7589 sayılı Kanunun 19. maddesiyle HMK m.107, 31 Temmuz 2026’da yürürlükten kaldırılmıştır. Bu tarihten önce açılan davalarda eski m.107 uygulanmaya devam eder; aşağıdaki belirsiz alacak açıklamaları bu eski dosyalarla sınırlıdır. Yeni davalarda kaldırılmış m.107’ye dayanılarak belirsiz alacak davası açılamaz. HMK m.109/4 kapsamında kısmi davada talep, aynı davada bir defaya mahsus, tahkikat sona erinceye kadar iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmadan artırılabilir; bu durumda artırılan kısımda zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılır. Ayrı ek dava ve yalnızca fazlaya ilişkin hakların saklı tutulması bu artırım sonucu ile aynı değildir.
7589 sayılı Kanun, Madde 19Kaynağı aç
Aynı davanın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olmaması, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde bir dava şartı olarak düzenlenir. Bentte derdestlik sözcüğü kullanılmaz. Şart, kanun metnindeki aynı dava ölçüsüne bağlanır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 114Kaynağı aç
Görülmekte olma şartının kapsamı
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 114/1-ı, dava şartını aynı davanın önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması biçiminde kurar. Metin, bu şartı ayrı bir sözcükle adlandırmadan dava şartları arasında sayar.
Bent, şartın gerçekleşmesini aynı davanın bulunmasına bağlar. Kanun metni bu bentte, aynı davanın hangi unsurlarla belirleneceğini ayrıca sıralamaz.
Kesin hüküm şartının ayrılması
Aynı maddenin (i) bendi, aynı davanın daha önce kesin hükme bağlanmamış olmasını ayrı bir dava şartı sayar. Görülmekte olan dava ile kesin hükme bağlanmış dava farklı bentlerde düzenlenmiştir. Bir şartın varlığı, diğer şartın sonucunu kendiliğinden doğurmaz.
Kesin hükmün maddi anlamda etkisi Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 303'te gösterilir. Şeklen kesinleşmiş bir hükmün başka davada maddi anlamda kesin hüküm sayılabilmesi, iki davada tarafların ve dava sebeplerinin örtüşmesine, ayrıca ilk hüküm fıkrasının ikinci davadaki istemle aynı olmasına bağlıdır. Hükmün kesinliği, asıl ya da karşı dava içinde ortaya konup karara bağlanan istemlerle sınırlı kalır. Bu unsurlar kesin hüküm içindir; görülmekte olma şartının metni değildir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 303Kaynağı aç
Belirsiz alacak davasında talebin belirlenmesi
31 Temmuz 2026’dan önce açılan ve eski HMK m.107’nin uygulanmasına devam edilen davalar bakımından: Davanın açıldığı tarihte alacağın miktarı veya değeri tam ve kesin olarak belirlenemiyor ya da bu imkânsızsa, alacaklı hukuki ilişkiyi ve asgari bir miktar ya da değeri göstererek belirsiz alacak davası açabilir. Bu hüküm, görülmekte olan dava ile sonraki davanın aynı dava sayılıp sayılmayacağına ilişkin ayrı bir ölçü getirmez.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 107Kaynağı aç
Karşı tarafın verdiği bilgi veya tahkikat sonucunda alacağın miktarı ya da değeri tam ve kesin belirlenebiliyorsa hâkim, tahkikat sona ermeden iki haftalık kesin süre verir. Davacı bu sürede, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın talebini tam ve kesin olarak belirleyebilir. Talep kesinleştirilmezse dava, talep sonucunda belirtilen miktar veya değer üzerinden görülüp karara bağlanır. Bu sonuç, anılan kesin sürenin verilmesinden sonraki ihtimale bağlıdır.
Diğer kanunlardaki dava şartları
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 114'ün ikinci fıkrası, diğer kanunlarda yer alan dava şartlarına ilişkin hükümleri saklı tutar. Bu fıkra, m. 114/1-ı'daki görülmekte olma şartını kaldıran bir hüküm içermez.
Derdestlik dava şartı mıdır?
Kanun bu sözcüğü kullanmasa da aynı davanın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olmaması bir dava şartıdır. Düzenleme Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 114/1-ı'da yer alır.
Kesin hüküm aynı şart mıdır?
Hayır. Aynı davanın daha önce kesin hükme bağlanmamış olması ayrı bentte düzenlenir. Hangi talepler hakkında kesin hüküm oluşacağı da m. 303'te ayrıca gösterilir.
Belirsiz alacakta iki haftalık süre hangi halde işler?
Karşı tarafın verdiği bilgi veya tahkikat sonucunda miktar ya da değer tam ve kesin belirlenebiliyorsa hâkim, tahkikat bitmeden iki haftalık kesin süre verir. Davacı bu sürede, iddianın genişletilmesi yasağına bağlı olmaksızın talebini kesinleştirebilir. Süre içinde kesinleştirme olmazsa dava, talep sonucunda gösterilen miktar veya değer üzerinden görülüp karara bağlanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

