Askeri Davalarda Hak Düşürücü Süre ve Başvuru Usulü

Askeri personeli ilgilendiren idari işlemlere karşı açılacak iptal ve tam yargı davalarında genel dava açma süresi, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca işlemin tebliğini izleyen günden itibaren kural olarak altmış gündür. Özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gün olan bu süre hak düşürücü niteliktedir. Mahkemece re'sen gözetilir ve sürenin aşılması halinde dava esasa girilmeksizin reddedilir.

Dava Açma Süresinin Başlangıcı ve Tebligat Esasları

İdari davalarda sürenin başlangıcı kural olarak işlemin usulüne uygun tebliğ edildiği tarihtir. Yanlış adrese gönderilme, imzasız bırakılma veya muhatap olmayan kişiye teslim edilme gibi usulsüz tebligat halleri süreyi başlatmaz.

İdari işlemin tebliğ edilmeksizin haricen öğrenilmesi durumunda bu öğrenme tarihi de sürenin başlangıcı sayılabilir; ancak işlemin haricen öğrenildiğinin ispat yükü davacıya aittir.

Adresi tespit edilemeyen kişilere ilgili mevzuat hükümleri uyarınca ilanen bildirim yapıldığında aksine bir düzenleme bulunmadıkça süre, son ilanı takip eden günden itibaren on beş gün geçtikten sonra başlar. İlan edilmesi gereken genel düzenleyici işlemlere karşı süre yayımı izleyen günden itibaren yürür. Bu kuralların tatbiki aşamasında ilgililer, genel düzenleyici işleme, uygulama işlemine veya her ikisine birlikte dava açma hakkına sahiptir. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş bulunması ise ona dayanılarak kurulan işlemin iptaline engel oluşturmaz.

Dava açma süresinin son gününün resmî tatile denk gelmesi halinde, dava tatili takip eden ilk iş gününde açılabilir.

İdari Makamlara Başvuru ve Zımni Ret Süreci

İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması amacıyla idari makamlara başvuruda bulunabilirler. 2577 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca bu başvuruya otuz gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgililer bu otuz günlük sürenin bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilirler.

İdarenin otuz gün içinde ilettiği yanıt kesin nitelik taşımıyorsa başvuru sahibi bu durumu istemin reddi kabul ederek yargı yoluna başvurabileceği gibi nihai cevabı da bekleyebilir. Nihai kararın beklenmesi durumunda dava süresi durur; fakat bu bekleme süresi müracaat tarihinden itibaren en çok dört ayı bulabilir. Dava açılmaması veya davanın süreden reddedilmesi sonrasında idari makamlarca otuz günlük sürenin ardından cevap verilirse bildirimin tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir.

Disiplin cezalarına ilişkin süreçte 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu uyarınca ceza türüne göre yedi ila on beş gün içinde idari itiraz yapılabilmektedir. İdari itirazın reddi veya idarenin cevap vermemesi üzerine oluşan zımni ret üzerine altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açılır.

Tam Yargı Davalarında Ön Başvuru ve Tazminat Süreleri

Askeri personelin vazife malullüğü, harp malullüğü, görev esnasındaki kaza veya hizmet kusuru nedeniyle maruz kaldığı zararların tazmini istemiyle tam yargı davası açılabilmesi için 2577 sayılı Kanun'un 13. maddesi gereğince öncelikle idareye müracaat edilmesi şarttır. Zarara yol açan eylemden ötürü hakkı zedelenen kişilerin, eylemi yazılı bildirimle veya herhangi bir biçimde öğrendikleri günden başlayarak bir yıl ve eylemin gerçekleşmesinden itibaren her halükarda beş yıl dolmadan idari makamlara başvurup haklarının yerine getirilmesini talep etmeleri aranır.

Sunulan tazminat talebinin idarece tamamen veya kısmen kabul edilmemesi halinde bu ret bildirimini izleyen günden ya da idarece otuz gün boyunca sessiz kalınması durumunda bu bekleme süresinin bittiği tarihten itibaren genel dava süresi içinde dava açılabilir.

Personelin yaralanması veya maluliyeti hallerinde tıbbi tablonun netleşmediği durumlarda bir yıllık sürenin ilk öğrenmeden itibaren değil, zararın kesinleştiği tarihten itibaren başlayacağı kabul edilmektedir. Görevli olmayan adli yargı mercilerine açılan tam yargı davasının görev yönünden reddi halinde ise sonradan idari yargı mercilerinde açılacak davalarda idareye başvurma şartı aranmaz.

Askeri Suçlarda Zamanaşımı ve Ceza Yargılaması Süreleri

1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca, kanundaki saklı hükümler hariç olmak üzere askeri suçlarda dava ve cezanın düşmesi hususlarında Türk Ceza Kanunu hükümleri tatbik olunur. Hıyanet cürümleriyle maznun ve mahkum olanlar hakkında zamanaşımı işlemez. Ayrıca sırf askeri suçlarda Türk Ceza Kanununun 119 uncu maddesi hükümleri uygulanmaz.

Firar gibi mütemadi askeri suçlarda temadi süresince zamanaşımı işlemez. Dava zamanaşımı süresi, kişinin yakalandığı veya birliğine katıldığı tarihten itibaren başlar.

Ceza muhakemesinde şüpheli veya sanık soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında salıverilmesini talep edebilir; tutukluluk hâlinin devamına veya salıverilmesine hâkim veya mahkemece karar verilir ve bu kararlara karşı itiraz yoluna başvurulabilir.

Ceza yargılamasında hükme karşı istinaf başvurusu, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye verilecek bir dilekçe veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması suretiyle yapılır. Temyiz istemi de aynı şekilde hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulmasıyla gerçekleştirilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy