Banka Hesabına Bloke Konulması ve Kaldırılması

Banka Hesabına Bloke Konulmasının Hukuki Nedenleri

Banka hesabına bloke konulması, hesap sahibinin mevduat hesabı üzerindeki tasarruf yetkisinin idari, adli veya icrai bir kararla sınırlandırılmasıdır. Bu işlem; suç gelirlerinin aklanması veya terörizmin finansmanı şüphesine dayalı idari tedbirler, ceza soruşturmasında uygulanan el koyma kararları, amme alacaklarının güvence altına alınması amacıyla tatbik edilen ihtiyati haciz ya da boşanma ve mal rejiminin tasfiyesi davalarında mal kaçırmayı önlemeye dönük ihtiyati tedbirler kapsamında tesis edilebilmektedir.

Uygulanan kısıtlama, borç tutarı esas alınarak kısmi bloke şeklinde gerçekleşebileceği gibi hesabın mevcut bakiyesinin tamamını da kapsayabilir. Kısıtlamaya tabi tutulan tutar üzerinden hesap sahibince para çekilmesi veya internet bankacılığı kanalıyla havale ve EFT gibi transferlerin gerçekleştirilmesi mümkün değildir; sistem bu işlemlerde bloke uyarısı verir. Mevcut bir hesaba bloke konulmuş bulunması, hesap sahibinin sonradan açtığı yeni mevduat hesaplarına bu işlemin kendiliğinden yansıması sonucunu doğurmaz; alacaklının yeni açılan hesap bakımından da ayrıca kısıtlama talebinde bulunması gerekir.

MASAK Şüpheli İşlemleri Askıya Alma Yetkisi ve İdari Blokeler

5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun'un 19/A maddesi uyarınca; yükümlüler nezdinde veya bunlar aracılığıyla yapılmaya teşebbüs edilen ya da devam eden işlemler, malvarlığının aklama veya terörün finansmanı suçu ile ilişkili olduğuna dair şüphe bulunması durumunda askıya alınabilmektedir. Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı tarafından şüpheyi teyit etmek, işlemi analiz etmek veya değerlendirme sonuçlarını adli makamlara intikal ettirmek amacıyla işlemleri 7 iş günü süreyle askıya almaya ya da işlemlerin gerçekleşmesine izin vermemeye Bakan yetkilidir. Bakan bu yetkisini bakan yardımcısına devredebilmektedir.

İşlemlerin askıya alınması yetkisi, yabancı bir muadil kuruluşun gerekçeli talebi üzerine de suç şüphesinin bulunması ve mütekabiliyet ilkesinin gözetilmesi şartıyla kullanılabilir; uygulamanın usul ve esasları Bakanlık tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir. Askıya alınan veya gerçekleşmesine izin verilmeyen işlemi bu karara aykırı biçimde gerçekleştiren finansal yükümlülere Başkanlık tarafından işlem tutarı kadar idari para cezası verilir. Ayrıca Mali Suçları Araştırma Kurulu Rehberi doğrultusunda, müşteri profiline uymayan sıklık ve tutardaki kripto varlık alım ve satım transferleri şüpheli işlem tipleri arasında değerlendirilmekte; 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun uyarınca bildirim yükümlülüklerine uymayan bankalara idari para cezası uygulanabilmektedir.

Ceza Muhakemesi Kapsamında Banka Hesaplarına El Koyma Tedbiri

Ceza soruşturması ve kovuşturmasında ispat aracı olarak lüzumlu görülen ya da kazanç müsaderesine konu teşkil edebilecek malvarlığı değerleri 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uyarınca muhafaza altına alınır ve rızayla teslim edilmediğinde el koyma tedbirine konu edilir. 5549 sayılı Kanun'un 17. maddesi uyarınca, aklama ve terörün finansmanı suçunun işlendiğine dair kuvvetli şüphe bulunan hâllerde Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 128. maddesindeki usule göre malvarlığı değerlerine elkonulabilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da elkoyma kararı verebilir; bu karar yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur ve hâkim en geç yirmi dört saat içinde onay konusunda karar verir. Hâkim onayından sonra Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 128. maddesindeki raporun üç ay içinde alınarak tekrar onaya sunulması gerekir; raporun bu sürede alınamaması veya onaylanmaması hâlinde savcılık kararı hükümsüz kalır.

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 128. maddesi çerçevesinde banka hesaplarına el koyma kararı verilebilmesi için suçun işlendiğine ve malvarlığı değerlerinin bu suçtan elde edildiğine dair kuvvetli şüphe bulunması şarttır. Bu kapsamda suçtan elde edilen değere ilişkin olarak Mali Suçları Araştırma Kurulu, Sermaye Piyasası Kurulu veya Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu gibi ilgili kurumlardan en geç üç ay içinde rapor alınır; özel sebeplerin zorunlu kılması halinde bu süre talep üzerine iki ay daha uzatılabilir.

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 128. maddesi uyarınca banka hesaplarına el koyma kararı vermeye münhasıran hâkim yetkilidir. Verilen el koyma kararı, teknik iletişim araçlarıyla ilgili bankaya derhâl bildirilerek icra olunur ve ayrıca tebliğ edilir. El koyma kararının alınmasından sonra hesaplar üzerinde bu kararı etkisiz kılmaya dönük olarak gerçekleştirilen her türlü işlem kanunen geçersizdir.

İcra Takipleri, Maaş Hesapları ve Tüketici Uyuşmazlıkları

Özel hukuk borçlarının takibinde, borçlunun bankalar nezdindeki hak ve alacaklarının haczi 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 89. maddesi uyarınca haciz ihbarnamesi gönderilmesi yoluyla tatbik edilir. Kendisine haciz ihbarnamesi tebliğ edilen banka; borcun mevcut olmadığı, mevduatın bulunmadığı veya borcun ödendiği gibi itirazlarını tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır. Haciz ihbarnamesi bankanın tüzel kişilik merkezine tebliğ edildiğinde merkez, bünyesindeki tüm şubeleri kapsayacak şekilde beyanda bulunmakla mükelleftir. Ayrıca haciz ihbarnamelerinin bildirimi ve cevaplar güvenli elektronik imza ile Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi ve entegre bilişim sistemleri üzerinden yapılabilmektedir.

Maaş ve ücret hesaplarına yöneltilen hacizlerde İcra ve İflas Kanunu'nun 83. maddesi uyarınca, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu görülen miktar tenzil edildikten sonra haciz işlemi yürütülür; ancak haczedilecek tutar bunların dörtte birinden az olamaz. Maaş veya ücret üzerinde birden fazla icra haczi bulunması durumunda hacizler sıraya konur; sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez.

İcra ve İflas Kanunu'nun 83/a maddesi gereğince, hacizden önceki dönemde haczedilemezlikten feragatte bulunulmasına dair yapılan sözleşmeler hukuken geçersizdir. Bu çerçevede, icra takibi başlatılmadan kredi sözleşmesi imzalanırken emekli maaşından takas, mahsup ve bloke suretiyle tahsilat yapılmasına ilişkin verilen muvafakatler hüküm ifade etmez. Bankaların kredi kartı üyelik sözleşmesi kapsamında maaş hesabına bloke tesis etmesi uyuşmazlıklarında ise 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca tüketici mahkemeleri görevlidir (Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, E. 2016/8526, K. 2017/3697).

Banka Blokesinin Kaldırılması ve Hukuka Aykırılıkta Tazminat

Banka hesabına konulan bloke kural olarak işlemi tesis eden yetkili resmi merci tarafından kaldırılır. Cumhuriyet savcılığı veya ceza mahkemesince uygulanan tedbirler yine adli mercilerin vereceği kararla sonlandırılır. İcra müdürlüğü aracılığıyla uygulanan blokelerde ise borcun tamamen ödenmesi, borcun taksitlendirilerek yapılandırılması veya alacaklı ile uzlaşma sağlanması üzerine icra dairesinin yazısı ile bloke çözülür. Bankanın kendi alacağı sebebiyle hesaba koyduğu blokajlar ise borcun ödenmesi durumunda banka tarafından kaldırılır.

Banka aleyhine açılan bloke kaldırma davasında, bankanın dava açıldıktan sonra blokeyi kaldırıp tutarı iade etmesi halinde, davanın açılmasına kendi kusuruyla sebebiyet verdiği gerekçesiyle yargılama giderlerinden sorumlu tutulması gerekir (Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, E. 2016/18800, K. 2018/4462). Hesap üzerine haksız ve hukuka aykırı şekilde bloke tesis edilmesi sebebiyle zarara uğrayan kişiler, genel hükümler çerçevesinde Türk Borçlar Kanunu'nun haksız fiil sorumluluğuna dayanarak maddi ve manevi zararlarının tazminini talep edebilirler.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy