Ceza yargılamasında beraat eden kişinin savunması amacıyla avukatına ödediği vekalet ücreti, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 141 kapsamında Devletten talep edilebilecek maddi zarar kapsamındadır. Ancak bu talebin varlığı giderin kendiliğinden karşılanacağı anlamına gelmemektedir; ödemenin yapıldığı ve kapsamı yargılama makamlarınca ispat ve değerlendirmeye tabi tutulur.
Beraat Kararında Tazminat Hakkının Bildirilmesi
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 141/2 uyarınca, kanuna uygun yakalama veya tutuklama sonrasında kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı veren merciler, ilgiliye tazminat hakları bulunduğunu bildirir ve bu husus verilen karara geçirilir. Böylece koruma tedbiri uygulanan ve haklarında aklanma kararı verilen kişilerin uğradıkları zararlar için kanuni başvuru yollarını kullanabilmeleri güvenceye alınır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 141Kaynağı aç
a) Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya
tutukluluğunun devamına karar verilen,
b) Kanunî gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan,
c) Kanunî hakları hatırlatılmadan veya hatırlatılan haklarından
yararlandırılma isteği yerine getirilmeden tutuklanan,
d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii
huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen,
e) Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında
kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen,
f) Mahkûm olup da gözaltı ve tutuklulukta geçirdiği süreleri, hükümlülük
sürelerinden fazla olan veya işlediği suç için kanunda öngörülen cezanın sadece
para cezası olması nedeniyle zorunlu olarak bu cezayla cezalandırılan,
g) Yakalama veya tutuklama nedenleri ve haklarındaki suçlamalar
kendilerine, yazıyla veya bunun hemen olanaklı bulunmadığı hâllerde sözle
açıklanmayan,
h) Yakalanmaları veya tutuklanmaları yakınlarına bildirilmeyen,
i) Hakkındaki arama kararı ölçüsüz bir şekilde gerçekleştirilen,
j) Eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine, koşulları oluşmadığı halde
elkonulan veya korunması için gerekli tedbirler alınmayan ya da eşyası veya
diğer malvarlığı değerleri amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen,
k) (Ek: 11/4/2013-6459/17 md.) Yakalama, adli kontrol veya
tutuklama işlemine karşı Kanunda öngörülen başvuru imkânlarından
yararlandırılmayan,50
l) (Ek:2/3/2024-7499/12 md.) Konutunu terk etmemek veya
uyuşturucu, uyarıcı veya uçucu maddeler ile alkol bağımlılığından arınmak
amacıyla hastaneye yatmak dâhil, tedavi veya muayene tedbirlerine tâbi olmak ve
bunları kabul etmek şeklindeki adli kontrol yükümlülükleri uygulandıktan sonra
haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar
verilen,
Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler.
(2) Birinci fıkranın (e), (f) ve (l) bentlerinde belirtilen kararları
veren merciler, ilgiliye tazminat hakları bulunduğunu bildirirler ve bu husus
verilen karara geçirilir.50
(3) (Ek:18/6/2014-6545/70 md.) Birinci fıkrada yazan hâller
dışında, suç soruşturması veya kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız
fiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyet
savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat
davaları ancak Devlet aleyhine açılabilir.
(4) (Ek:18/6/2014-6545/70 md.) Devlet, ödediği tazminattan dolayı
görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle görevini kötüye kullanan
hâkimler ve Cumhuriyet savcılarına bir yıl içinde rücu eder.
Tazminat isteminin koşulları
Avukata Yapılan Ödemenin İspatı ve Banka Dekontları
Avukata ödenen ücretin ispatında serbest meslek makbuzunun düzenlenmesi avukata bağlı bir işlemdir. Avukatın makbuz düzenlememesi durumunda ilgilinin elinde makbuz belgesi oluşmaz. İlgilinin hak iddiasını kanıtlayabilmek için yalnızca avukata bağımlı bir belgeye zorlanması hakkın kullanılmasını fiilen engeller. Bu nedenle mahkemelerin yalnızca serbest meslek makbuzu sunulmadığı gerekçesiyle banka dekontunu peşinen yetersiz bularak tazminat talebini reddetmesi hakkaniyete aykırıdır.
Banka dekontunda dosya numarası yazmasa dahi, ilgilinin o dönemde başka bir davası veya vekâlet ilişkisi bulunmadığına ilişkin iddiası araştırılmadan ödemenin dava dosyasına ait olmadığı sonucuna varılamaz. İlgilinin başka bir davasının bulunmadığı yönündeki iddiası esaslı nitelik taşır ve bu iddianın doğrulanması banka dekontunun ilgili ceza dosyasına ait olduğunu güçlü şekilde destekler.
Hakkaniyete Uygun Yargılanma ve Delillerin İncelenmesi
Avukata ödenen vekalet ücretinin tespiti ve ispatında banka dekontları, vekâlet ilişkisi ve ilgilinin esaslı iddiaları araştırılmadan, yalnızca makbuz yokluğu veya dekontta dosya numarası bulunmaması gerekçesiyle tazminat talebinin reddedilmesi adil yargılanma hakkı kapsamındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkını ihlal eder. Yargılama mercilerinin şekli eksikliklere dayanmak yerine sunulan ödeme vasıtalarını ve taraflar arasındaki temsil ilişkisini bir bütün olarak ele alması gerekir.
Beraat eden kişi avukatına ödediği parayı Devletten doğrudan alabilir mi?
Hayır, beraat eden kişinin avukatına ödediği vekalet ücretini Devletten alabilmesi otomatik bir sonuç doğurmaz. Bu ödeme 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 141 uyarınca maddi zarar kapsamında ileri sürülebilir; ancak yapılan ödemenin varlığının ve kapsamının ispatlanması ve mahkemece değerlendirilmesi şarttır.
Avukata yapılan ödemenin ispatında serbest meslek makbuzu zorunlu mudur?
Hayır, makbuz düzenlenmesi avukata bağlı bir işlem olduğundan yalnızca makbuz ibraz edilmediği gerekçesiyle banka dekontu peşinen yetersiz sayılamaz. Banka dekontları, vekâlet ilişkisi ve ilgilinin esaslı iddiaları incelenmeden salt makbuz yokluğu nedeniyle talebin reddedilmesi hakkaniyete uygun yargılanma hakkına aykırılık oluşturur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy