Anayasa Hukuku

Bölge İdare Mahkemesi Kararlarında Kesinlik ve Temyiz Yolu

by Avukat Erdal Ersoy
Bölge İdare Mahkemesi Kararlarında Kesinlik ve Temyiz Yolu

İdari Yargıda İstinaf Başvurusu ve Yasal İnceleme Usulü

İlk derece idare veya vergi mahkemesince verilen kararlara yönelik kanun yolu başvuruları, özel yasalarda ayrı bir merci işaret edilse dahi, tebliğin yapılmasını izleyen otuz günlük yasal süre içinde bölge idare mahkemesine iletilir. Yapılan istinaf incelemesinde temyiz usulüne ilişkin kurallar uygulanır ve tarafların dilekçelerindeki hitap veya talepleri bağlayıcı sayılmaksızın evrak bölge idare mahkemesine ulaştırılır. Bölge idare mahkemesinin 2577 sayılı Kanun'un 48. maddesinin yedinci fıkrası doğrultusunda verdiği kararlara karşı ise tebliğ gününü takip eden yedi gün içerisinde temyiz yoluna gidilebilir.

2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 45Kaynağı aç
Madde 45 – (Değişik: 18/6/2014-6545/19 md.) 1. İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. (Değişik cümle:28/7/2024-7524/52 md.) Ancak, konusu otuz bir bin Türk lirasını geçmeyen; vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları hakkında idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin olup, bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz. [31] 2. İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir. İstinaf başvurusuna konu olacak kararlara karşı yapılan kanun yolu başvurularında dilekçelerdeki hitap ve istekle bağlı kalınmaksızın dosyalar bölge idare mahkemesine gönderilir. (Ek cümle:28/7/2024-7524/52 md.) Bölge idare mahkemesinin 48 inci maddenin yedinci fıkrası uyarınca verdiği kararlara karşı tebliğ tarihini izleyen günden itibaren yedi gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir. [32] 3. Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir. Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir. 4. Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir. İnceleme sırasında ihtiyaç duyulması hâlinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir. İstinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir. 5. Bölge idare mahkemesi, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hâllerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir. Bölge idare mahkemesinin bu fıkra uyarınca verilen kararları kesindir. 6. Bölge idare mahkemelerinin 46 ncı maddeye göre temyize açık olmayan kararları kesindir. (Ek cümle: 20/7/2017-7035/6 md.) Bu kararlar, dosyayla birlikte kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilir ve bu mahkemelerce yedi gün içinde tebliğe çıkarılır.[33] 7. İstinaf başvurusuna konu edilen kararı veren ya da karara katılan hâkim, aynı davanın istinaf yoluyla bölge idare mahkemesince incelenmesinde bulunamaz. 8. İvedi yargılama usulüne tabi olan davalarda istinaf yoluna başvurulamaz. Temyiz:

Bölge İdare Mahkemesi Kararlarının Kesinliği ve Kanuni Ayrık Haller

İstinaf incelemesinde ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan başvurunun haklı bulunması ile uyuşmazlığa görevsiz veya yetkisiz mahkemece ya da reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hallerinde, bölge idare mahkemesi ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak dosyayı ilgili mahkemeye gönderir ve bu kararlar kesindir. Bunun yanında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 6. fıkrasının kanun metninde, bölge idare mahkemelerinin 46. maddeye göre temyize açık olmayan kararlarının kesin olduğu ve bu kararların ilk derece mahkemesince yedi gün içinde tebliğe çıkarılacağı kurala bağlanmıştır.

2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin 6. fıkrasındaki kesinlik kuralı, istinaf merciinin ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak uyuşmazlığın esası hakkında yeniden hüküm tesis ettiği hallerde de temyiz yolunu kapatmakta ve verilen yeni kararları kesin nitelikte saymaktaydı. Bu durum, ilk derece mahkemesinin kararının ortadan kaldırılmasıyla ortaya çıkan yeni hükmün temyiz denetimine götürülmesini engellemekteydi.

İlk Kez Kurulan Hükmün Denetimi ve Adil Yargılanma Hakkı

İstinaf merciinin ilk derece mahkemesinin kararını kaldırarak uyuşmazlık hakkında yeni bir karar vermesi halinde bu karar nihai karar niteliği taşımaktadır. İlgili uyuşmazlık bakımından ilk kez esastan verilmiş sayılan bir kararın herhangi bir denetime tabi tutulmaksızın kesinleşmesi, Anayasa'nın 36. maddesinde güvenceye bağlanan adil yargılanma hakkı kapsamındaki bir üst mahkemeye başvurma hakkını ihlal etmektedir. Uyuşmazlığın esası hakkında ilk kez kurulan hükmün denetimsiz bırakılması hak arama özgürlüğünün gerekleriyle bağdaşmamaktadır.

Ölçülülük İlkesi ve Danıştay İçtihatlarının Gelişimi

Temyiz merciinin iş yükünü azaltma amacı meşru bir gereklilik oluştursa dahi, konu ve uyuşmazlık türü gözetilmeksizin genel bir düzenlemeyle hak arama yollarının tamamen engellenmesi orantısız bir müdahale teşkil etmektedir. Bu çerçevede Anayasa Mahkemesi, 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin 6. fıkrasındaki düzenlemeyi Anayasa'nın 13. maddesinde düzenlenen ölçülülük ilkesine, hak arama özgürlüğüne ve adil yargılanma hakkına aykırı bularak oybirliğiyle iptal etmiştir.

Bölge idare mahkemesi kararlarının 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin 6. fıkrası gereğince temyiz denetiminden geçememesi, uyuşmazlıkların Danıştay içtihatlarına yansımasını önlemekteydi. Temyiz incelemesinin bütünüyle kapatılması yargısal içtihat çeşitliliğini ve hukuki gelişimi sınırladığı gibi idari yargı sisteminin dinamizmini de zayıflatmaktaydı.

Bölge idare mahkemesinin kararı kaldırıp yeni karar vermesi neden kesin sayılamaz?

İstinaf mahkemesinin ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak yeni bir karar vermesi nihai karar niteliği taşır; ilk kez esastan verilen bu hükmün denetimsiz bırakılması Anayasa'nın 36. maddesindeki bir üst mahkemeye başvurma hakkını ihlal eder.

Anayasa Mahkemesi istinaf kararlarının kesinliğine ilişkin iptal kararını hangi gerekçeyle vermiştir?

Anayasa Mahkemesi, konu ayrımı gözetilmeksizin temyiz yolunun genel bir kural ile tamamen kapatılmasını ölçülülük ilkesine, hak arama özgürlüğüne ve adil yargılanma hakkına aykırı bularak oybirliğiyle iptal etmiştir.

İdare ve vergi mahkemesi kararlarına karşı istinaf başvuru süresi ne kadardır?

İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda farklı bir yol öngörülmüş olsa dahi kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf başvurusu yapılabilir.

Bölge idare mahkemesinin hangi kararları kanun gereği kesin niteliktedir?

İlk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan başvurunun haklı bulunması ile görevsizlik, yetkisizlik veya yasaklanmış hâkim hallerinde ilk derece kararının kaldırılarak dosyanın mahkemesine gönderilmesine ilişkin istinaf kararları kesindir.

İlgili makaleler

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Bu hukuk dalının sayfasına gidin
Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu