Boşanma Davasında İlk Duruşma ve Ön İnceleme Süreci

Boşanma Davasında İlk Duruşmanın Mahiyeti ve Geçici Tedbirler

Boşanma davasında ilk duruşma ön inceleme duruşması niteliğindedir. Mahkeme, taraflar arasındaki dilekçelerin karşılıklı teatisi aşaması tamamlandıktan sonra ön inceleme duruşma gününü belirler.

Ön inceleme duruşması yapılmadan önce dilekçeler aşamasında hâkim, tarafların talepleri doğrultusunda geçici nitelikte ara kararlar verebilir. Bu çerçevede müşterek çocuğun geçici velayeti, çocukla kişisel ilişki kurulması ve eş ile müşterek çocuk için tedbir nafakası hususlarında karar tesis edilebilir. Ayrıca aile mahkemesi, evlilik birliğinden doğan yükümlülükler hususunda eşleri uyararak gerektiğinde uzlaştırmaya, ailenin ekonomik varlığının korunmasına, mali yükümlülüklerin yerine getirilmesine ve küçüklerin bakım ve gözetimine ilişkin nafaka ile çocuk mallarının yönetimi ve korunmasına yönelik önlemleri almaya yetkilidir.

Aile mahkemesince verilen koruyucu ve uzlaştırıcı nitelikteki kararların takibi ve icrasında uzman personelden yararlanılabileceği gibi, mahkemece alınan tedbir kararlarına uyulmaması durumunda 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 398 inci maddesi tatbik edilir.

Ön İnceleme Davetiyesi ve Delil Bildirme Süresi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 139 uyarınca mahkeme, karşılıklı dilekçelerin verilmesini ve ön inceleme hazırlığını tamamladıktan sonra duruşma günü belirleyerek taraflara bildirir. Çıkarılacak davetiyede sulh hazırlığı yapmaları, taraflardan sadece birinin duruşmaya katılması ve yargılamaya devam etmesi hâlinde gelmeyen tarafın yokluğunda yapılan usul işlemlerine itiraz edemeyeceği ve delillerin sunulmasına ilişkin kesin sürelere riayet etmeleri gerektiği ihtar olunur.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 139/1-ç ve m. 140/5 hükümleri gereğince, ön inceleme duruşması davetiyesinin tebliğinden itibaren taraflara iki haftalık kesin süre verilir. Tarafların dilekçelerinde belirttikleri hâlde henüz sunmadıkları belgeleri bu süre içinde mahkemeye sunmaları veya başka mercilerden celbedilecek evrakın getirtilebilmesi adına lüzumlu açıklamaları yapmaları zorunludur. Yapılan kanuni ihtara rağmen verilen iki haftalık kesin sürede bu yükümlülüğü yerine getirmeyen tarafın, söz konusu delillere dayanmaktan vazgeçmiş sayılmasına karar verilir.

Boşanma davasında ön inceleme duruşmasında taraflara tanıklarını ve delillerini bildirmeleri amacıyla iki haftalık bir kesin süre tanınır. Bu kesin sürenin dolmasının ardından mahkemeye bildirilen tanıklar ve ibraz edilen deliller yargılamada dikkate alınmaz.

Dava Şartları ve Yetki İtirazının İncelenmesi

Ön inceleme evresinde mahkeme öncelikle dava şartlarını inceler. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 114 uyarınca Türk mahkemelerinin yargı hakkının varlığı, yargı yolunun caiz olması, mahkemenin görevli bulunması ve yetkinin kesin olduğu hâllerde mahkemenin yetkili olması gibi dava şartları denetlenir. Aynı Kanunun 115 inci maddesinin birinci fıkrası gereğince mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında re'sen araştırır; taraflar da dava şartı noksanlığını yargılamanın her safhasında ileri sürebilir.

6100 sayılı Kanunun 115 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca mahkeme, dava şartı noksanlığı belirlediğinde davanın usulden reddine karar verir. Ancak dava şartındaki eksikliğin giderilmesi kabil ise hâkim tarafından bunun tamamlanması için kesin süre verilir; verilen süreye rağmen giderilmediği takdirde dava usulden reddedilir. Giderilmesi mümkün olmayan noksanlıklarda ise dava usulden reddedilir. Buna karşılık, aynı maddenin üçüncü fıkrası doğrultusunda, dava esasına girilmeden önce fark edilmeyen ve taraflarca da ileri sürülmeyen bir dava şartı eksikliği hüküm anında giderilmiş bulunuyorsa dava başlangıçtaki noksanlıktan ötürü usulden reddedilemez.

Boşanma davasında yetki itirazı bir ilk itiraz niteliğindedir. İlk itirazların davalı tarafından cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir. Davalı tarafça cevap dilekçesinde ileri sürülmeyen ilk itirazlar davanın sonraki evrelerinde ileri sürülemez.

Ön İnceleme Duruşmasının Yürütülmesi ve Sulhe Teşvik

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 140/1 hükmü kapsamında hâkim, ön inceleme duruşmasında dava şartları ve ilk itirazlar hakkında karar verebilmek amacıyla gerekli görürse tarafları dinler. Ardından tarafların iddia ve savunmaları çerçevesinde anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları tek tek tespit eder. Aynı maddenin dördüncü fıkrası uyarınca ön inceleme aşaması kural olarak tek duruşmada tamamlanır; yalnızca zorunlu hâllerde bir defaya mahsus olmak üzere yeni bir duruşma günü tayin edilebilir.

4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun uyarınca aile mahkemesi hâkimi, esas hakkında incelemeye başlamadan önce tarafları sulhe teşvik etmekle yükümlüdür. Uyuşmazlık konularının tespit edilmesinin ardından hâkim, 6100 sayılı Kanunun 140 ıncı maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tarafları sulh ve arabuluculuğun esasları, süreci ile hukuki neticeleri hakkında aydınlatarak sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder; bu yönde sonuç alınabileceği kanaati hasıl olursa bir defaya mahsus yeni duruşma günü belirler.

Ön inceleme duruşmasının nihayetinde tarafların sulh veya arabuluculuk girişimlerinden bir netice alıp almadıkları, sonuç alınamamışsa uzlaşılamayan hususların nelerden ibaret bulunduğu 6100 sayılı Kanunun 140 ıncı maddesinin üçüncü fıkrası gereğince tutanağa bağlanır. Duruşmada hazır bulunan taraflarca imzalanan bu tutanak, tahkikat aşamasının çerçevesini belirler ve tahkikat bu tutanak esas alınarak icra edilir.

Çekişmeli boşanma davalarında ilk duruşmada kural olarak uyuşmazlığın esasına yönelik nihai karar tesis edilmez. Ön inceleme duruşmasında nihai karar verilebilmesinin tek istisnası, davalının davayı bütünüyle kabul etmesi ve boşanmanın ferilerine dair taraflar arasında uyuşmazlık konusu bir talebin kalmamış olmasıdır.

Ön inceleme duruşmasına davacının katılmaması ve duruşmada hazır bulunan davalının da davayı takip etmeyeceğini beyan etmesi durumunda dosya işlemden kaldırılır. İşlemden kaldırıldığı tarihten itibaren üç ay içinde yenilenmeyen boşanma davasının açılmamış sayılmasına karar verilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy