Tekzip, sözlükte bir iddianın doğru olmadığının açıklanması ve yalanlanması anlamına gelir. Hukuki kullanımda ise gazete, radyo ve televizyon gibi kuruluşların yayımladığı haberin gerçeği yansıtmadığının kamuoyuna duyurulması anlatılır. Kanundaki adı düzeltme ve cevap hakkıdır. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 32. maddesi bu hakkı, kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması veya kendileriyle ilgili gerçeğe aykırı yayın yapılması hâllerinde tanır ve düzenlenmesini kanuna bırakır.
2709 sayılı TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI m. 32Kaynağı aç
Anayasadaki sınır ve karar süresi
Anayasa’nın 32. maddesine göre düzeltme ve cevap hakkı her yayım için değil, yalnızca iki durumda doğar. Bunlar, haysiyet ve şerefe dokunulması ile ilgili kişi hakkında gerçeğe aykırı yayın yapılmasıdır. Hakkın nasıl kullanılacağı kanunda gösterilir. Aynı madde, düzeltme ve cevap yayımlanmazsa yayımlanmasının gerekip gerekmediğine hâkimin, ilgilinin müracaat tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde karar vereceğini düzenler.
Süreli yayın ve internet haber sitesi
5187 sayılı Basın Kanunu’nun 2. maddesinde süreli yayın; belirli aralıklarla yayımlanan gazete ve dergi gibi basılmış eserler ile haber ajansları yayınlarını ve internet haber sitelerini ifade eder. Aynı maddede internet haber sitesi, internet ortamında belirli aralıklarla haber veya yorum niteliğinde yazılı, görsel veya işitsel içeriklerin sunumunu yapmak üzere kurulan ve işletilen süreli yayın olarak tanımlanır.
5187 sayılı BASIN KANUNU m. 2Kaynağı aç
Yazının gönderilme süresi ve içeriği
Basın Kanunu’nun 14. maddesi, süreli yayında kişilerin şeref ve haysiyetini ihlâl eden veya kişilerle ilgili gerçeğe aykırı bir yayım bulunması hâlinde, bundan zarar gören kişiye düzeltme ve cevap yazısı gönderme imkânı tanır. Süre, yayım tarihinden itibaren iki aydır. Yazı suç unsuru taşımamalı ve üçüncü kişilerin hukuken korunan menfaatlerine aykırı olmamalıdır. Sorumlu müdür, gelen yazıda düzeltme veya ekleme yapamaz.
5187 sayılı BASIN KANUNU m. 14Kaynağı aç
Yayımlama süresi, yeri ve biçimi
Günlük süreli yayında yazı, alındığı tarihten itibaren en geç üç gün içinde yayımlanır. Diğer süreli yayınlarda yazı, alındığı tarihten itibaren üç günden sonraki ilk nüshada yayımlanır. Yayımlama, ilgili yayının bulunduğu sayfa ve sütunlarda, aynı puntolarla ve aynı şekilde yapılır. İnternet haber sitelerinde sorumlu müdür yazıyı hiçbir düzeltme ve ekleme yapmaksızın, aldığı tarihten itibaren en geç bir gün içinde, ilgili yayının bulunduğu sayfa ve sütunlarda URL bağlantısı sağlayarak aynı puntolarla ve aynı şekilde yayımlar.
Yayın hakkında erişimin engellenmesi ve içeriğin çıkarılması kararının birlikte veya ayrı uygulanması ya da internet haber sitesinin içeriği kendiliğinden çıkarması hâlinde süre ve yer değişir. Düzeltme ve cevap metni, yayımın yapıldığı internet haber sitesinde ilk yirmi dört saati ana sayfada kalacak biçimde bir hafta süreyle yayımlanır. Basılı süreli yayının birden çok yerde basılması hâlinde ise yazı, hak kullanımına sebep olan eserin çıktığı bütün baskılarda yer alır.
Yazının uzunluğu
Düzeltme ve cevap metninde, bu metne yol açan eser gösterilir. Metin, ilgili yazıdan daha uzun olamaz. Yol açan eser yirmi satırdan az bir yazı, resim veya karikatür ise düzeltme ve cevap otuz satırı aşamaz.
Yayımlanmama ve kanuna aykırı yayımlama
Basın Kanunu’nun 14. maddesi başvurunun başlangıcını iki ayrı duruma bağlar. Düzeltme ve cevap, birinci fıkrada öngörülen süre içinde hiç yayımlanmazsa on beş günlük süre, yayım için tanınan sürenin bitiminde başlar. Yazı birinci fıkra hükümlerine aykırı biçimde yayımlanırsa on beş günlük süre yayım tarihinde başlar. Talep eden kişi, bulunduğu yer sulh ceza hâkiminden yayımın yapılmasına veya Kanun hükümlerine uygun yapılmasına karar verilmesini isteyebilir.
Sulh ceza hâkimi istemi üç gün içinde ve duruşma yapmadan karara bağlar. Bu karara karşı acele itiraz yoluna gidilebilir. Yetkili makam itirazı üç gün içinde inceler; verdiği karar kesindir. Hâkim yayımlamaya karar verirse birinci fıkradaki yayımlama sürelerinin başlangıcı da değişir. İtiraz edilmemişse süre, hâkim kararının kesinleştiği tarihten; itiraz edilmişse yetkili makam kararının tebliğ edildiği tarihten işlemeye başlar. Anayasa’nın 32. maddesindeki en geç yedi günlük karar süresi ile Kanundaki on beş ve üç günlük süreler aynı hüküm içinde birleştirilmemiştir.
Hak sahibinin ölmesi
Düzeltme ve cevap hakkına sahip kişi ölürse hak, mirasçılardan biri tarafından kullanılabilir. Bu durumda birinci fıkradaki iki aylık süreye bir ay eklenir.
Tekzip ifadesi ile kanuni ad
Tekzip, yayındaki yanlışlığın giderilmesi için gönderilen metni anlatır. Düzeltme ve cevap hakkı ise bu talebin kanundaki adıdır. Hakkın doğması, şeref ve haysiyeti ihlâl eden veya ilgili kişi hakkında gerçeğe aykırı olan süreli yayıma ve kişinin bu yayından zarar görmesine bağlıdır.
Tekzip ne demektir?
Tekzip, bir iddianın doğru olmadığının açıklanması veya yalanlanmasıdır. Hukuki anlatımda, medya kuruluşunun yayımladığı haberin gerçeği yansıtmadığını kamuoyuna duyurmasıdır; kanundaki adı düzeltme ve cevap hakkıdır.
Düzeltme ve cevap yazısı hangi sürede gönderilir?
Zarar gören kişi yazıyı yayım tarihinden itibaren iki ay içinde gönderebilir. Yazının suç unsuru içermemesi ve üçüncü kişilerin hukuken korunan menfaatlerine aykırı olmaması gerekir.
İnternet haber sitesi yazıyı ne zaman yayımlar?
Sorumlu müdür, yazıyı aldığı tarihten itibaren en geç bir gün içinde yayımlamak zorundadır. Yayımlama, ilgili sayfa ve sütunda URL bağlantısı kurularak aynı punto ve biçimde yapılır.
İçerik çıkarılırsa cevap metni ne kadar yayımlanır?
Erişimin engellenmesi veya içeriğin çıkarılması kararının uygulanması ya da sitenin içeriği kendiliğinden çıkarması hâlinde metin bir hafta yayımlanır. İlk yirmi dört saat ana sayfada yer alır.
Düzeltme ve cevap en fazla kaç satır olabilir?
Düzeltme ve cevap, ilgili yazıdan uzun olamaz. Yol açan eser yirmi satırdan az bir yazı, resim veya karikatür ise üst sınır otuz satırdır.
Yazı yayımlanmazsa nereye başvurulur?
Talep eden kişi, bulunduğu yer sulh ceza hâkiminden yayımın yapılmasına karar verilmesini isteyebilir. Hiç yayımlanmama hâlinde on beş gün, yayım için tanınan sürenin bitiminden; aykırı yayımlamada yayım tarihinden başlar.
Hak sahibi ölürse süre değişir mi?
Hak, mirasçılardan biri tarafından kullanılabilir. İki aylık süreye bir ay eklenir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy