İş Yeri Dışında Kurulan Sözleşmelerin Kapsamı ve Şekil Şartları
İş yeri dışında kurulan sözleşmeler, tarafların fiziken iş yeri haricindeki bir alanda bir araya gelmesiyle akdedilen hukuki işlemleri ifade eder. İcap veya kabul teklifinin satıcıdan ya da tüketiciden gelmiş olması bu nitelemeyi değiştirmez. Fiziksel temasın iş yeri dışında gerçekleşmesinin hemen ardından iş yerinde veya uzaktan iletişim araçlarıyla kurulan sözleşmeler ile tanıtım ve satış hedefiyle düzenlenen seyahatlerde akdedilen işlemler de bu kapsamdadır. Bu tür sözleşmelerin geçerliliği kanunen yazılı şekle tabi tutulmuştur. Metnin en az on iki punto büyüklüğünde, sade ve anlaşılır bir dille düzenlenmesi ve bir suretinin tüketiciye elden verilmesi şarttır.
Geçerli bir sözleşme düzenlememiş olan satıcı veya sağlayıcı, sonradan bu sözleşmenin geçersizliğini tüketicinin aleyhine olacak şekilde ileri süremez. Ayrıca kanuni istisnalar saklı kalmak üzere, bu sözleşmeler ancak Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş satıcı veya sağlayıcılar tarafından kurulabilir. Satıcı veya sağlayıcılar; tüketicinin sözleşmeyi imzalamasını, sözleşme tarihi ile sözleşmenin bir örneğini elden teslim aldığını ve on dört gün içinde cayma hakkı bulunduğu hususunda bilgilendirildiğini belirten ifadeleri tüketicinin kendi el yazısıyla yazmasını sağlamakla yükümlüdür.
Cayma Hakkı ve Bildirim Usulü
Tüketici, iş yeri dışında kurulan sözleşmelerde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin on dört gün içinde cayma hakkını kullanabilir. Bu süre, hizmet ifasına ilişkin sözleşmelerde sözleşmenin kurulduğu gün; mal teslimine ilişkin sözleşmelerde ise tüketicinin veya tüketici tarafından belirlenen üçüncü kişinin malı teslim aldığı gün başlar. Cayma bildiriminin satıcı veya sağlayıcıya yazılı olarak ya da kalıcı veri saklayıcısıyla gerektiğinde ispatı sağlanabilecek şekilde yapılması zorunludur; telefonla yapılan bildirim yeterli kabul edilmez.
Satıcı veya sağlayıcının İş Yeri Dışında Kurulan Sözleşmeler Yönetmeliği kapsamındaki yükümlülüklerine aykırı hareket etmesi ya da tüketiciye cayma hakkını usulüne uygun bildirmemesi halinde, tüketici on dört günlük yasal süre sınırı ile bağlı kalmaz. Bu tür bilgilendirme noksanlıklarında cayma imkânı, normal yasal cayma süresinin bitiminden itibaren bir yıllık sürenin dolmasıyla sona erer. Şayet satıcı veya sağlayıcı söz konusu bilgilendirme yükümlülüğünü bu bir yıllık hak düşürücü nitelikteki süre içinde gereği gibi tamamlarsa, tüketici yönünden on dört günlük cayma hakkı süresi usulüne uygun bilgilendirmenin yapıldığı tarihten itibaren başlar.
Cayma Sürecinde İstisnalar ve Tarafların Yükümlülükleri
İş Yeri Dışında Kurulan Sözleşmeler Yönetmeliği m. 14/1-ç hükmü uyarınca, mal teslim edildikten sonra koruyucu ambalajı açılmış bulunan maddi ortamdaki dijital içerikler ve bilgisayar sarf malzemeleri cayma hakkının istisnaları arasında sayılmıştır. Buna karşılık kitaplar bu istisnaların kapsamında yer almamaktadır. Dolayısıyla ambalajı açılmış olsa bile tüketicinin kitaplara ilişkin sözleşmelerde yasal süresi içinde ve usulüne uygun bildirimde bulunarak cayma hakkını kullanması hukuken mümkündür.
Cayma süresi zarfında tüketiciden sözleşme konusu ürün veya hizmete dair hiçbir isim altında bedel tahsil edilemez ve tüketiciyi borç altına sokan senet veya benzeri kıymetli evrak alınamaz. Yönetmelikte sayılan istisnalar haricinde bu yasağa aykırı davranılması halinde alınan bedellerin derhal iadesi gerekir. Ayrıca mal veya hizmetin sözleşmeden sonraki bir tarihte teslimi ya da ifası öngörülmüşse, tüketiciye ilave nakliye, taşıma veya teslimat gideri yansıtılamaz.
Tüketici, cayma süresi içinde malı işleyişine, teknik özelliklerine ve kullanım talimatlarına uygun bir şekilde kullandığı takdirde meydana gelen değişiklik ve bozulmalardan sorumlu tutulamaz. Satıcı veya sağlayıcı, cayma bildiriminin kendisine ulaştığı tarihten itibaren on dört gün içinde malı geri almakla yükümlüdür. Bu süre içerisinde malın geri alınmaması durumunda, tüketicinin malı muhafaza etme yükümlülüğü bulunmaz.
Doğrudan Satış Sistemleri ve Temsilcilerin Korunması
Doğrudan satış sistemi, bir doğrudan satış işletmesine bağlı olarak istihdam edilsin ya da edilmesin distribütör, temsilci veya dağıtıcı sıfatıyla faaliyet gösteren kişilerin mal ve hizmetleri perakende dükkânlar olmaksızın tüketicinin konut veya iş yerlerinde tek ya da çok katmanlı yöntemlerle pazarladığı sistemdir. Bu pazarlama modelinde yetki belgesinin doğrudan satış şirketi tarafından alınmış olması yeterli kabul edilir; bağımsız çalışan doğrudan satıcıların münferiden yetki belgesi temin etmesine gerek bulunmamaktadır.
Sisteme doğrudan satıcı sıfatıyla iştirak eden veya üyeliğini sürdüren şahıslardan giriş aidatı, başlangıç kiti, paket ücreti ya da yenileme bedeli gibi herhangi bir nam altında ödeme talep edilmesi yasaktır. Doğrudan satıcılar hiçbir maliyet, masraf veya ceza koşuluna katlanmaksızın diledikleri an sistemden çıkma hakkına sahiptir. Doğrudan satıcının sisteme girişinden itibaren altmış gün içinde ayrılma hakkını kullanması durumunda, doğrudan satış kuruluşu satıcının mülkiyetinde yer alan ve henüz kullanılmamış olan tüm malları geri almak ve ürün bedellerini en geç on dört gün içinde satıcıya iade etmekle yükümlüdür.
İş yeri dışında satın alınan kitabın jelatini açılmışsa iade edilebilir mi?
Evet, kitap mevzuatta cayma hakkı istisnası olarak sayılmadığı için ambalajı veya jelatini açılmış olsa dahi süresi içinde cayma hakkı kullanılabilir.
Cayma bildirimi telefonla veya müşteri hizmetleri aranarak yapılabilir mi?
Hayır, cayma bildiriminin yazılı olarak ya da kısa mesaj veya e-posta gibi ispatı mümkün kalıcı veri saklayıcısı ile yapılması zorunludur; telefonla iletilen beyanlar geçerli sayılmaz.
Cayma süresi içinde satıcıya senet verilebilir mi?
Hayır, yasal cayma süresi boyunca tüketiciden herhangi bir ödeme alınması veya tüketiciyi borç altına sokan senet ve benzeri belgelerin talep edilmesi kanunen yasaktır.
Doğrudan satıcı sistemden ayrılırken elinde kalan malları şirkete iade edebilir mi?
Evet, doğrudan satıcının sisteme girdiği tarihten itibaren altmış gün içinde ayrılması durumunda doğrudan satış şirketi satıcının elindeki kullanılmamış malları geri almak ve bedelini on dört gün içinde iade etmek zorundadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy