Beş saatlik uçuş rötarı, uçuşun iptal edildiği anlamına gelmez. Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik, tehir ile iptali ayrı hükümlerde düzenler. Tehirin en az beş saat sürmesi, 9 uncu maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen yardımın teklif edilmesini gerektirir. Bu hüküm, iptale bağlanan sonuçların uygulanacağını söylemez.
15549 sayılı HAVAYOLU İLE SEYAHAT EDEN YOLCULARIN HAKLARINA DAİR YÖNETMELİK (SHY-YOLCU) m. 7Kaynağı aç
Yolcu haklarının düzenlendiği çerçeve
Hava yolu ile seyahat eden yolcuların hakları, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce çıkarılan Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelikte düzenlenmiştir. Bu konuda ayrıca bir kanun veya tüzük bulunmamaktadır. Yönetmeliğin dayanağı, Avrupa Birliği’nin 261/2004 sayılı Tüzüğüdür.
261/2004 sayılı Tüzüğe göre üç saat veya daha fazla süren gecikmeler uçuşun iptali niteliğinde ve tazminatı gerektirir. Türkiye Cumhuriyeti’nin Avrupa Birliği’ne tam üyeliği bulunmadığından bu tüzüklerin doğrudan uygulanma imkânı yoktur.
Tehirde beş saatlik yardım kuralı
Yönetmeliğin uçuşların tehirine ilişkin hükmü, tehir en az beş saat olduğunda 9 uncu maddenin birinci fıkrasının (a) bendindeki yardımın teklif edilmesini öngörür. Hüküm tehir başlığı altında yer alır ve beş saati iptal süresi olarak tanımlamaz. 1500 ile 3500 kilometre arasındaki uçuşlarda beş saatlik tehirin iptal sayılacağına dair yönetmelikte bir hüküm yoktur.
02.09.2015 tarihli genelgenin 9/2 maddesinde başka eşikler düzenlenmiştir. 1500 ile 3500 kilometre arası uçuşlarda 7,5 saat; uçuş süresi dört saat ve daha fazla olan uçuşlarda ise uçuş süresinin iki katı veya daha fazla tehir, mücbir sebep yoksa uçuş iptali olarak değerlendirilir. Beş saat, bu bentteki 7,5 saatlik eşiğin altında kalır.
Genelge, normlar hiyerarşisinde yönetmelikten daha alt seviyededir. Genelgenin 9/2 maddesi, anılan eşiklere ulaşmayan bir tehiri iptal kabul etmeye imkân vermez. Bu nedenle ne yönetmelikteki beş saatlik hüküm ne de genelgedeki daha yüksek eşikler, 1500-3500 kilometre arası uçuştaki beş saatlik tehiri iptal sayar.
İptalin ayrı sonuçları
Uçuşun iptal edilmesi ayrı bir düzendir. Bu durumda uçuşu icra eden hava taşıma işletmesi, ilgili yolculara 9 uncu maddeye uygun yardım teklif eder. Ayrıca 10 uncu maddede belirtilen yardımları, güzergâh değişikliğinin zamanına bağlı ek yardımlarla birlikte teklif eder.
15549 sayılı HAVAYOLU İLE SEYAHAT EDEN YOLCULARIN HAKLARINA DAİR YÖNETMELİK (SHY-YOLCU) m. 6Kaynağı aç
Hava taşıma işletmesi, tüm tedbirleri almasına rağmen olağanüstü hâllerin iptale neden olduğunu kanıtlarsa 8 inci madde hükümlerine göre tazminat ödemekle yükümlü olmaz.
Yolcunun iptal konusunda haberdar edilip edilmediğini ve ne zaman haberdar edildiğini ispat yükü, uçuşu icra eden hava taşıma işletmesindedir. İşletme iletişim bilgisini talep ettiği hâlde yolcu bu bilgiyi vermez veya yanlış verirse işletme sorumluluktan kurtulur.
Teknik ve operasyonel tehirde üç saat
10/12/2024 tarihli ek hüküm, beş saatlik yardım kuralından farklı bir şart taşır. Uçuş teknik ve operasyonel nedenle tehir edilir ve yolcu planlanan son varış yerine üç saat veya daha fazla sürede ulaştırılırsa işletme derhal 8 ve 9 uncu maddelerdeki yükümlülükleri yerine getirir. Bu sonuç, her beş saatlik tehirin iptal sayılmasına değil, neden ve varış süresine bağlı ayrı bir şarta dayanır.
Beş saatlik tehir hükmü ile üç saatlik teknik ve operasyonel tehir hükmü aynı şartı tekrarlamaz. Birincisi en az beş saatte belirli bir yardım teklifini düzenler. İkincisi ise teknik ve operasyonel nedenle sınırlıdır ve yolcunun son varışa üç saat veya daha geç ulaşması hâlinde 8 ve 9 uncu madde yükümlülüklerinin derhal yerine getirilmesini öngörür.
Tazminat tutarı, indirim ve ödeme biçimi
8 inci maddeye atıf yapılması hâlinde, 10/12/2024 değişikliğine göre iç hat uçuşunda 100 Avro tazminat öngörülür. Dış hat uçuşunda tutar mesafeye göre değişir: 1500 kilometre veya daha kısa uçuşta 250 Avro, 1500 ile 3500 kilometre arasında 400 Avro, 3500 kilometreden uzun uçuşta 600 Avro’dur. Türk lirası karşılığı, ödeme günündeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuruyla hesaplanır.
15549 sayılı HAVAYOLU İLE SEYAHAT EDEN YOLCULARIN HAKLARINA DAİR YÖNETMELİK (SHY-YOLCU) m. 8Kaynağı aç
Hükümde belirtilen süreleri aşmayan alternatif bir uçuşla güzergâh değişikliği teklif edilirse işletme, 8 inci maddedeki tazminatı yüzde 50 oranında düşürebilir. Bu, işletmeye tanınan bir imkândır; indirim her teklifte kendiliğinden uygulanacak zorunlu bir kesinti değildir.
Tazminat nakit, elektronik banka havalesi, banka ödeme emri veya banka çekiyle ödenebilir. Yolcunun imzalı mutabakatı varsa seyahat fişi veya başka hizmet şeklinde de ödenebilir.
Alternatif havaalanına transfer
Bir şehir veya bölgeye birden fazla havaalanı hizmet ediyorsa ve işletme yolcuya alternatif havaalanına uçuş teklif ederse transfer masrafı işletmeye aittir. İşletme, yolcunun bu havaalanından rezervasyonun yapıldığı havaalanına veya yolcunun kabul ettiği yakın başka bir varış noktasına transferinin masrafını karşılamak zorundadır.
15549 sayılı HAVAYOLU İLE SEYAHAT EDEN YOLCULARIN HAKLARINA DAİR YÖNETMELİK (SHY-YOLCU) m. 9Kaynağı aç
Beş saatlik rötar uçuşun iptali sayılır mı?
Hayır. En az beş saatlik tehir, iptal hükmü olarak düzenlenmez; 9 uncu maddenin birinci fıkrasının (a) bendindeki yardımın teklif edilmesini gerektirir. 1500-3500 kilometre arası uçuşlarda beş saatin iptal sayılacağına dair hüküm de yoktur.
Beş saatlik tehirde hangi yardım gündeme gelir?
Tehir en az beş saat olduğunda işletme, 9 uncu maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen yardımı teklif eder. Bu sonuç, iptal rejiminden ayrıdır.
Üç saatlik Avrupa Birliği ölçüsü doğrudan uygulanır mı?
Hayır. 261/2004 sayılı Tüzükteki üç saat veya daha fazla gecikme ölçüsü, Türkiye’nin tam üyeliği bulunmadığı için doğrudan uygulanmaz.
Teknik tehirde üç saat hangi yükümlülüğü doğurur?
Teknik ve operasyonel nedenle tehir edilen uçuşta yolcu son varış yerine üç saat veya daha fazla sürede ulaştırılırsa işletme derhal 8 ve 9 uncu maddelerdeki yükümlülükleri yerine getirir.
İptalde olağanüstü hâl tazminatı etkiler mi?
Evet. İşletme, tüm tedbirlere rağmen olağanüstü hâllerin iptale neden olduğunu kanıtlarsa 8 inci maddeye göre tazminat ödemekle yükümlü olmaz.
Tazminat hangi yöntemle ödenir?
Tazminat nakit, elektronik banka havalesi, banka ödeme emri veya banka çekiyle ödenebilir. Yolcunun imzalı mutabakatı varsa seyahat fişi veya başka hizmet de kullanılabilir.
Genelge beş saati iptal sayar mı?
Hayır. 02.09.2015 tarihli genelgenin 9/2 maddesine göre 1500 ile 3500 kilometre arası uçuşlarda 7,5 saat veya daha fazla tehir ya da uçuş süresi dört saat ve fazla olan uçuşlarda uçuş süresinin iki katı veya daha fazla tehir, mücbir sebep olmaksızın uçuş iptali olarak değerlendirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy