Birleşme ve devralma işlemlerinde Rekabet Kurulu'na yapılacak bildirim, hangi pazarların etkilenen pazar sayıldığının öncelikle doğru belirlenmesini gerektirir. Bu belirleme, taraflar arasındaki ilişkinin yatay mı dikey mi olduğuna ve ilgili ürün ile coğrafi pazarın kapsamına göre şekillenir. Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ, etkilenen pazar kavramını ve bildirim kapsamında sunulması zorunlu bilgileri ayrıntılı biçimde düzenlemektedir.
Yatay ve Dikey İlişkide Etkilenen Pazar Ayrımı
Etkilened pazar, ilişkinin niteliğine göre iki ayrı kategoride tanımlanır. Yatay ilişki açısından etkilenen pazar; taraflardan ikisinin veya daha fazlasının aynı ürün pazarında ticari faaliyette bulunduğu ilgili ürün pazarıdır. Dikey ilişki açısından ise en az bir tarafın, diğer tarafın faaliyet gösterdiği ürün pazarının alt veya üst pazarında faaliyette bulunduğu ilgili ürün pazarı etkilenen pazar olarak kabul edilir.
İlgili Ürün Pazarının Tespiti
İlgili ürün pazarı belirlenirken, birleşme veya devralma konusu mal ya da hizmetlerle tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal veya hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınır; bunun yanı sıra tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirmeye katılır. Bu tanımın 1997/1 sayılı Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'e dayandığı belirtilmekle birlikte söz konusu Tebliğ'in yürürlük durumu ayrıca doğrulanmalıdır.
İlgili Coğrafi Pazarın Kapsamı
İlgili coğrafi pazar; teşebbüslerin mal ve hizmetlerinin arz ve talebi konusunda faaliyet gösterdikleri, rekabet koşullarının yeterli derecede homojen ve komşu bölgelerden hissedilir biçimde farklı olduğu için bu bölgelerden kolayca ayrılabilen bölgeler olarak tanımlanır.
İlgili Pazarın Belirlenmesinde Temel Unsurlar
İlgili pazarın belirlenmesinde göz önüne alınan üç ana unsur talep ikamesi, arz ikamesi ve potansiyel rekabettir. Bu unsurlar, Rekabet Kurulu'nun ilgili pazarların tanımlanmasına ilişkin kılavuzuna dayandırılmaktadır.
Bildirim Formunda Etkilenen Pazar İçin İstenen Bilgiler
Her bir etkilenen pazar için son üç yıl esas alınarak Türkiye genelinde ve ilgili coğrafi pazarlarda pazarın toplam büyüklüğü, işlemin taraflarının satış değeri, miktarı ve pazar payları ile yüzde beşten fazla pazar payına sahip rakiplerin unvanları, pazar payları ve iletişim bilgilerinin sunulması gerekmektedir. Etkilenen pazarlar kapsamında ayrıca ithalat koşulları, son üç yıl gözetilerek ithalat miktarları, etkilenen pazarlarda mal veya hizmet temin eden en büyük beş sağlayıcı ile tarafların etkilened pazardaki en büyük beş müşterisinin bilgileri de bildirime eklenmek zorundadır.
Arz yapısına ilişkin olarak dağıtım kanalları ile son üç yıldaki toplam kapasite, rakipler ve ilgili teşebbüslerin kapasite genişletme planları da biliniyorsa bildirim formuna dahil edilir. Talep yapısı kapsamında talebin büyüme oranı, müşteri tercihleri, müşteri dağılımı ve dağıtım anlaşmaları gibi bilgilerin sunulması gerekmektedir. Bunlara ek olarak pazara giriş engelleri, potansiyel rekabet ile son beş yılda pazara giriş yapan ya da giriş yapacağı bilinen teşebbüslere ilişkin bilgiler de bildirim formunun kapsamına girmektedir.
Pazar Payı Eşiğine Göre Bilgi İstisnası
Bildirim formunda belirli pazar payı eşiklerinin altında kalan etkilened pazarlar için bazı bilgi yükümlülüklerini kaldıran bir istisna öngörülmektedir. Buna göre yatay ilişkilerde işlem taraflarının toplam payı yüzde yirmiden, dikey ilişkilerde taraflardan birinin payı yüzde yirmi beşten az ise o etkilened pazar için ithalat, dağıtım, sağlayıcı, pazara giriş koşulları, potansiyel rekabet ile etkinlik kazanımlarına ilişkin bilgilerin sağlanması gerekmez. Bununla birlikte Rekabet Kurumu, bu eşiklerin altında kalınsa dahi formun tamamının doldurulmasını isteyebilir.
Eksik Bildirim ve Hukuki Sonucu
Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in 11. maddesi uyarınca bildirimde eksik bilgiler bulunması hâlinde bildirim yapılmamış sayılır. Bildirimin geçerli sayılacağı tarih, eksik bilgilerin tamamlandığı tarihtir. Bu kural, etkilened pazara ilişkin bilgilerin eksiksiz hazırlanmasını hukuki bir zorunluluk hâline getirmektedir.
Yatay ve dikey etkilenen pazar arasındaki fark nedir?
Yatay etkilenen pazar; taraflardan ikisinin veya daha fazlasının aynı ürün pazarında ticari faaliyette bulunduğu ilgili ürün pazarıdır. Dikey etkilenen pazar ise taraflardan en az birinin, diğer tarafın faaliyet gösterdiği ürün pazarının alt veya üst pazarında faaliyette bulunduğu ilgili ürün pazarı olarak tanımlanır. Her iki kategori mevzuatta ayrı ayrı düzenlenmektedir.
İlgili ürün pazarı nasıl belirlenir?
Birleşme veya devralma konusu ürün ya da hizmetle tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal veya hizmetler aynı pazarda kabul edilir; bunun yanı sıra tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirmeye katılır. Pazar belirlenmesinde talep ikamesi, arz ikamesi ve potansiyel rekabet de göz önünde bulundurulur.
Bildirim formunda etkilenen pazar için hangi bilgiler istenir?
Her etkilened pazar için son üç yıl esas alınarak pazarın toplam büyüklüğü, işlem taraflarının satış değeri, miktarı ve pazar payları; yüzde beşten fazla paya sahip rakiplerin kimlik ve iletişim bilgileri; ithalat koşulları ve ithalat miktarları; en büyük beş tedarikçi ile en büyük beş müşteri bilgisi sunulmalıdır. Bunlara ek olarak dağıtım kanalları, kapasite verileri ve biliniyorsa kapasite genişletme planları, talebin büyüme oranı, müşteri tercihleri ve dağıtım anlaşmaları ile pazara giriş engelleri ve son beş yıldaki ya da planlanan yeni girişlere ilişkin bilgiler de gerekmektedir. Ancak yatay ilişkilerde tarafların toplam payının yüzde yirminin, dikey ilişkilerde bir tarafın payının yüzde yirmi beşin altında kalması hâlinde bu bilgilerin bir kısmı talep edilmeyebilir.
Eksik bildirim yapılırsa ne olur?
Eksik bilgi içeren bildirim yapılmamış sayılır. Bildirimin geçerlilik tarihi, eksikliklerin giderildiği tarihe ötelenir; bu nedenle etkilened pazara ilişkin bilgilerin baştan eksiksiz hazırlanması büyük önem taşır.
Pazar payı düşükse tüm bilgileri sunmak zorunlu mudur?
Mevzuatta bir istisna getirilmektedir: yatay ilişkilerde tarafların toplam pazar payı yüzde yirminin, dikey ilişkilerde ise taraflardan birinin pazar payı yüzde yirmi beşin altındaysa, o etkilened pazar için ithalat, dağıtım, sağlayıcı, pazara giriş koşulları, potansiyel rekabet ve etkinlik kazanımlarına ilişkin bilgiler zorunlu tutulmaz. Bununla birlikte Rekabet Kurumu, söz konusu eşiklerin altında kalınsa dahi formun tamamını doldurulmasını talep edebilir.
AB Form CO ile Türkiye bildirim formu arasında ne fark vardır?
AB Form CO kapsamında da etkilened pazarın önce tanımlanması, ardından pazar büyüklüğü, pazar payları, dağıtım ve tedarik yapısı ile giriş engellerine ilişkin bilgilerin sunulması istenmektedir. Ancak bu düzenleme Avrupa Birliği birleşme mevzuatına özgüdür ve Türkiye'deki bildirim yükümlülükleri için bağlayıcı değildir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy