Satın alınan cep telefonunun ayıplı çıkması durumunda tüketici; ödediği bedelin iadesini içeren sözleşmeden dönme, cihazın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme, ücretsiz onarım veya ayıp oranında satış bedelinden indirim talep etme haklarına sahiptir. Satıcı, üretici veya ithalatçı bu hakları tek taraflı olarak sınırlandıramaz ve tüketiciye yalnızca onarım yolunu zorunlu kılamaz. Tüketici sözleşmeden dönme hakkını kullandığında, ödemiş olduğu satış bedelinin tamamı kendisine derhal iade edilmek zorundadır.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 11Kaynağı aç
Ayıplı Mal Kapsamında Tüketicinin Kanuni Seçimlik Hakları
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 11/1 uyarınca, malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketiciye dört temel seçimlik hak tanınmıştır. Tüketici; satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme, aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım talep etme veya imkân varsa satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme haklarından birini serbestçe seçebilir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle kanunen yükümlüdür; tüketici aleyhine bu haklar daraltılamaz ve sadece onarım seçeneği dayatılamaz.
Tüketicinin sözleşmeden dönme veya bedelden indirim hakkını tercih ettiği durumlarda, tahsil edilen bedelin tümü ya da indirim miktarı derhal tüketiciye iade edilir. Seçimlik hakların kullanılması nedeniyle ortaya çıkan nakliye, kargo ve benzeri tüm masraflar, tüketicinin seçtiği hakkı yerine getiren tarafça karşılanır. Ayrıca tüketici, bu seçimlik haklarından herhangi biriyle birlikte 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca genel hükümlere dayalı tazminat isteme hakkını da saklı tutar.
Değişim ve Onarım Taleplerinde Müteselsil Sorumluluk
6502 sayılı Kanun m. 11/2 gereğince, ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi hakları yalnızca satıcıya karşı değil, üretici veya ithalatçıya karşı da ileri sürülebilir. Bu iki hakkın yerine getirilmesi noktasında satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumlu kabul edilir. Ancak üretici veya ithalatçı, malın kendisi tarafından piyasaya sürülmesinden sonra ayıbın meydana geldiğini ispatlayabildiği takdirde bu sorumluluktan kurtulur.
Ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değişim haklarından biri seçildiğinde, söz konusu talebin satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltilmesinden itibaren azami otuz iş günü içinde ifa edilmesi zorunludur. Bununla birlikte, 6502 sayılı Kanun'un 58 inci maddesi uyarınca çıkarılan yönetmelik eki listede yer alan mallar için tüketicinin ücretsiz onarım talebi yönetmelikte belirlenen azami tamir süresi içinde karşılanmalıdır. Belirlenen yasal süreler içinde gereği yerine getirilmediği takdirde tüketici, sözleşmeden dönme veya bedel indirimi gibi diğer seçimlik haklarını serbestçe kullanabilir.
Orantısız Güçlük Durumunda Seçimlik Hakların Sınırı
Tüketicinin ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi yönündeki talebi satıcı açısından orantısız güçlükleri beraberinde getirecekse, tüketici bu haklar yerine sözleşmeden dönme veya ayıp oranında bedelden indirim haklarından birini kullanabilir. Kanun orantısızlığın tayininde; malın ayıpsız piyasa değeri, mevcut ayıbın niteliği ve önemi ile diğer seçimlik haklara başvurulmasının tüketici açısından ciddi bir sorun teşkil edip etmeyeceği gibi unsurların birlikte değerlendirilmesini aramaktadır.
İlk Altı Ay İçinde Ortaya Çıkan Ayıplar ve İspat Yükü
6502 sayılı Kanun m. 10/1 uyarınca, teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim anında var olduğu yasal olarak karineye bağlanmıştır. Bu süre zarfında cihazda bir ayıp baş gösterdiğinde malın teslim anında ayıplı olmadığını ispatlama yükü satıcıya aittir. Tüketicinin cihazı teslim aldığı anda ayıbın var olduğunu ayrıca ispatlaması gerekmez; ancak söz konusu yasal karine, malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmadığı durumlarda uygulama alanı bulmaz.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 10Kaynağı aç
Buna karşılık, 6502 sayılı Kanun m. 10/2 gereğince, tüketicinin sözleşmenin kurulduğu tarihte ayıptan haberdar olduğu veya haberdar olmasının hayatın olağan akışı içinde kendisinden beklendiği durumlarda sözleşmeye aykırılık gerçekleşmiş sayılmaz. Satış sırasında tüketiciye açıkça bildirilen ve bilinen kusurlar dışındaki ayıplara karşı tüketicinin kanuni seçimlik hakları tümüyle korunur.
Uyuşmazlık Halinde Başvuru Yolları
Satıcı, üretici veya ithalatçı ile yaşanan uyuşmazlıklarda uzlaşma sağlanamaması durumunda tüketici yasal hak arama mercilerine müracaat edebilir. Bu doğrultuda, uyuşmazlığın parasal değerine göre Tüketici Hakem Heyetine veya görevli Tüketici Mahkemesine başvuru yapılarak süreç işletilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Satıcı ayıplı telefonu değiştirmek yerine sadece serviste onarımı zorunlu tutabilir mi?
Hayır, satıcı, üretici veya ithalatçı kanundan doğan seçimlik hakları tek taraflı olarak kısıtlayamaz ve tüketiciye yalnızca onarım seçeneğini dayatamaz; tüketici dilerse para iadesi veya ayıpsız misli ile değişim talep edebilir.
Satın alınan telefonda sonradan çıkan arızanın başlangıçta var olduğu ne zamana kadar kabul edilir?
Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir ve malın ayıpsız olduğunu ispatlama yükümlülüğü satıcıya aittir.
Telefon için yapılan değişim veya tamir talebi ne kadar sürede tamamlanmalıdır?
Ücretsiz onarım veya değişim talebi yöneltildikten sonra azami otuz iş günü içinde yerine getirilmelidir; yönetmelikte azami tamir süresi öngörülmüşse onarımın bu süre içinde tamamlanması gerekir, aksi halde tüketici diğer haklarını serbestçe seçebilir.
Sözleşmeden dönülerek para iadesi istendiğinde ödeme ne zaman yapılır?
Tüketicinin sözleşmeden dönme hakkını kullandığı hallerde ödenmiş olan bedelin tamamı derhal tüketiciye iade edilmek zorundadır.
Ayıpsız misli ile değişim talebi kimlere karşı yöneltilebilir?
Ayıpsız misli ile değişim veya ücretsiz onarım hakları satıcının yanı sıra üretici veya ithalatçıya karşı da ileri sürülebilir ve bu taraflar müteselsilen sorumludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy