Çekişmeli Boşanma Davasında Kadının Hakları Nelerdir?

Çekişmeli boşanma davasında kadın; dava sürecinde barınma, geçici tedbir nafakası ve 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu önlemlerden yararlanabileceği gibi, davanın esasına yönelik yoksulluk nafakası, müşterek çocuk için iştirak nafakası, maddi ve manevi tazminat talep etme hakkına sahiptir. Kadın, aleyhine dava açılması durumunda da davalı sıfatıyla süresinde savunma ve itirazlarını sunabilir; şartları oluşmuşsa karşı dava yoluyla boşanma, velayet, nafaka, tazminat ve alacak taleplerini mahkemeye taşıyabilir.

Geçici Barınma, Koruma ve Aile Konutu Hakları

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 169. maddesi uyarınca mahkeme, boşanma veya ayrılık davası açıldığında yargılama süresince tarafların barınması, geçimi, müşterek malların idaresi ile çocukların bakım ve korunmasına dair zorunlu geçici tedbirleri kendiliğinden karara bağlar. Bu çerçevede, taşınmaz diğer eşin mülkiyetinde yer alsa veya kira sözleşmesi onun adına düzenlenmiş olsa dahi, aile konutu niteliği sürdüğü müddetçe konut mahkeme tarafından kadına ve çocuklara geçici olarak tahsis edilebilir.

Türk Medeni Kanunu'nun 194. maddesi gereğince, eşlerden biri diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, konutu devredemez veya konut üzerindeki hakları sınırlandıramaz. Haklı bir sebep olmadan rıza verilmemesi halinde hâkimin müdahalesi talep edilebilir. Taşınmazın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir. Aile konutu kira ile sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş kiralayana yapacağı bildirimle kira sözleşmesinin tarafı haline gelir ve bildirimle birlikte diğer eşle müteselsilen sorumlu olur.

Dava öncesinde veya yargılama sırasında şiddet, tehdit, ısrarlı takip veya psikolojik baskı tehlikesinin varlığı durumunda, 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma talep edilebilir. Bu çerçevede şiddet uygulayan veya uygulama ihtimali bulunan eşin konuttan ya da işyerinden uzaklaştırılması, iletişim araçlarıyla rahatsızlık vermesinin önlenmesi, geçici barınma sağlanması ve geçici maddi yardım bağlanması gibi koruyucu ve önleyici tedbirlere karar verilebilir.

Nafaka Talepleri ve Yaptırımları

Boşanma davası sürecinde geçici geçimin temini için Türk Medeni Kanunu'nun 169. maddesine dayanılarak tedbir nafakasına hükmedilebilir. Tedbir nafakası kural olarak davanın açılmasından kesinleşmesine kadar devam eder ve hâkim açık bir talep bulunmasa dahi bu önlemi kendiliğinden takdir edebilir; bu aşamada tarafların nihai boşanmadaki kusur durumları tedbirin takdirine engel teşkil etmez.

Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesi uyarınca, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan taraf, kusuru daha ağır olmamak şartıyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak yoksulluk nafakası isteyebilir. Bu nafaka türünde nafaka yükümlüsünün kusurlu olması aranmaz; ancak yoksulluk nafakasına hükmedilebilmesi için ilgilinin açık talebi şarttır. Yoksulluk nafakası boşanma davası içinde istenebileceği gibi, hükmün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde açılacak bağımsız bir dava ile de talep edilebilir.

Boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte çocuğun bakım ve eğitim masraflarına katılım sağlamak amacıyla Türk Medeni Kanunu'nun 182. maddesi gereğince iştirak nafakası ödenmeye başlar ve çocuk ergin olana dek sürer. Velayetin kullanılması kendisine verilmeyen eş bu masraflara gücü oranında katılmakla yükümlüdür; hâkim talep aranmaksızın kendiliğinden iştirak nafakasına hükmedebilir ve istem halinde bu giderlerin gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 344. maddesi gereğince, nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği ifa edilirse borçlu tahliye edilir. Ancak borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmışsa, mahkeme ileri sürülen sebepleri gözeterek tazyik hapsinin uygulanmasını bu davanın sonucuna bırakabilir.

Maddi ve Manevi Tazminat Hakları

Türk Medeni Kanunu'nun 174. maddesinin birinci fıkrasına göre, mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu olan diğer taraftan uygun bir maddî tazminat isteyebilir. Tazminat talebi, çekişmeli boşanma davası dilekçesiyle ileri sürülebileceği gibi dava sırasında da sunulabilir.

Aynı Kanun'un 174. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini talep edebilir. Manevi tazminat için boşanma sebebi fiiller ile kişilik haklarına vuku bulan saldırı arasında illiyet bağının bulunması ve talep edenin kusurunun daha ağır olmaması aranır.

Türk Medeni Kanunu'nun 178. maddesi hükmü uyarınca, evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Bu nedenle boşanma davası içinde ileri sürülmeyen maddi tazminat, manevi tazminat ve yoksulluk nafakası talepleri, kesinleşmeden itibaren bir yıllık zamanaşımı süresi içinde ayrı bir davaya konu edilebilir.

Velayet ve Karşı Dava Usulü

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 182. maddesi gereğince hâkim, boşanma yahut ayrılık kararı verirken şartlar elverdiği ölçüde ebeveynleri ve gerekiyorsa vesayet makamını dinleyerek tarafların hakları ile çocukla kurulacak kişisel ilişkiyi hüküm altına alır. Ayrıca mahkeme ilamında, tesis edilen kişisel ilişki esaslarına uyulmaması durumunda çocuğun menfaati gözetilerek velayetin el değiştirebileceği taraflara açıkça ihtar edilir.

Erkek eş tarafından ikame edilen çekişmeli boşanma davalarında kadın, davalı sıfatıyla süresinde cevap ve itirazlarını bildirebileceği gibi, koşulları mevcutsa 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri dairesinde karşı dava açabilir. Karşı dava vasıtasıyla kadın; kendi boşanma talebini, velayeti, nafaka kalemlerini, maddi ve manevi tazminatı, ziynet eşyası alacağını ve mal rejiminden kaynaklanan katkı veya katılma alacağı taleplerini ileri sürebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy