinleşmiş hükmü hukuk mahkemesini bağlar; borçlar hukuku kuralları bu bağlılığa engel oluşturmaz.
Hukuk Muhakemeleri Kanununda Bekletici Mesele Usulü
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 165/1 uyarınca, bir davada karar verilebilmesi başka bir mahkemenin kararına, idari bir makamın yapacağı tespite yahut uyuşmazlıkla bağlantılı bir hukuki ilişkinin varlığına bağlı bulunduğu takdirde, mahkemece ilgili sürecin sonuçlanmasına kadar yargılama bekletilebilir. Yasal bir zorunluluk bulunmayan hallerde bekletici sorun yapılması mahkemenin takdirindedir. Mahkeme takdir yetkisini kullanırken usul ekonomisini ve davanın gereksiz biçimde uzatılmaması gereğini göz önünde bulundurur; beklenen faydayı sağlamayacak hallerde bekletici sorun kararı verilmemelidir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 165Kaynağı aç
Davanın incelenmesi ve karara bağlanması başka bir merciin çözümüne bağlı olduğu durumlarda mahkeme, 6100 sayılı Kanun m. 165/2 gereğince ilgili tarafa yetkili mahkemeye veya idari makama başvurması amacıyla uygun bir süre tanır. Bu sürede başvuru yapılmadığı takdirde ilgili taraf iddiasından vazgeçmiş sayılarak davanın esası hakkında hüküm kurulur.
Ceza Davasının Kesinleşmesinin Beklenmesi
Hukuk davasında, ceza mahkemesinin henüz kesinleşmemiş mahkûmiyet kararına, bu karara esas alınan bilirkişi raporuna ve diğer delillere dayanılarak uyuşmazlığın esası hakkında karar verilemez. Öncelikle ceza mahkemesi kararının kesinleşmesi beklenmeli, maddi vakıanın gerçekleşme biçimi saptanmalı ve ardından uyuşmazlık medeni hukuk kurallarına göre çözümlenmelidir. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (E. 2017/92, K. 2018/1362), eylemin intihal oluşturup oluşturmadığının belirlenmesinin maddi olguya ve fiilin hukuka aykırılığına ilişkin olması sebebiyle, aynı eyleme dayalı ceza davasının kesinleşmesinin bekletici sorun yapılmasını gerekli görmüştür. Ayrıca hukuk mahkemesinin görülmekte olan bir ceza davasının sonuçlanmasını bekletici sorun yapması halinde, ceza davasında verilen karar hukuk davasında kesin delil oluşturur.
Ceza mahkemesince tespit edilen maddi olgunun hukuk hâkimini bağlayacağı gözetilmeksizin, ilgili ceza dava dosyası getirtilip incelenmeden karar verilmesi eksik inceleme teşkil eder.
Ceza mahkemesinin beraat kararı hukuk davasında bağlayıcı mıdır?
Ceza mahkemesinin delil yetersizliğine dayanan beraat kararı hukuk hâkimini bağlamaz; ancak beraat kararı somut bir maddi olguyu saptıyorsa veya eylemin sanık tarafından işlenmediğinin kesin tespiti esasına dayanıyorsa hukuk mahkemesi yönünden bağlayıcıdır.
Ceza davasındaki kusur raporu hukuk hâkimini bağlar mı?
Ceza mahkemesinde alınan kusur raporu veya kusura ilişkin değerlendirmeler kesinleşmiş olsa dahi hukuk hâkimini bağlamaz; hukuk hâkimi yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırarak kusur oranını serbestçe tayin edebilir.
Kesinleşmemiş ceza mahkûmiyetine dayanılarak hukuk davasında karar verilebilir mi?
Ceza mahkemesinin kesinleşmemiş mahkûmiyet kararına ve bu karara esas alınan delillere dayanılarak hukuk davasında hüküm kurulamaz; ceza mahkemesi kararının kesinleşmesi beklenmelidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

