Ceza Davasında Temyiz Kanun Yolu ve Temyiz Şartları

Ceza muhakemesinde temyiz, bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışındaki kararlarında bulunan hukuka aykırılıkların giderilmesi ve ülke genelinde içtihat birliğinin sağlanması amacıyla düzenlenen olağan bir kanun yoludur. Ceza Muhakemesi Kanunu m. 286 ile m. 307 arasında düzenlenen temyiz denetiminde, ilk derece ve istinaf evrelerindeki gibi maddi vakıa denetimi ya da delil değerlendirmesi yapılmaz. Yargıtay tarafından yapılan bu incelemede, bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin sübut kabul ettiği maddi olaylara hukuk normlarını uygularken hata yapıp yapmadığı ve kararın hukuka uygun olup olmadığı denetlenir. Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma kararları dışında kalan hükümleri kural olarak temyiz kanun yoluna tabidir.

Temyiz Edilemeyen Kararlar ve Kanuni İstisnalar

Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışındaki kararları kural olarak temyize tabi olmakla birlikte, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 286/2 uyarınca kanunda sayılan bazı hükümler temyiz kanun yoluna kapalıdır. İlk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarı ne olursa olsun adli para cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilemez. Bununla birlikte, ilk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezalarını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı da temyiz yoluna başvurulamaz.

Hapis cezasından çevrilen seçenek yaptırımlara dair ilk derece mahkemesi kararları ile ilgili olarak bölge adliye mahkemesince verilen seçenek yaptırımlara ilişkin kararlar ve istinaf başvurusunun esastan reddi kararları kesin nitelik taşır. Kanunun 272 nci maddesinin üçüncü fıkrası saklı kalmak üzere ilk defa bölge adliye mahkemesince verilen mahkûmiyetler hariç tutulduğunda, ilk derece mahkemelerinin görevine giren ve kanunda üst sınırı iki yıla kadar hapis cezasını gerektiren suçlar ile bunlara bağlı adli para cezalarına ilişkin bölge adliye mahkemesi kararları da temyiz edilemez. Ayrıca kanunda yalnızca adli para cezasını gerektiren suçlarda ilk derece mahkemelerinden verilen hükümlere yönelik bölge adliye mahkemesi kararları temyiz denetimi dışındadır.

Yalnızca eşya veya kazanç müsaderesine ya da müsaderenin reddine ilişkin ilk derece mahkemesi kararlarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar temyize götürülemez. Kanunda üst sınırı on yıl veya daha az hapis cezasını ya da adli para cezasını gerektiren suçlardan ilk derece mahkemesince verilen beraat kararlarına karşı yapılan istinaf başvurusunun esastan reddi kararları da temyiz kanun yoluna kapalıdır. Davanın düşmesine, ceza verilmesine yer olmadığına ve güvenlik tedbirine ilişkin ilk derece mahkemesi hükümleri hakkında bölge adliye mahkemesince verilen bu tür kararlar veya esastan ret kararları da kesin niteliktedir.

Ceza Sınırına Bakılmaksızın Temyiz Edilebilen Suçlar

Ceza Muhakemesi Kanunu m. 286/3 uyarınca, ikinci fıkrada belirtilen temyiz edilemeyecek kararlar kapsamında kalsa dahi kanunda açıkça sayılan suçlar nedeniyle verilen bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin kararları temyiz edilebilir. Türk Ceza Kanunu m. 125/3 uyarınca kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret suçunda hapis cezasının alt sınırı bir yıldan az olamamakta ve bu suç temyiz denetimine tabi bulunmaktadır. Halk arasında endişe, korku ve panik yaratmak amacıyla tehdit suçu (TCK m. 213) ile suç işlemek için alenen tahrik suçu (TCK m. 214) hakkında bölge adliye mahkemelerince verilen kararlar da temyiz denetimine tabidir.

İşlenmiş bir suçu veya işlediği suçtan dolayı bir kişiyi alenen övme fiilinin kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlike doğurması hali (TCK m. 215), halkı kin ve düşmanlığa alenen tahrik veya halkın bir kesimini aşağılama suçları (TCK m. 216) ile halkı kanunlara uymamaya alenen tahrik suçu (TCK m. 217) temyiz edilebilen suçlar arasında yer alır. Cumhurbaşkanına hakaret suçu (TCK m. 299) ve Türk Bayrağını alenen aşağılama gibi devletin egemenlik alametlerine yönelik suçlar (TCK m. 300) hakkında bölge adliye mahkemesince verilen kararlar da miktar sınırına bakılmaksızın temyiz kanun yoluna götürülebilir.

Temyiz Başvuru Hakkı, Şekli ve Kanuni Süre

Ceza Muhakemesi Kanunu m. 260 uyarınca temyiz yoluna başvurma hakkı sanık, katılan, katılma isteği karara bağlanmamış veya reddedilmiş olan müştekiler ile katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanlara tanınmıştır. Ağır ceza mahkemelerinde bulunan Cumhuriyet savcıları yargı çevrelerindeki asliye ceza mahkemelerinin; bölge adliye mahkemesinde bulunan Cumhuriyet savcıları ise bölge adliye mahkemelerinin kararlarına karşı temyiz kanun yoluna başvurabilir. Sanık müdafii veya katılan vekili, müvekkilinin açık rızasına aykırı bir irade bulunmadığı sürece müvekkilinden habersiz olarak da kanun yoluna başvurma yetkisine sahiptir.

Ceza Muhakemesi Kanunu m. 291/1 uyarınca temyiz başvurusu, gerekçeli kararın ilgilisine tebliğ edilmesinden itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye verilecek bir dilekçeyle veya zabıt kâtibine yapılacak sözlü beyanla gerçekleştirilir; tutanağa bağlanan bu beyan hâkime onaylatılır. Tutuklu bulunan şüpheli veya sanıklar bakımından Ceza Muhakemesi Kanunu m. 263 hükmü saklı tutulmuş olup ilgililer tutuklu bulundukları ceza infaz kurumu ve tutukevi müdürlüğüne başvuruda bulunarak da kanun yoluna gidebilir.

Gerek yüze karşı gerekse yoklukta verilen hükümlerde başvurulacak kanun yolunun, sürenin, başvuru yapılacak merciin ve başvuru şeklinin tereddüde yer bırakmayacak biçimde açıkça gösterilmesi zorunludur. Yanılgılı bildirim nedeniyle temyiz hakkının etkin biçimde kullanılmasının engellendiği hallerde, temyiz isteminde bulunanın bu bildirim yanılgısından faydalanması gerekir. Temyiz başvurusunda temyiz nedenleri gösterilmemişse, temyiz süresinin bitmesinden veya gerekçeli kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde hükmü temyiz olunan bölge adliye mahkemesine nedenleri içeren ek bir dilekçe verilmelidir. Temyiz sebebi ancak hükmün hukuki yönüne ilişkin olabilir.

Hukuka Kesin Aykırılık Halleri

Ceza Muhakemesi Kanunu m. 289 uyarınca temyiz dilekçesinde veya beyanında ayrıca değinilmemiş olsa dahi kanunda kesin hukuka aykırılık kabul edilen hallerin varlığı halinde hükmün bozulması zorunludur. Mahkemenin kanuna uygun olarak oluşmamış olması, hâkimlik görevini yapmaktan kanun gereğince yasaklanmış hâkimin hükme katılması ile geçerli şüphe nedeniyle ret istemi kabul edilmiş hâkimin ya da ret istemi kanuna aykırı reddedilmiş hâkimin hükme katılması kesin hukuka aykırılık oluşturur.

Mahkemenin kanuna aykırı olarak davaya bakmaya kendini görevli veya yetkili görmesi, Cumhuriyet savcısı veya duruşmada mutlaka hazır bulunması gereken kişilerin yokluğunda duruşma yapılması ve duruşmalı hükümlerde aleniyet kuralının ihlali kesin bozma nedenidir. Mahkemece verilen hükmün kanuna uygun gerekçe içermemesi, hüküm için önemli hususlarda savunma hakkının sınırlandırılmış olması ve hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillere dayanması hallerinde de hukuka kesin aykırılık var sayılır.

Temyiz Talebinin Mahkemece İncelenmesi ve Karar Türleri

Ceza Muhakemesi Kanunu m. 296/1 uyarınca temyiz istemi kanuni sürenin geçmesinden sonra yapılmışsa, temyiz edilemeyecek bir hükme yönelmişse veya temyiz edenin buna hakkı yoksa hükmü veren bölge adliye mahkemesi ya da ilk derece mahkemesi tarafından reddedilir. Temyiz eden kişi, bu ret kararının kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde Yargıtaydan bu hususta bir karar vermesini isteyebilir. Bu halde dosya Yargıtaya gönderilir; ancak bu başvuru nedeniyle hükmün infazı ertelenemez. Hükmü veren mahkemece reddedilmeyen temyiz dilekçesi karşı tarafa tebliğ olunur ve karşı taraf tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde yazılı cevap verebilir.

Yargıtay tarafından yapılan temyiz incelemesi neticesinde esastan ret kararı (onama), düzelterek onama kararı (ıslah) veya bozma kararı verilebilir. Hükme esas alınan olaylara hukuk normlarının uygulanmasında hukuka aykırılık saptandığında davanın esasına hükmedilebileceği gibi Ceza Muhakemesi Kanunu m. 303 kapsamındaki sınırlı hallerde hukuka aykırılıklar düzeltilerek onanabilir. Olayın daha ziyade aydınlanması gerekmeden beraate, davanın düşmesine veya sabit bir cezaya hükmedilecek olması bu kapsamdadır.

Ceza Muhakemesi Kanunu m. 303 düzenlemesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının iddiasına uygun olarak kanundaki cezanın asgari hadden uygulanması uygun görüldüğünde de düzelterek onama yoluna gidilebilir. Sabit görülen suçun unsurları, niteliği ve cezası doğru gösterilmesine rağmen kanun madde numarasının yanlış yazılması ya da hükümden sonra yürürlüğe giren kanunun cezayı azaltması ve mahkemece artırma sebebi kabul edilmemiş olması halinde daha az cezaya, fiilin suç olmaktan çıkarılması durumunda ise hiç ceza verilmemesine karar verilebilir. Sanığın saptanan doğum ve suç tarihlerine göre yapılması gereken kanuni indirimin uygulanmaması veya yanlış uygulanması, artırma veya indirim sonucunda ceza miktarında maddi hata yapılması ve Türk Ceza Kanunu m. 61 sıralamasına uyulmaması nedeniyle cezanın eksik veya fazla verilmesi hallerinde de Yargıtay kararı düzelterek kurabilir.

Bozma Sonrası Usul, Direnme ve Sanık Lehine Kurallar

Yargıtay bozma kararı sanık lehine verildiğinde, bozma gerekçelerinin temyiz isteminde bulunmamış olan diğer sanıklara da uygulanma olanağı bulunuyorsa, bu sanıklar da temyiz isteminde bulunmuşçasına bozmadan yararlanır. Bozma üzerine davaya yeniden bakacak bölge adliye mahkemesi veya ilk derece mahkemesi, ilgililere bozmaya karşı diyeceklerini sorar. Sanık, müdafii, katılan ve vekilinin adreslerine davetiye tebliğ edilememesi veya gelinmemesi halinde yokluklarında dava bitirilebilir; ancak sanık hakkında bozmaya konu cezadan daha ağır bir ceza verilecekse her hâlde dinlenmesi zorunludur.

Bozma kararına uyulması durumunda ilk derece mahkemesince verilecek karara karşı, istinaf veya temyiz sınırlarına bakılmaksızın yalnızca temyiz kanun yoluna başvurulabilir. Bozma kararına karşı mahkemenin direnme hakkı mevcuttur ve verilen direnme kararı öncelikle kararına direnilen Yargıtay dairesine gönderilir. Daire direnme kararını yerinde görmezse dosyayı Yargıtay Ceza Genel Kuruluna gönderir. Yargıtay Ceza Genel Kurulunca verilen kararlara karşı mahkemelerce direnilemez.

Temyiz incelemesinde sanık haklarını koruyan temel kurallardan biri cezanın aleyhe ağırlaştırılamamasıdır. Ceza Muhakemesi Kanunu m. 307/5 uyarınca hüküm yalnız sanık tarafından veya onun lehine Cumhuriyet savcısı ya da kanunda gösterilen kanuni temsilcilerince temyiz edilmişse, bozma sonrasında yeniden verilen hüküm önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy