6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 10/1 uyarınca, tüketiciye teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir ve malın ayıplı olmadığının ispat yükü satıcıya aittir. Ancak bu yasal karine, malın veya ayıbın niteliği ile bağdaşmadığı takdirde uygulanmaz.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 10Kaynağı aç
Tüketicinin sözleşmenin kurulduğu tarihte ayıptan haberdar olduğu veya haberdar olmasının kendisinden beklendiği durumlarda sözleşmeye aykırılık söz konusu olmaz; bunların dışındaki ayıplara karşı tüketicinin kanuni seçimlik hakları saklıdır. Ayrıca satışa sunulacak ayıplı mal veya ambalajı üzerine üretici, ithalatçı veya satıcı tarafından ayıba dair açıklayıcı etiket konulması, bu etiketin tüketiciye verilmesi veya faturada açıkça gösterilmesi zorunludur.
Tüketici Hukukunda Ayıplı Aracın İadesi ve Seçimlik Haklar
6502 sayılı Kanun m. 11/1 uyarınca malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketici; satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme, aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarılmasını talep etme veya imkân varsa satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme haklarından birini kullanabilir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 11Kaynağı aç
Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi hakları üretici veya ithalatçıya karşı da ileri sürülebilir. Bu hakların yerine getirilmesi konusunda satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur; ancak üretici veya ithalatçı, malın kendisi tarafından piyasaya sürülmesinden sonra ayıbın doğduğunu ispatladığı takdirde sorumlu tutulmaz.
Tamir isteminin veya ayıpsız misliyle değişimin satıcı nezdinde orantısız güçlükler doğurması durumunda tüketici, sözleşmeden dönme ya da bedel indirimi yoluna gidebilir. Orantısızlığın belirlenmesinde ürünün ayıpsız değeri, ortaya çıkan ayıbın ağırlığı ve diğer hakların kullanılmasının tüketici nezdinde yaratacağı güçlükler gibi hususlar gözetilir.
Tüketicinin ücretsiz tamirat veya misliyle değişim yönündeki seçimini satıcı, üretici yahut ithalatçıya bildirmesinden itibaren talebin en çok otuz iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise altmış iş günü içinde yerine getirilmesi şarttır. Kanun gereğince düzenlenen yönetmelik listesindeki mallara ilişkin ücretsiz onarım istekleri ise yönetmelikte öngörülen azami tamir süresinde karşılanır; bu süreler aşıldığında tüketici öteki seçimlik haklarını kullanabilir.
Sözleşmeden dönüldüğünde veya bedelden indirim kararlaştırıldığında, ödenen meblağın tamamı yahut indirim miktarı gecikmeksizin tüketiciye geri ödenir. Bu yasal hakların uygulanması sebebiyle doğan her türlü gider tercihi yerine getiren muhatapça karşılanır; tüketici dilerse bu hakların yanı sıra 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre tazminat istemi de öne sürebilir.
Genel Hükümlere Göre Ayıptan Sorumluluk ve Sözleşmeden Dönme
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 227 uyarınca satıcının ayıptan sorumlu olduğu hâllerde alıcı; sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedelden indirim isteme, aşırı bir masrafı gerektirmediği takdirde bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım veya imkân varsa ayıpsız bir benzeri ile değişim talep edebilir. Alıcının genel hükümlere göre tazminat talep etme hakkı saklıdır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 227Kaynağı aç
Satıcı, alıcıya satılanın ayıpsız bir benzerini derhâl vererek ve alıcının uğradığı zararın tamamını gidererek alıcının seçimlik haklarını kullanmasını önleyebilir.
Alıcının sözleşmeyi feshedip dönme hakkını öne sürdüğü hâllerde somut vaziyet bunu haklı kılmıyorsa hâkim, ürünün tamir edilmesine yahut satış bedelinden indirim yapılmasına hükmedebilir. Malın değerinde oluşan eksikliğin bedele çok yakın olması durumunda ise alıcı, ancak sözleşmeden dönme ya da malın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesi haklarından birini talep edebilir.
Satın alınan maldaki ayıbın teslim anında var olduğunu kim ispatlar?
Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir ve malın ayıplı olmadığının ispat yükü satıcıya aittir; ancak bu karine malın veya ayıbın niteliği ile bağdaşmadığında uygulanmaz.
Ayıplı mal için onarım veya değişim talebi hangi sürede yerine getirilmelidir?
Talebin satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltilmesinden itibaren azami otuz iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise altmış iş günü içinde yerine getirilmesi zorunludur. Yönetmelik listesindeki mallarda ücretsiz onarım talebi ise yönetmelikte öngörülen azami tamir süresi içinde karşılanır; süresi içinde yerine getirilmediğinde tüketici diğer seçimlik haklarını kullanabilir.
Sözleşmeden dönüldüğünde ödenen satış bedelinin iadesi ne zaman yapılır?
Tüketicinin sözleşmeden dönme veya ayıp oranında bedelden indirim hakkını seçtiği durumlarda, ödemiş olduğu bedelin tamamı veya bedelden yapılan indirim tutarı derhâl tüketiciye iade edilir.
Alıcının sözleşmeden dönme talebi mahkeme tarafından değiştirilebilir mi?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 227 uyarınca alıcının dönme iradesini durum haklı göstermiyorsa hâkim satılanın onarılmasına veya bedelin indirilmesine hükmedebilir. Ancak değerdeki eksikliğin satış bedeline çok yakın olduğu hâllerde alıcı ancak sözleşmeden dönme veya ayıpsız benzeriyle değişim haklarından birini ileri sürebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy