Kambiyo senetlerinde aval verilirken Türk Borçlar Kanunu'nda düzenlenen eş rızası şartı aranmaz. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu kararı uyarınca, avalin geçerli olabilmesi için eşin rızasının aranmayacağına oy çokluğuyla hükmedilmiştir. Türk Ticaret Kanunu'nda yer alan özel düzenlemeler sebebiyle, eşin rızası bulunmasa dahi kambiyo senedine konulan aval taahhüdü geçerliliğini korur.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2019/3480, K. 2019/5889Kaynağı aç
Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, E. 2017/331, K. 2018/6078Kaynağı aç
Kefalet Sözleşmelerinde Eş Rızasının Kapsamı ve İstisnaları
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 584. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, eşlerden biri mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı bulunmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça ancak diğer eşin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Bu rızanın kefalet sözleşmesinin kurulmasından önce ya da en geç kurulması anında verilmiş olması şarttır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 584Kaynağı aç
Kefalet sözleşmesinde sonradan yapılan ve kefilin sorumlu olacağı miktarın artmasına, adi kefaletin müteselsil kefalete dönüşmesine veya kefil yararına olan teminatların önemli ölçüde azalmasına yol açmayan değişiklikler için eşin rızası gerekmez.
6098 sayılı Kanun'un 584. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ticaret siciline kayıtlı bir ticari işletmenin sahibi veya ticaret şirketlerinin ortak ya da yöneticileri tarafından işletme veya şirketle ilgili verilecek kefaletlerde eş rızası aranmaz. Ayrıca mesleki faaliyetleri kapsamında esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı esnaf veya sanatkârlarca verilecek kefaletler, 5570 sayılı Kanun kapsamındaki faiz destekli krediler ile kooperatifler ve kamu kurumlarınca ortaklara kullandırılacak krediler için verilecek kefaletler de eş rızası koşulundan istisna tutulmuştur.
Kişisel Güvenceler Bakımından Türk Borçlar Kanunu Madde 603 ve Aval
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 603. maddesi gereğince, kefaletin şekline, kefil olma ehliyetine ve eş rızasına bağlanan yasal hükümler, gerçek kişilerin kişisel teminat sağlamasına ilişkin farklı başlıklar altında gerçekleştirdikleri diğer sözleşmelere de tatbik edilir. 6098 sayılı Kanun'un 584. maddesinin üçüncü fıkrasına 6455 sayılı Kanun ile getirilen istisnalar arasında avale yer verilmemiş olması, aval taahhüdünün Türk Borçlar Kanunu'nun 603. maddesi kapsamındaki güvenceler arasında değerlendirilmediği şeklinde yorumlanmaktadır.
Şekle ve ehliyete sınırlandırma getiren yasa kuralları istisnai nitelikte olup dar yorumlanmalıdır. Bu sınırlandırmaların yorum yoluyla kanun koyucunun amacını aşacak biçimde genişletilmesi, hukuki güvenlik ilkesini, sözleşme serbestisini ve şekil serbestisini zedelemektedir.
Türk Ticaret Kanunu Uyarınca Aval Şerhi ve Şekil Koşulları
Aval, kambiyo senedine özgü bir kambiyo garantisi olup şekil şartları 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 701. maddesinde düzenlenmiştir. Aval şerhi poliçe veya alonj üzerine yazılır. Avalin oluşması için aval verenin senede 'aval içindir' veya bununla eş anlamlı bir ibare koyması ve bunu imzalaması yeterlidir. Aval beyanında teminatın kimin için verildiği belirtilmemişse aval düzenleyici hesabına verilmiş kabul edilir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 701Kaynağı aç
6102 sayılı Kanun'un 701. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, muhatabın veya düzenleyenin imzaları hariç olmak üzere, poliçenin yüzüne atılan her imza aval şerhi sayılır. Avalde eş rızası aranması halinde, eşin poliçe yüzüne imza atması durumunda eşin de avalist konumuna girmesi söz konusu olur; imzanın senedin arka yüzüne konulması durumunda ise bunun ciro işlemiyle karışması riski doğar.
Kambiyo senetlerinin tedavül kabiliyeti ile ticari işlerdeki sürat ve kolaylık ilkeleri, aval işleminde eş rızasının aranmasıyla bağdaşmaz. Tek bir senedin dolaşımı sırasında aval verenin evli olup olmadığına ve eşinin rıza gösterdiğine ilişkin belgelerin senede eklenmesi zorunluluğu, kambiyo senedinin hacmini genişleterek tedavül fonksiyonunu güçleştirir.
Aval ile Kefalet Arasındaki Amaç ve Hüküm Farklılıkları
Kefalet ve aval kişisel güvence sağlama niteliği taşımakla birlikte korunan hukuki menfaatler birbirinden farklıdır. Kefalete ilişkin kurallar kefili alacaklıya karşı korumayı hedeflerken, avale dair hükümler kambiyo senedi hamilini asıl borçlu ile müracaat borçlularına karşı korumayı amaçlar. Bu farklılık sebebiyle kefalet hükümleri kıyas yoluyla aval işlemine uygulanamaz.
6102 sayılı Kanun'un 702. maddesi uyarınca, aval veren kişi kimin için taahhüt altına girmişse aynen onun gibi sorumlu olur. Aval verenin teminat altına aldığı borç, şekle ait noksanlıktan başka bir nedenden ötürü batıl olsa dahi aval verenin taahhüdü geçerliliğini sürdürür. Poliçe bedelini ödeyen avalist, lehine taahhüt altına girdiği kişiye ve ona poliçe gereğince sorumlu olan kişilere karşı poliçeden doğan hakları devralır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 702Kaynağı aç
Yargıtay Kararlarında Avalde Eş Rızası ve Hukuki Sonuçları
Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin 2017/331 Esas, 2018/6078 Karar sayılı ilamında, Türk Ticaret Kanunu'nda yer alan özel hükümler sebebiyle kambiyo senetlerinde Türk Borçlar Kanunu'nun 584 ve 603. maddelerinde öngörülen eş rızası kuralının kambiyo taahhütlerinde uygulanamayacağı gerekçesiyle menfi tespit talebinin reddine ilişkin yerel mahkeme kararı onanmıştır.
Kambiyo senedi üzerine 'kefil' ibaresi konularak imza atılmış olsa dahi bu ibare aval olarak değerlendirilir ve aval veren kişi bononun keşidecisiyle birlikte müteselsilen sorumlu tutulur.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2019/3480 Esas, 2019/5889 Karar sayılı ilamında vurgulandığı üzere, bozma kararına uyulmasıyla oluşan usuli kazanılmış hakkın istisnalarından birini sonradan verilen içtihadı birleştirme kararları oluşturur. Avalin geçerliliği için eş rızasına gerek bulunmadığına ilişkin içtihat ilkeleri derdest davalarda bağlayıcı olarak uygulanır.
Senet üzerine kefil yazılarak imza atılırsa eş rızası gerekir mi?
Kambiyo senetlerinde kefil ibaresiyle atılan imza aval hükmünde sayıldığından eş rızası aranmaz ve imzalayan kişi asıl borçlu ile birlikte müteselsilen sorumlu olur.
Asıl borcun geçersiz olması aval verenin sorumluluğunu sona erdirir mi?
Aval verenin teminat altına aldığı borç, şekle ait noksanlıktan başka bir sebepten ötürü geçersiz olsa dahi aval verenin taahhüdü geçerliliğini muhafaza eder.
Aval işleminde eş rızası aranmamasının temel gerekçesi nedir?
Kambiyo senetlerinin tedavül kabiliyeti ve ticari hayattaki sürat gereksinimi, aval şerhinin Türk Ticaret Kanunu'nda özel olarak düzenlenmesi ve avalin alacaklı hamili koruma amacı temel gerekçelerdir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy