Çarşı ve mahalle bekçileri, görev bölgesi ve çalışma saatleriyle sınırlı olmak üzere, kanunda öngörülen amaçlar ve makul bir sebep çerçevesinde kişileri ve araçları durdurabilir. Bekçi, kimliğini belirleyen belgeyi ibraz edip durdurma sebebini açıkladıktan sonra durdurulan kişiden kimlik veya bulundurulması zorunlu belgelerin gösterilmesini isteyebilir.
7245 sayılı ÇARŞI VE MAHALLE BEKÇİLERİ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Çarşı ve mahalle bekçileri, görev bölgesi ve çalışma saatleri ile sınırlı olmak
kaydıyla kişileri ve araçları;
a) Bir suç veya kabahatin işlenmesini önlemek,
b) Suç işlendikten sonra kaçan faillerin yakalanmasını
sağlamak, işlenen suç veya kabahatlerin faillerinin kimliklerini tespit etmek,
c) Hakkında yakalama emri ya da zorla getirme
kararı verilmiş olan kişileri tespit etmek,
ç) Kişilerin hayatı, vücut bütünlüğü veya mal
varlığı bakımından ya da topluma yönelik mevcut veya muhtemel bir tehlikeyi önlemek,
amacıyla durdurabilir.
(2) Durdurma yetkisinin kullanılabilmesi için
makul bir sebebin bulunması gerekir. Süreklilik arz edecek, fiilî durum ve keyfîlik
oluşturacak şekilde durdurma işlemi yapılamaz.
(3) Çarşı ve mahalle bekçisi, görevini yerine
getirirken kendisinin çarşı ve mahalle bekçisi olduğunu belirleyen belgeyi gösterdikten
sonra, durdurduğu kişiye durdurma sebebini bildirir ve durdurma sebebine ilişkin
sorular sorabilir, kimliğini veya bulundurulması gerekli diğer belgelerin ibraz
edilmesini isteyebilir. Bu kişilere kimliğini ispatlama hususunda gerekli kolaylık
gösterilir. Belgesinin bulunmaması, açıklamada bulunmaktan kaçınması veya gerçeğe
aykırı beyanda bulunması dolayısıyla ya da sair surette kimliği belirlenemeyen kişi
tutularak durumdan derhal genel kolluk görevlileri haberdar edilir.
(4) Durdurma süresi, durdurma sebebine esas
teşkil eden işlemin gerçekleştirilmesi için ihtiyaç duyulan makul süreden fazla
olamaz.
(5) Durdurma sebebinin ortadan kalkması hâlinde
kişilerin ve araçların ayrılmalarına izin verilir.
(6) (Değişik:21/11/2024-7533/44 md.)
Çarşı ve mahalle bekçisi durdurduğu kişi üzerinde veya aracında silah ya da
kendisinin veya başkasının yaşamını tehlikeye sokabilecek bir eşyanın bulunduğu
hususunda yeterli şüphenin varlığı hâlinde, kendisine veya başkasına zarar
verilmesini önlemek amacıyla kişiler üzerinde yoklama suretiyle el ile dıştan
kontrol yapabilir. Araçlarda ise aracın dışarıdan bakıldığında içerisi görünen
bölümlerini kontrol edebilir. Bu amaçla üst ve araç araması yapılamaz, kişinin
üzerindeki elbisenin çıkarılması veya aracın, dışarıdan bakıldığında içerisi
görünmeyen bölümlerinin açılması istenemez.
Adli görev ve yetkiler
Durdurma Yetkisinin Amaçları ve Koşulları
7245 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu’nun 7’nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca durdurma yetkisi; bir suç veya kabahatin işlenmesini önlemek, suç işlendikten sonra kaçan faillerin yakalanmasını sağlamak, işlenen suç veya kabahatlerin faillerinin kimliklerini tespit etmek, hakkında yakalama emri ya da zorla getirme kararı verilmiş olan kişileri tespit etmek veya kişilerin hayatı, vücut bütünlüğü ya da malvarlığı bakımından ya da topluma yönelik mevcut veya muhtemel bir tehlikeyi önlemek amacıyla kullanılabilir.
Aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince durdurma yetkisinin kullanılabilmesi için makul bir sebebin bulunması şarttır. Bu yetki süreklilik arz edecek, fiilî durum ve keyfîlik oluşturacak şekilde kullanılamaz.
Kimlik Sorma ve Belge İsteme Usulü
Bekçi, durdurma işlemi sırasında öncelikle görevli olduğunu belirten resmî belgesini ibraz etmekle yükümlüdür. Bu tanıtıcı belge gösterilip durdurmanın gerekçesi açıklandıktan sonra ilgili kişiye bu sebebe dair sorular yöneltilebilir; kişiden kimliğini veya taşınması zorunlu tutulan diğer belgeleri sunması talep edilebilir.
Durdurulan kişilere kimliğini ispatlama hususunda gerekli kolaylık gösterilir. Belgesinin bulunmaması, açıklamada bulunmaktan kaçınması, gerçeğe aykırı beyanda bulunması veya başka surette kimliğinin belirlenememesi hâlinde kişi tutularak durum derhal genel kolluk görevlilerine bildirilir.
Durdurma Süresi ve Ayrılma İzni
7245 sayılı Kanun’un 7’nci maddesinin dördüncü fıkrasına göre durdurma süresi, durdurma sebebine esas teşkil eden işlemin gerçekleştirilmesi için ihtiyaç duyulan makul süreden fazla olamaz. Beşinci fıkra gereğince de durdurma sebebinin ortadan kalkması hâlinde kişilerin ve araçların ayrılmalarına izin verilir.
Yoklama Suretiyle Kontrol ve Yapılamayacak İşlemler
7245 sayılı Kanun'un 7'nci maddesinin altıncı fıkrası uyarınca, durdurulan kişinin üzerinde veya taşıtında silah ya da can güvenliğini tehlikeye sokabilecek bir eşya bulunduğuna ilişkin yeterli şüphe mevcutsa muhtemel bir zararın önlenmesi amacıyla tedbir alınabilir. Bekçi bu kapsamda kişi üzerinde yoklama suretiyle elle dıştan yüzeysel kontrol gerçekleştirebilir; araçlarda ise yalnızca dışarıdan bakıldığında içi doğrudan görülebilen alanları kontrol edebilir.
Söz konusu kontrol tedbiri çerçevesinde üst ve araç araması yapılamaz. Bu doğrultuda ilgilinin üzerindeki elbiselerin çıkarılması talep edilemeyeceği gibi aracın dışarıdan bakıldığında içerisi görünmeyen kapalı bölümlerinin açılması da istenemez.
Sıkça Sorulan Sorular
Bekçi herkesi dilediği zaman durdurabilir mi?
Hayır. Durdurma yetkisi yalnızca bekçinin görev bölgesi ve çalışma saatleriyle sınırlı olarak, kanunda sayılan meşru amaçlar ve makul bir sebep varsa kullanılabilir. Keyfî, fiilî durum yaratan veya süreklilik gösteren durdurmalar yapılamaz.
Bekçi kimlik sormadan önce ne yapmak zorundadır?
Bekçi kimlik sormadan veya belge istemeden önce çarşı ve mahalle bekçisi olduğunu gösteren belgeyi ibraz etmeli ve kişiye durdurma sebebini bildirmelidir.
Bekçiye kimlik gösterilmezse ne olur?
Kimliği belirlenemeyen, açıklamadan kaçınan veya belgesi bulunmayan kişi tutularak durum derhal genel kolluk görevlilerine bildirilir; ayrıca kişiye kimliğini ispatlaması için gerekli kolaylık gösterilir.
Bekçi tarafından durdurma işlemi ne kadar sürebilir?
Durdurma süresi, durdurma sebebine dayanan işlemin yapılması için gereken makul süreden fazla olamaz ve durdurma sebebi bittiğinde kişilerin veya araçların ayrılmasına izin verilir.
Bekçi üst araması yapabilir veya elbise çıkartabilir mi?
Hayır. Bekçi yeterli şüphe varsa yalnızca zarar verilmesini önlemek amacıyla yoklama suretiyle el ile dıştan kontrol yapabilir ve araçların dışarıdan görünen bölümlerini kontrol edebilir. Bu amaçla üst ve araç araması yapılamaz; elbisenin çıkarılması veya aracın görünmeyen kısımlarının açılması talep edilemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy