Bölge İdare Mahkemesi Teşkilatı ve Temel Görevleri

Bölge İdare Mahkemesinin Hukuki Niteliği ve Kuruluşu

2576 sayılı Kanun'un 1. maddesi uyarınca bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleriyle birlikte kanunla verilen görevleri yerine getirmek üzere kurulmuş genel görevli bağımsız mahkemelerdir. Bu mahkemeler, ilk derece idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlara karşı gerçekleştirilen istinaf başvurularını inceleyerek uyuşmazlıkları kesin ya da temyiz yolu açık olmak üzere karara bağlayan ikinci derece üst mahkeme niteliğindedir.

2576 sayılı Kanun'un 2. maddesi kapsamında bölge idare mahkemeleri, bölgelerin coğrafi durumları ve iş hacmi dikkate alınarak kurulur ve yargı çevreleri tayin edilir. Kuruluş safhasında İçişleri ve Maliye bakanlıklarının yanında Ticaret Bakanlığı veya Gümrük ve Tekel Bakanlığının görüşü alınır; kuruluş işlemleri Adalet Bakanlığınca yerine getirilir. Bu mahkemelerin kaldırılmasına veya yargı çevrelerinin değiştirilmesine ise bahsi geçen bakanlıkların görüşleri alınarak Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulu veya kanun metninde anılan adıyla Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca karar verilir ve bu kararlar Resmî Gazete'de yayımlanır.

Mahkemenin Teşkilat Yapısı ve Dairelerin İşleyişi

2576 sayılı Kanun'un 3. maddesi gereğince bölge idare mahkemesi teşkilatı; başkanlık makamı, başkanlar kurulu, yargılama daireleri, bölge idare mahkemesi adalet komisyonu ve müdürlüklerden meydana gelir. Her bölge idare mahkemesinde biri idare diğeri vergi olmak üzere asgari iki daire bulunur. Daire sayısı ihtiyaç halinde Adalet Bakanlığının teklifi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulu ya da yasal metindeki adlandırmayla Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından artırılıp azaltılabilir. Dairelerde bir daire başkanı ile kafi miktarda üye görev yapar.

Bölge idare mahkemesi başkanı ve daire başkanları görevlerine, birinci sınıf statüsünü kazanmış ve bu sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri kaybetmemiş yargı mensupları atanır. Daire üyeleri ise en az birinci sınıfa ayrılmış olup söz konusu vasıfları taşımayı sürdüren idari yargı hâkim ve savcıları arasından Hâkimler ve Savcılar Kurulunca tayin edilir. Danıştay daire başkanları ve üyeleri de kendi talepleri bulunması kaydıyla Hâkimler ve Savcılar Kurulunca dört yıl süreyle bölge idare mahkemesi başkanlığına veya daire başkanlıklarına atanabilir.

Daireler, bir başkan ve iki üyenin katılımıyla toplanır. Başkan ve üyeler hâkim statüsündedir; görüşmeler gizli yürütülür ve kararlar çoğunlukla verilir. İki dairenin görevine giren davalar ise dosyayı esas sayısına kayden inceleyen dairenin istemi üzerine diğer görevli daire ile birlikte yapılacak toplantıda karara bağlanır. Kıdemli daire başkanının başkanlık ettiği bu birleşik toplantılarda toplanma ve görüşme yeter sayısı beştir ve kararlar oy çokluğuyla verilir.

Bölge İdare Mahkemesinin Görev ve Yetkileri

2576 sayılı Kanun'un 3/A maddesi uyarınca bölge idare mahkemelerinin görevleri; ilk derece mahkemelerince verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurularını inceleyip karara bağlamak, yargı çevresindeki idare ve vergi mahkemeleri arasında çıkan görev ve yetki uyuşmazlıklarını kesin karara bağlamak ve diğer kanunlarla verilen görevleri yerine getirmektir.

Yetkili ilk derece mahkemesinin bir davaya bakmasına fiili veya hukuki engel çıkması, iki mahkemenin yargı çevresi sınırlarında tereddüt bulunması ya da iki mahkemenin de aynı davaya bakmaya yetkili olduklarına karar vermeleri hallerinde, davanın yargı çevresi içindeki başka bir mahkemeye nakline veya yetkili mahkemenin tayinine bölge idare mahkemesince karar verilir. Mahkeme başkanı ise dairelerin benzer olaylarda verdikleri kesin kararlar arasındaki uyuşmazlığın giderilmesi amacıyla başkanlar kuruluna başvurma yetkisine sahiptir.

Yargılama Usulü ve Resen İnceleme İlkesi

Bölge idare mahkemelerinde yargılama, kural olarak yazılı yargılama usulüne göre yürütülür; duruşma istisnai nitelikte olup incelemeler evrak üzerinden yapılır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20. maddesi uyarınca mahkeme, bakmakta olduğu davalara ilişkin her türlü incelemeyi kendiliğinden yürütür. Bu kapsamda belirlenen süre içinde lüzum gördüğü evrakın gönderilmesini ve her türlü bilgilerin verilmesini taraflardan ve ilgili diğer yerlerden isteyebilir.

İstinaf Başvurusu ve Bölge İdare Mahkemesi Kararları

İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka mevzuatta farklı bir kanun yolu düzenlenmiş olsa dahi, kararın tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde kararı tesis eden mahkeme vasıtasıyla yetkili bölge idare mahkemesine istinaf başvurusu yapılabilir. Bununla birlikte kanunda belirlenen parasal sınırın altında kalan iptal, tam yargı ve vergi davaları hakkında ilk derece mahkemelerince verilen kararlar kesin nitelikte olup bunlara ve ayrıca ivedi yargılama usulüne tabi uyuşmazlıklara karşı istinaf yoluna başvurulamaz. Uyuşmazlığa konu ilk derece mahkemesi kararını veren ya da karara katılan hâkim de aynı dosyanın istinaf incelemesinde yer alamaz.

2577 sayılı Kanun'un 45. maddesi doğrultusunda istinaf denetimi yapan bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulduğunda başvurunun reddine hükmeder. İlk derece kararında düzeltilmesi kabil maddi yanlışlıkların varlığı halinde ise gerekli tashihler yapılarak aynı karar verilir veya istinaf başvurusu reddedilir. İlk derece mahkemesi kararının hukuka uygun bulunmadığı hallerde ise başvuru kabul edilerek ilk derece kararı kaldırılır ve uyuşmazlığın esası hakkında doğrudan bölge idare mahkemesince yeniden karar verilir.

İlk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunun haklı bulunması veya davaya görevsiz yahut yetkisiz mahkemece ya da reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hallerinde, karar kaldırılarak dosya ilgili mahkemeye gönderilir ve bölge idare mahkemesinin bu kararı kesindir. 2577 sayılı Kanun'un 46. maddesine göre temyize açık olmayan istinaf kararları da kesin olup kararı veren ilk derece mahkemesince yedi gün içinde tebliğe çıkarılır.

Yürütmenin Durdurulması ve Kararın Bozulması

2577 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca istinaf yoluna başvurulmuş olması mahkeme kararının yürütülmesini durdurmaz. Buna karşılık kararın bozulması, kararın yürütülmesini kendiliğinden durdurur.

Yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlara karşı kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz kanun yoluna başvurulabilir. İdare ve vergi mahkemeleri ile tek hâkim tarafından verilen yürütmenin durdurulması kararlarına karşı bölge idare mahkemesine; bölge idare mahkemesi kararlarına karşı ise en yakın bölge idare mahkemesine itiraz edilir. Bu itirazlar sonucunda verilen kararlar ile bölge idare mahkemesinin istinaf incelemesi safhasında yürütmenin durdurulması istemleri hakkında tesis ettiği kararlar kesindir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy