Satıcının Ayıptan Doğan Hukuki Sorumluluğu
Satıcı, alıcıya bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmamasından sorumlu olduğu gibi, nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan, kullanım amacı bakımından değerini ve alıcının beklediği faydaları ortadan kaldıran ya da önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki veya ekonomik ayıpların bulunmasından da sorumludur. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 219. maddesi gereğince satıcı, bu ayıpların varlığını bilmese dahi alıcıya karşı kusursuz biçimde sorumluluk taşır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 219Kaynağı aç
Genel Hükümlerde Gözden Geçirme ve Ayıp Bildirim Süreleri
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 223. maddesinin birinci fıkrası uyarınca alıcı, devraldığı satılanın durumunu işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp gördüğünde bunu uygun bir süre içinde satıcıya bildirmek zorundadır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 223Kaynağı aç
Alıcının gözden geçirme ve bildirimde bulunma yükümlülüğünü ihmal etmesi durumunda satılan kabul edilmiş sayılır. Ancak satılanda olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak bir ayıp bulunması hâlinde bu hüküm uygulanmaz. Böyle bir gizli ayıbın sonradan anlaşılması durumunda alıcının durumu hemen satıcıya bildirmesi zorunludur; bildirim yapılmazsa satılan mevcut ayıpla birlikte kabul edilmiş sayılır.
Ticari Satışlarda Ayıp İhbarı ve İnceleme Süreleri
Tacirler arasındaki satış ve mal değişimlerinde, kanundaki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla Türk Borçlar Kanunu'nun satış ve mal değişim sözleşmesine ilişkin hükümleri uygulanır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 23. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca satılan malın ayıplı olduğu teslim sırasında açıkça belli ise alıcı durumu iki gün içinde satıcıya ihbar etmelidir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 23Kaynağı aç
Malın ayıplı olduğu teslim anında açıkça belli değilse, alıcı malı teslim aldıktan sonra sekiz gün içinde incelemek veya incelettirmek ve bu inceleme sonucunda bir ayıp ortaya çıkarsa haklarını korumak için durumu bu süre içinde satıcıya ihbar etmekle yükümlüdür. Diğer durumlarda ise Türk Borçlar Kanunu'nun 223. maddesinin ikinci fıkrası hükmü devreye girer.
Borçlar Kanunu Kapsamında Alıcının Seçimlik Hakları
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 227. maddesinin birinci fıkrasına göre satıcının satılanın ayıplarından sorumlu olduğu hâllerde alıcı; satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinde indirim isteme, aşırı masraf gerektirmediği takdirde bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme veya imkân varsa satılanın ayıpsız bir benzeri ile değiştirilmesini isteme seçimlik haklarından birini kullanabilir. Bu hakların kullanılmasıyla birlikte alıcının genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı da saklı tutulmuştur.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 227Kaynağı aç
Satıcı, alıcıya derhâl kusursuz bir benzerini sağlayıp meydana gelen bütün zararı karşılamak suretiyle diğer seçimlik yetkilerin devreye sokulmasını engelleyebilir. Alıcının sözleşmeyi sonlandırmayı seçtiği durumlarda olayın özellikleri bu yaptırımı haklı kılmıyorsa, yargıç onarıma yahut fiyatta indirime hükmedebilir. Satılandaki değer kaybının satış bedeline çok yakın bir seviyede bulunması hâlinde ise alıcı yalnızca sözleşmeden dönme ya da malın kusursuz bir benzeriyle değiştirilmesini isteme haklarına başvurabilir.
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Kapsamındaki Haklar ve Süreler
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 11. maddesinin birinci fıkrası uyarınca malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketici; satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, satılanı alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme, aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde satılanın ücretsiz onarılmasını isteme veya imkân varsa ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme haklarına sahiptir. Bu kapsamda tercih hakkı tüketiciye ait olup satıcı tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 11Kaynağı aç
Bedelsiz tamir ya da malın kusursuz misliyle değişimi talepleri, satıcının yanı sıra üreticiye veya ithalatçıya karşı da ileri sürülebilir. Bu taleplerin karşılanmasında satıcı, üretici ve ithalatçı zincirleme biçimde sorumlu tutulur; ancak üretici veya ithalatçı ayıbın malı tedavüle çıkarmasından sonra ortaya çıktığını kanıtlarsa bu sorumluluktan kurtulur. Tamir veya değişimin satıcı açısından aşırı külfet doğuracağı anlaşılırsa tüketici, sözleşmeden dönme veya bedelden indirim imkânlarını değerlendirebilir. Külfetin aşırılığı değerlendirilirken malın ayıpsız değeri, ayıbın derecesi ve alternatif seçimlik hakların tüketici için güçlük oluşturup oluşturmayacağı göz önünde tutulur.
Tamir veya kusursuz misliyle değişim seçildiğinde, bildirimin ilgililere ulaşmasından başlayarak talebin en geç otuz iş gününde, konut ile tatil amaçlı taşınmazlarda ise altmış iş gününde sonuçlandırılması esastır. Kanunun 58. maddesine bağlı yönetmelik listesindeki mallarda ücretsiz tamir istemi yönetmelikteki azami süre içinde tamamlanır; bu süre aşılırsa tüketici alternatif seçimlik haklarına serbestçe dönebilir. Tüketici sözleşmeden dönmeyi veya bedel indirimini tercih ettiğinde, ödenen satış bedeli yahut indirim miktarı gecikmeksizin tüketiciye geri verilir. Seçilen hakkın uygulanmasından doğan giderler işlemi gerçekleştiren taraf üzerinde kalır ve tüketici bu haklarıyla birlikte genel hükümler dairesinde tazminat da isteyebilir.
Ayıp İhbarında Noter İhtarnamesi Usulü
Ayıplı mal ihbarı ve seçimlik hakların kullanımına ilişkin bildirimler uygulamada ispat kolaylığı sağlaması bakımından noterlik vasıtasıyla tebliğ edilmektedir. Bu usulde ihtarname üç nüsha olarak hazırlanarak bir nüshasının muhataba tebliği, tebliğ şerhini içeren bir nüshasının talepte bulunana iadesi ve bir nüshasının da noterlikçe saklanması talep edilir.
Tüketici ayıplı mal karşısında hangi haklara sahiptir?
Tüketici; sözleşmeden dönme, ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme, aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde ücretsiz onarım talep etme veya imkân varsa malın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme haklarından birini kullanabilir; satıcı tüketicinin seçtiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Gizli ayıp ortaya çıktığında alıcının bildirim süresi nedir?
Olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayan gizli ayıbın sonradan anlaşılması durumunda, alıcının durumu hemen satıcıya bildirmesi zorunludur; bildirim yapılmazsa mal mevcut ayıpla birlikte kabul edilmiş sayılır.
Ticari satışlarda malın ayıbı ne kadar sürede ihbar edilmelidir?
Teslim sırasında açıkça belli olan ayıplar iki gün içinde ihbar edilmelidir; ayıp açıkça belli değilse alıcı sekiz gün içinde malı incelemek veya incelettirmek ve tespit edilen ayıbı bu süre içinde satıcıya bildirmekle yükümlüdür.
Tüketicinin ücretsiz onarım talebi satıcı tarafından ne kadar sürede tamamlanmalıdır?
Talebin yöneltilmesinden itibaren ücretsiz onarımın azami otuz iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise altmış iş günü içinde tamamlanması zorunludur; mevzuat kapsamındaki mallarda yönetmelikte belirlenen azami tamir süresi uygulanır.
Sözleşmeden dönüldüğünde bedel iadesi nasıl yapılır?
Tüketicinin sözleşmeden dönme veya bedelden indirim hakkını tercih ettiği durumlarda, ödenmiş olan bedelin tamamı veya indirim miktarı derhâl tüketiciye iade edilir.
Noter kanalıyla ihtarname gönderilirken nüshalar nasıl düzenlenir?
İhtarname üç nüsha olarak hazırlanır; bir nüsha muhataba tebliğ edilir, tebliğ şerhini taşıyan bir nüsha talep edene iade edilir ve kalan nüsha noterlik dairesinde muhafaza edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy