Ayıplı bir mobilyada tüketici, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 11. maddesindeki seçimlik haklardan onarımı kullanmışsa ve tamir için gereken azami süre aşılmışsa, aynı maddedeki diğer seçimlik hakları kullanabilir. Bu imkân, onarım hakkının daha önce kullanılmasına ve Kanunun 56. maddesinin üçüncü fıkrasında sayılan hâllerden birinin gerçekleşmesine bağlıdır. Kanunda mobilyaya özgü bir gün sayısı gösterilmez. Ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değiştirme için öngörülen iş günü süreleri ile, 58. maddeye göre çıkarılan yönetmelik eki listede yer alan mallardaki ücretsiz onarım süresi birbirinden ayrıdır.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 56Kaynağı aç
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 11Kaynağı aç
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 58Kaynağı aç
Ayıplı malda seçilebilecek haklar
Malın ayıplı olduğu anlaşıldığında tüketici, 6502 sayılı Kanun’un 11. maddesinin birinci fıkrasındaki dört yoldan birini seçebilir. Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönebilir. Satılanı elinde tutup satış bedelinden ayıp oranında indirim isteyebilir. Onarımın aşırı masraf doğurmaması şartıyla, masrafların tamamı satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım isteyebilir. İmkân bulunuyorsa ayıpsız bir misliyle değiştirilmesini de isteyebilir. Satıcı, tüketicinin seçtiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değiştirme yalnız satıcıya değil, üreticiye veya ithalatçıya karşı da ileri sürülebilir. Bu hakların yerine getirilmesinde satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur.
Onarım ve değişim talebinin süresi
Tüketici ücretsiz onarımı veya ayıpsız misliyle değiştirmeyi seçerse talep, satıcıya, üreticiye ya da ithalatçıya yöneltilmesinden itibaren yerine getirilir. Bunun için Kanunun 11. maddesinin dördüncü fıkrası azami otuz iş günü öngörür. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda süre altmış iş günüdür.
Aynı fıkranın devamı, Kanunun 58. maddesi uyarınca çıkarılan yönetmelik eki listede bulunan malları ayrıca düzenler. Bu mallarda ücretsiz onarım, yönetmelikte belirlenen azami tamir süresi içinde yapılır. Süre içinde yapılmazsa tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir. Yetkili servis istasyonundaki tamir süresi de yönetmelikle belirlenen azami süreyi geçemez. Satış sonrası hizmetin hangi mallarda zorunlu olduğu, asgari yetkili servis istasyonu sayısı, azami tamir süreleri, servis istasyonlarının sorumlulukları ve diğer uygulama esasları yönetmeliğe bırakılmıştır.
Onarım seçildikten sonra diğer haklar
Kanunun 56. maddesinin üçüncü fıkrası, tüketicinin 11. maddedeki onarım hakkını kullanmış olmasını arar. Bu şart gerçekleşmişse üç hâlden biri yeterlidir: malın garanti süresi içinde yeniden arızalanması, tamir için gereken azami sürenin aşılması veya tamirin mümkün olmadığının anlaşılması. Bu hâllerde tüketici, 11. maddedeki diğer seçimlik haklarını kullanabilir.
Aynı fıkrada satıcının tüketicinin talebini reddedemeyeceği düzenlenir. Talep yerine getirilmezse satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. Ret yasağı ve müteselsil sorumluluk, fıkrada belirtilen talebe ilişkindir.
Onarım veya değişim orantısız güçlük doğurursa
Ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değiştirme satıcı bakımından orantısız güçlük doğuracaksa tüketici, sözleşmeden dönme ya da ayıp oranında bedelden indirim haklarından birini kullanabilir. Bu hüküm, tamir süresinin aşılmasına bağlı imkândan ayrıdır ve satıcı için orantısız güçlük şartına bağlıdır.
Orantısızlığın belirlenmesinde malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer seçimlik haklara başvurmanın tüketici açısından sorun oluşturup oluşturmayacağı dikkate alınır. Bu ölçüt, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değiştirmenin satıcıya orantısız güçlük yüklediği hâle özgüdür.
Bedelin iadesi, masraflar ve tazminat
Tüketici sözleşmeden dönmeyi veya ayıp oranında bedelden indirimi seçerse, ödediği bedelin tamamı ya da yapılan indirim tutarı kendisine derhâl iade edilir. Derhâl iade, Kanunun 11. maddesinin beşinci fıkrasında bu hakların seçilmesine bağlanmıştır.
Seçimlik hakkın kullanılmasından doğan masrafların tamamını, tüketicinin seçtiği hakkı yerine getiren taraf karşılar. Tüketici, seçtiği hakla birlikte 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca tazminat da isteyebilir.
Garanti ve satış sonrası bakım
Garanti süresi malın teslim tarihinde başlar ve asgari iki yıldır. Özelliği nedeniyle bazı malların garanti şartları Bakanlıkça başka bir ölçü birimiyle belirlenebilir. Hangi mallar için farklı ölçü kullanılacağı bu hükümde ayrıca sayılmaz.
Üretici veya ithalatçı, ürettiği ya da ithal ettiği mal için Bakanlıkça belirlenen kullanım ömrü boyunca satış sonrası bakım ve onarım hizmetini sağlamak zorundadır. Kullanım ömrünün mal türüne göre süresi bu hükümde gösterilmez.
Garanti süresi sona erdikten sonra, Bakanlıkça belirlenen kullanım ömrü içinde satış sonrası hizmet üretici veya ithalatçı tarafından sağlanmazsa tüketici zararın tazminini isteyebilir. Bu imkân, garanti süresi içindeki seçimlik haklardan ayrıdır.
İthalatçının ticari faaliyetinin herhangi bir şekilde sona ermesi hâlinde bakım ve onarım hizmetlerinden garanti süresi boyunca satıcı, üretici ve yeni ithalatçı müteselsilen sorumludur. Garanti süresi geçtikten sonra ise kullanım ömrü boyunca bu hizmetleri üretici veya yeni ithalatçı sunmak zorundadır.
Sık sorulan sorular
Ödenen bedel hangi durumda derhâl iade edilir?
Ödenen bedelin tamamı veya indirim tutarı, tüketici sözleşmeden dönme ya da ayıp oranında bedelden indirim hakkını seçtiğinde derhâl iade edilir. Azami sürenin aşılması, onarım hakkını kullanmış tüketiciye Kanunun 56. maddesinin üçüncü fıkrasındaki diğer seçimlik hakları kullanma imkânı verir; bedelin derhâl iadesi bu hakkın seçilmesine bağlıdır.
Satıcı bu kapsamdaki talebi reddedebilir mi?
Kanunun 56. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenen durumda satıcı tüketicinin talebini reddedemez. Talep yerine getirilmezse satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur.
Onarım üreticiden de istenebilir mi?
Ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değiştirme üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir. Bu hakların yerine getirilmesinde satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. Üretici veya ithalatçı, malı kendisi piyasaya sürdükten sonra ayıbın doğduğunu ispat ederse sorumlu tutulmaz.
Garanti süresi ne zaman işlemeye başlar?
Garanti süresi malın teslim tarihinde başlar ve asgari iki yıldır. Bazı malların garanti şartları, özelliği nedeniyle Bakanlıkça başka bir ölçü birimiyle belirlenebilir.
Garanti bitince hizmet verilmezse ne istenebilir?
Bakanlıkça belirlenen kullanım ömrü boyunca satış sonrası hizmet üretici veya ithalatçı tarafından sağlanmazsa tüketici zararın tazminini isteyebilir. Bu sonuç, garanti süresi içindeki seçimlik haklardan ayrıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy