Borçlanma Araçları Mevzuatı ve Temel İhraç Esasları
Sermaye piyasasında borçlanma aracı ihraçları Borçlanma Araçları Tebliği (VII-128.8) çerçevesinde yürütülmektedir. Bu düzenleme uyarınca bono kavramı finansman bonosu olarak adlandırılmakta olup tahviller ile finansman bonolarının nominal değerinin yalnızca vade gününde değil, vade tarihine kadar taksitler halinde ödenmesi mümkündür.
Borçlanma aracı ihracına karar verme yetkisi kural olarak ortaklığın genel kuruluna aittir. Bununla birlikte şirket esas sözleşmesinde açık hüküm bulunması veya genel kurul kararıyla yetki devri yapılması şartıyla yönetim kurulu da ihraç kararı alabilir. Alınacak yetkili organ kararında ihraç edilecek borçlanma araçlarının azami tutarı ile satışın halka arz edilerek, halka arz edilmeksizin ya da yurt dışında yapılacağının açıkça belirtilmesi zorunludur. İhracın paya dönüştürülebilir tahvil, değiştirilebilir tahvil veya tebliğin 34. maddesinde düzenlenen niteliği itibarıyla borçlanma aracı kabul edilen menkul kıymetlerden olması durumunda bu tür kararda ayrıca gösterilmelidir. Yetkili organ kararında tür belirtilmeksizin yalnızca borçlanma aracı ifadesi kullanıldığında başvurunun yalnızca tahvil ve finansman bonosu ihracına ilişkin olduğu kabul edilir.
Sermaye Piyasası Kurulu tarafından onaylanmış geçerli bir ihraç tavanı bulunurken ihraççı yeni bir tavan onayı talebiyle başvuruda bulunabilir. Bu kapsamda ihraççının talepte bulunması ve Kurulun uygun görmesi durumunda, önceki tavan kapsamında henüz satışı yapılmamış kısmın tamamı veya bir bölümü iptal edilebilir.
İhraç Limitlerinin Hesaplanması ve Esas Alınacak Tablolar
Borçlanma araçlarına ilişkin ihraç limitleri, izahname veya ihraç belgesinin onaylanması amacıyla Sermaye Piyasası Kuruluna yapılan başvuru tarihi esas alınarak belirlenir. Hesaplamada sermaye piyasası araçları borsada işlem gören ortaklıklar için belirlenen finansal tablo ve raporlama kurallarına göre düzenlenmiş, bağımsız denetimden veya sınırlı incelemeden geçmiş tablolar dikkate alınır. Başvurunun 1 Ocak ile 15 Mart arasında yapılması halinde son yıllık veya bulunmaması durumunda önceki yıla ait 6 aylık ara dönem tablolar uygulanır. 16 Mart ile 15 Ağustos arasındaki başvurularda son yıllık finansal tablolar, 16 Ağustos ile 31 Aralık arasındaki başvurularda ise içinde bulunulan yılın 6 aylık ara dönem finansal tabloları hesaba katılır. Özel hesap dönemine tabi ortaklıklarda bu tablolar ortaklığın kendi hesap dönemine uyarlanır. Ayrıca ihraççının talep etmesi üzerine bağımsız denetimden veya incelemeden geçirilmiş daha sonraki dönem finansal tabloları da limit hesabında esas alınabilir.
Limit tespitinde dikkate alınan tablolara kıyasla ihraççının özkaynaklarında gerileme meydana geldiğini gösteren sonraki dönem finansal tabloları mevcutsa, bu tablolar bağımsız denetim ya da inceleme şartı aranmaksızın Kurul tarafından resen limit hesabına yansıtılır.
İhraç limitinin tespitinde ihraççının yurt dışı ihraçları dahil olmak üzere tedavülde bulunan ve ihraç tavanında henüz satışı tamamlanmamış borçlanma araçları indirim kalemi olarak değerlendirilir. Teminatlı menkul kıymetler ile ihraççının fon kullanıcısı konumunda bulunduğu ve geri ödemesi garanti altına alınmamış olan tedavüldeki alım satıma veya yönetim sözleşmesine dayalı kira sertifikalarının nominal tutarları da limit tutarından indirilir. Yurt dışında yabancı para üzerinden gerçekleştirilmiş ihraçlarda indirim tutarı hesaplanırken tavan onayına ilişkin Kurula başvuru günündeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası gösterge döviz satış kuru, ilgili çapraz kur veya alım satıma konu olmayan dövizler için yayımlanan bilgi amaçlı kur tablosu esas alınır.
Derecelendirme kuruluşlarından talebe bağlı olarak yatırım yapılabilir seviyenin en yüksek ilk üç kademesine denk gelen uzun vadeli derecelendirme notu alan bankalar için ihraç limitleri yüzde yüz oranında artırılabilir. Notun bu seviyenin altına düşmesi durumunda ihraç tavanının güncellenmesi amacıyla Kurula bildirimde bulunulması zorunludur. Bankalar, finansal kuruluşlar, finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketleri tarafından yurt dışında yapılacak ihraçlarda uygulanan yüzde elliye kadar ek ihraç limiti imkanı ise kaldırılmıştır. 6428 sayılı Kanun çerçevesindeki kamu özel iş birliği projelerinin finansmanı veya yeniden finansmanı amacıyla yurt dışına ihraç edilecek borçlanma araçlarında ihraç limiti hükümleri tatbik edilmez.
Yurt İçi Satış Yöntemleri ve Kurul Yetkileri
Borçlanma araçlarının yurt içinde halka arz edilmeksizin ihracı yalnızca nitelikli yatırımcılara satış veya birim nominal değeri en az 100.000 TL olmak koşuluyla tahsisli satış usulüyle yapılabilir. İhraç limitine esas finansal tablolarda ortaklığın sermayesi ile kanuni yedek akçeleri toplamının yarısının veya daha fazlasının karşılıksız kaldığı hallerde yurt içinde halka arzla veya tahsisli satış yapılamayacağına ilişkin kısıtlama kaldırılmıştır.
Sermaye Piyasası Kurulu, ihraççının borçlanma araçlarına dair edimlerini bir bankanın veya üçüncü bir tüzel kişinin garantisi altına aldırmasını veya satışın münhasıran nitelikli yatırımcılara yapılmasını isteyebilir. Kurul ayrıca satış koşullarına ve alıcıların niteliklerine sınırlama koyma ve ihraç belgesinin geçerlilik süresini kısaltma yetkisini haizdir. Halka arz edilmeksizin satılacak borçlanma araçlarının borsada işlem görmesi öngörülüyorsa, bağımsız denetimden veya sınırlı incelemeden geçmiş en son finansal tablolar ile başvuru formu ihraç belgesiyle birlikte Kamuyu Aydınlatma Platformunda yayımlanır; daha önce platformda açıklanmış finansal tabloların yeniden ilanı aranmaz.
Halka arz edilmeksizin yurt içinde satılan borçlanma araçlarının faiz ve vade gibi temel şartlarında sonradan değişiklik yapılması yalnızca bu değişikliğe yazılı onay veren yatırımcılar bakımından bağlayıcıdır. Halka arz edilerek satılan borçlanma araçlarında koşulların değiştirilmesine dair usul ve esaslar ise Kurul tarafından belirlenir.
Yurt Dışı İhraçlar ve Tahvillerin Geri Alımı
Yurt dışında yapılacak ihraçlarda her tertip öncesinde tertip ihraç belgesinin onaylanması amacıyla Kurula başvuru zorunluluğu bulunmamaktadır. Kurulca onaylanmış ihraç belgesinin ihraççıya verilmesini takiben, her tertibin satışından önce Kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde güvenli elektronik imza kullanılarak Kurula başvurulması ve başvurunun ardından satış işleminin gerçekleştirilmesi gerekir. Yurt dışında ihraç edilecek borçlanma araçlarında Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdinde kayden ihraç zorunluluğu aranmaz. Bununla birlikte borçlanma aracının ihraç tutarı, ihraç tarihi, ISIN kodu, vade başlangıç tarihi, vadesi, faiz oranı, saklamacı kuruluş, döviz cinsi ve ihraç ülkesine ilişkin bilgiler ihracın gerçekleştirilmesini takip eden üç iş günü içinde Merkezi Kayıt Kuruluşuna iletilir. İletilen bilgilerde erken itfa dahil herhangi bir değişiklik olması durumunda da değişikliğin yapıldığı tarihi takip eden üç iş günü içinde anılan kuruluşa bilgi verilir.
İhraç edilen tahviller tüm ihraççılar tarafından geri alınabilir. Geri alınan tahviller vadesi boyunca elde tutulabilir, yeniden satılabilir veya vadeden önce Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdinde işlem yapılarak iptal edilebilir. Kurul ihraççı türlerine göre farklı kurallar öngörebilir. Borsa dışında yürütülecek geri alım ve satım fiyatları ihraççının internet sitesinde ilan edilir ve işlemlerin yatırımcılar arasında eşitsizliğe yol açmayacak şekilde yürütülmesi ihraççının sorumluluğundadır. Yurt dışında gerçekleştirilen ihraçlarda ise geri alım ve fiyatlama şartları ilgili ülke mevzuatı saklı kalmak üzere ihraççı ile yatırımcılar arasında serbestçe kararlaştırılabilir.
Halka arz edilmeyen tahsisli satışlarda asgari birim nominal değer ne kadardır?
Yurt içinde halka arz edilmeksizin tahsisli satış yapılabilmesi için borçlanma araçlarının birim nominal değerinin asgari 100.000 TL olması zorunludur.
Borçlanma aracı ihracı kararı yönetim kurulunca alınabilir mi?
Borçlanma aracı ihracı esasen genel kurul yetkisindedir; ancak esas sözleşmede hüküm bulunması veya genel kurul kararıyla yetki verilmesi durumunda yönetim kurulu da ihraç kararı alabilir.
Tahvil ve finansman bonolarında anapara taksitle ödenebilir mi?
Finansman bonoları ve tahvillerin nominal değerinin vade gününde ödenmesi yerine vade tarihine kadar taksitler halinde ödenmesi mümkündür.
Yurt dışı borçlanma aracı ihraçlarında Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirim süresi nedir?
Yurt dışı ihraçlarda ISIN, vade, faiz, tutar ve saklamacı kuruluşa ilişkin temel bilgiler ile erken itfa dahil tüm değişikliklerin üç iş günü içinde Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirilmesi zorunludur.
Halka arz edilmeksizin satılan borçlanma araçlarının faiz ve vadesi sonradan değiştirilebilir mi?
Halka arz edilmeksizin ihraç edilen borçlanma araçlarının faiz ve vade koşullarındaki değişiklikler yalnızca bu değişikliklere yazılı onay veren yatırımcılar bakımından geçerli olur.
İhraççılar çıkardıkları tahvilleri vadesinden önce geri alabilir mi?
Bütün ihraççılar ihraç ettikleri tahvilleri geri alabilir; geri alınan bu tahviller elde tutulabilir, tekrar satılabilir veya vadeden önce iptal edilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy