Boşanmada Kişisel Mallar Nelerdir ve Nasıl Ayrılır?

Kanun Gereğince Kişisel Mal Sayılan Değerler

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 220. maddesi uyarınca eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyalar, mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan ya da sonradan miras veya herhangi bir karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen malvarlığı değerleri, manevi tazminat alacakları ve kişisel mallar yerine geçen değerler kanun gereğince kişisel maldır. Eşlerin kişisel malları ile edinilmiş malları, Türk Medeni Kanunu'nun 228. maddesinin 1. fıkrası uyarınca mal rejiminin sona erdiği andaki durumlarına göre birbirinden ayrılır.

Kişisel Kullanıma Yarayan Eşyalar ve Mesleki Araçlar

Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyalar kullanım amacına göre belirlenir. Bu niteliğin kazanılması eşyanın malik olan eş tarafından kişisel olarak kullanılmasına bağlıdır; aile fertlerinin ortak kullandığı veya aile içi işbölümü gereği tek bir eşçe kullanılan ev eşyaları kişisel eşya sayılamaz. Koleksiyon niteliği bulunmayan nakit para da eşya kapsamında kabul edilmez.

Bir eşin mesleğini icra etmesi için kullandığı eşyalar sırf bu sebeple kişisel eşya sayılmaz; ancak mesleki eşyalar arasında eşin kişisel kullanımına özgülenmiş ve standart olmayıp eş için hazırlanmış olanlar kişisel eşya kabul edilir. Örneğin evlilik birliği devam ederken edinilen bir dikiş makinesinin, niteliği itibariyle kadınların kullandığı bir gereç olması ve kocanın mesleğinin terzilik olmaması halinde kadının kişisel malı sayılması bu özgülenme esasına dayanır.

Evlilik Öncesi Mallar, Miras ve Karşılıksız Kazanmalar

01.01.2002 tarihinden önce yürürlükte olan yasal mal ayrılığı döneminde edinilen mallar, yeni edinilmiş mallara katılma rejimine maliki olan eşin kişisel malı olarak girer. Diğer eşin bu mallar üzerinde alacak talep edebilmesi için edinim sürecine parasal veya para ile ölçülebilen maddi bir katkı yaptığını ispatlaması gerekir; ev işlerinin yapılması veya çocuk bakımı maddi katkı sayılmaz.

Miras yoluyla elde edilen malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayılabilmesi için kazanımın karşılıksız olması şarttır. Bir miras sözleşmesi uyarınca belirli bir karşılık verilerek mirasçı sıfatı kazanılmışsa, karşılıksız kazandırma unsuru gerçekleşmediğinden kişisel maldan söz edilemez.

Tüm bağışlar ile piyango, çekiliş veya şans oyunlarından kazanılan mallar ve paralar karşılıksız kazanma niteliğindedir. Sahipsiz malın mülkiyetinin kazanılması, bulunan şeyin sahiplenilmesi, define bulunması, karışma ve birleşme ile zamanaşımıyla iktisap kişisel mal sayılır. Evlenme sebebiyle kadına bağışlanan altınlar, çeyiz senedindeki eşyalar ve hayat sigortasında riskin ya da sürenin gerçekleşmesi sonucu lehtara yapılan ödemeler de karşılıksız kazanma kapsamında kişisel mal kabul edilir.

Manevi Tazminat Alacakları ve İkame Değerler

Türk Medeni Kanunu'nun 220. maddesinin 3. bendi uyarınca manevi tazminat alacakları hak eden eşin kişisel malıdır. Manevi tazminat talebi şahsa bağlı bir hak niteliğinde olduğundan başkasına devredilemez ve mirasçılara geçmez; ancak hak sahibi olan murisin sağlığında açtığı manevi tazminat davalarına Türk Medeni Kanunu'nun 25. maddesinin 4. fıkrası uyarınca mirasçıları devam edebilir.

Kişisel bir malvarlığının elden çıkarılması veya kullanılması suretiyle elde edilen yerine geçen ikame değerler kişisel mal kabul edilir. Buna karşılık kişisel malların gelirleri ve bu gelirlerle edinilen değerler, eşler arasında aksine bir mal rejimi sözleşmesi bulunmadığı sürece edinilmiş maldır.

Sözleşmeyle Kararlaştırılan Kişisel Mallar ve İade Talebi

Eşler, Türk Medeni Kanunu'nun 221. maddesinin 1. fıkrası uyarınca mal rejimi sözleşmesiyle bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan ve edinilmiş mallara girmesi gereken malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayılacağını kararlaştırabilirler. Aynı maddenin 2. fıkrasına göre eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil edilmeyeceğini de hükme bağlayabilirler.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 226. maddesinin 1. fıkrası uyarınca tasfiye kapsamında her eş, diğer eşte bulunan mallarını geri alır. Bunun yanı sıra eşler, edinilmiş mallara katılma rejimi sona ermeden ve tasfiyeye gidilmeden de diğer eşte kaldığını veya diğer eş tarafından kullanıldığını ileri sürdükleri kişisel mallarının aynen iadesini veya bedelini talep edebilirler.

Sosyal Güvenlik Ödemeleri ve İş Gücü Kaybı Tazminatları

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 228. maddesinin 2. fıkrası gereğince sosyal güvenlik ve sosyal yardım kuruluşlarının yaptığı toptan ödemeler ile iş gücü kaybı tazminatları tasfiyede özel bir hesaplamaya tabi tutulur. Bu tazminat veya toptan ödemelerin yerine kişiye ömür boyu düzenli irat bağlandığı varsayılarak, mal rejiminin sona ermesinden sonraki dönemi karşılayan peşin sermaye tutarı belirlenir ve tasfiyede kişisel mal olarak dikkate alınır. Evliliğin eşlerden birinin ölümüyle son bulduğu hallerde ise ölümden sonraki bir dönem için irat hesabı yapılamayacağından bu ayrım tatbik edilmez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy