Ayıplı Mal Nedir?
Tüketiciye teslim anında taraflarca kararlaştırılmış örnek ya da modele uygun olmayan veya objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan mal, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 8. maddesi uyarınca ayıplı mal sayılır. Kanun bu tanımı yalnızca sözleşmeye aykırılık ölçütüne bağlamakta; aykırılığın teslim anında var olmasını esas almaktadır.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 8Kaynağı aç
Ayıplı sayılma yalnızca fiziksel bozuklukla sınırlı değildir. Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerinden bir veya birden fazlasını taşımayan; satıcı tarafından bildirilen veya teknik düzenlemesinde tespit edilen niteliğe aykırı olan; muadili malların kullanım amacını karşılamayan ya da tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar da 6502 sayılı Kanun'un 8. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında ayıplı kabul edilir.
Kanun, ayıp kavramını yalnızca malın kendisiyle sınırlı tutmamaktadır. Sözleşmede kararlaştırılan sürede teslim edilmeyen ya da satıcının sorumluluğu altında gereği gibi monte edilmeyen mal da sözleşmeye aykırı ifa sayılır. Malın montajının tüketici tarafından yapılmasının öngörüldüğü hallerde ise montaj talimatındaki yanlışlık veya eksiklik nedeniyle montaj hatalı yapılmışsa aynı sonuç doğar.
Satıcının Sözleşmeye Uygun Teslim Yükümlülüğü
6502 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca satıcı, malı satış sözleşmesine uygun olarak tüketiciye teslim etmekle yükümlüdür. Satıcı, kendisinden kaynaklanmayan reklam yoluyla yapılan açıklamalardan haberdar olmadığını ve haberdar olmasının kendisinden beklenemeyeceğini, açıklamanın sözleşme kurulmadan önce düzeltildiğini ya da sözleşme kurulma kararıyla nedensellik bağı bulunmadığını ispatlayabilirse o açıklamanın içeriğiyle bağlı olmaz; bu ispat yükü satıcıya aittir.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 9Kaynağı aç
Tüketicinin Dört Seçimlik Hakkı
Malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketici, 6502 sayılı Kanun'un 11. maddesinin birinci fıkrası uyarınca dört seçimlik haktan birini kullanabilir: satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme; satılanı alıkoyarak ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme; aşırı masraf gerektirmediği takdirde bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım isteme; imkân varsa ayıpsız misli ile değiştirilmesini isteme. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 11Kaynağı aç
Seçimlik hakların kullanılması nedeniyle ortaya çıkan tüm masraflar, tüketicinin seçtiği hakkı yerine getiren tarafça karşılanır. Tüketici bu seçimlik haklardan biriyle birlikte 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca tazminat da talep edebilir.
Onarım ve Değişim Taleplerinde Yerine Getirme Süresi
6502 sayılı Kanun'un 11. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca ücretsiz onarım veya misli ile değişim talebinin satıcıya, üreticiye ya da ithalatçıya yöneltilmesinden itibaren azami otuz iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise altmış iş günü içinde yerine getirilmesi zorunludur. Bu süre aşıldığında tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir. Yönetmelik ekindeki listede yer alan mallar için ücretsiz onarım talebinde ise yönetmelikte belirlenen azami tamir süresi esas alınır.
Satıcı, Üretici ve İthalatçının Müteselsil Sorumluluğu
Ücretsiz onarım ve misli ile değişim hakları yalnızca satıcıya karşı değil, üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir. 6502 sayılı Kanun'un 11. maddesinin ikinci fıkrası, bu hakların yerine getirilmesinde satıcı, üretici ve ithalatçıyı müteselsilen sorumlu tutmaktadır. Üretici veya ithalatçı, malın kendisi tarafından piyasaya sürülmesinden sonra ayıbın doğduğunu ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir.
Orantısızlık Halinde Hakkın Dönüşümü
Ücretsiz onarım veya misli ile değişimin satıcı açısından orantısız güçlük doğuracağı durumlarda tüketici, sözleşmeden dönme veya ayıp oranında bedel indirimi haklarından birini kullanabilir. 6502 sayılı Kanun'un 11. maddesinin üçüncü fıkrası orantısızlığın belirlenmesinde malın ayıpsız değerini, ayıbın önemini ve diğer seçimlik haklara başvurmanın tüketici açısından sorun oluşturup oluşturmadığını dikkate almaktadır.
Sözleşmeden Dönme veya Bedel İndiriminde İade
Tüketici sözleşmeden dönme ya da bedel indirimi hakkını tercih ettiğinde, 6502 sayılı Kanun'un 11. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca ödenen bedelin tamamı veya indirim tutarı derhal tüketiciye iade edilir.
Misli ile Değişim Kararında Ayıplı Malın Teslimi
Mahkemelerce misli ile değişim kararı verildiğinde, tüketicinin ayıplı malı her türlü takyidattan arındırılmış biçimde karşı tarafa teslim etmesi gerekir. Bu koşul Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 2025/386 Esas, 2025/4201 Karar sayılı ilamında ele alınmıştır.
Değişim Kararının İcraya Konulması
Misli ile değişim hükmü icraya konulduğunda 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 24. maddesi uygulanır. İcra memuru borçluya icra emri tebliğ ederek yedi gün içinde taşınırı teslim etmesini emreder. Borçlu bu emri yerine getirmez ve hükmolunan taşınır veya misli elinde bulunursa zorla alınıp alacaklıya verilir. Borçlunun elinde bulunmaması halinde ilamda yazılı değer tahsil edilir; ilamda değer yazılı değilse icra memuru haczin yapıldığı tarihteki rayici esas alarak değeri takdir eder ve haciz yoluyla tahsilat gerçekleştirilir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 24Kaynağı aç
Tüketici değişim hakkını kullanmak için önce onarım talep etmek zorunda mıdır?
Hayır. 6502 sayılı Kanun'un 11. maddesi tüketiciye dört seçimlik hak tanımakta ve bunlardan herhangi birini kullanma imkânı vermektedir. Tüketici, onarım hakkını kullanmadan misli ile değişim talebinde bulunabilir.
Değişim hakkı üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir mi?
Evet. 6502 sayılı Kanun'un 11. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca misli ile değişim hakkı üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir; bu hakkın yerine getirilmesinde satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. Üretici veya ithalatçı, yalnızca malın piyasaya sürülmesinden sonra ayıbın doğduğunu ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir.
Onarım veya değişim talebi ne kadar sürede yerine getirilmelidir?
6502 sayılı Kanun'un 11. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca bu talebin satıcıya, üreticiye ya da ithalatçıya yöneltilmesinden itibaren azami otuz iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise altmış iş günü içinde yerine getirilmesi zorunludur. Yönetmelik ekindeki listede yer alan mallar için ücretsiz onarım talebinde azami tamir süresi farklı belirlenebilir. Bu sürelerin aşılması halinde tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir.
Ayıplı mal mahkeme kararıyla değiştirileceğinde eski malın durumu ne olmalıdır?
Mahkemenin misli ile değişim kararı verdiği hallerde tüketicinin ayıplı malı her türlü takyidattan arındırılmış biçimde karşı tarafa teslim etmesi gerekir.
Değişim kararı icraya konulduğunda borçlu malı vermezse ne olur?
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 24. maddesi uyarınca icra memuru önce icra emri tebliği yoluyla borçluya yedi günlük süre tanır. Bu sürede teslim yapılmaz ve mal borçlunun elinde bulunursa zorla alınıp alacaklıya verilir. Mal elde bulunmuyorsa ilamda yazılı değer, ilamda değer yoksa haczin yapıldığı tarihteki rayice göre icra memurунca takdir edilen tutar haciz yoluyla tahsil edilir.
Tüketici sözleşmeden dönerse parasını ne zaman geri alır?
6502 sayılı Kanun'un 11. maddesinin beşinci fıkrası, sözleşmeden dönme veya bedel indirimi hakkının kullanılması halinde ödenen bedelin tamamının ya da indirim tutarının derhal iade edilmesini zorunlu kılmaktadır.
Tüketici seçimlik haktan başka tazminat da talep edebilir mi?
Evet. 6502 sayılı Kanun'un 11. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca tüketici, seçimlik haklardan birini kullanmakla birlikte 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri çerçevesinde ayrıca tazminat da talep edebilir. Seçimlik hakkın kullanılmasından doğan tüm masraflar hakkı yerine getiren tarafça karşılanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy