Askeri Ceza Kavramı ve Hukuki Çerçeve
Askeri cezalar; görev nedeniyle, görev yerinde ve görev süresinde gerçekleştirilen fiiller hakkında uygulanan ve 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nda düzenlenen cezalardır. Bu cezalar askeri şahıslar hakkında hüküm doğurur.
Şahsi Hürriyeti Sınırlayan Askeri Cezalar
Askeri ceza mevzuatında şahsi hürriyeti bağlayıcı yaptırımlar ağır hapis, hapis ve kısa hapis cezaları olmak üzere üç temel kategoriye ayrılır. Bu yaptırımlardan ağır hapis ve hapis cezaları Türk Ceza Kanunu hükümlerine tabi tutulmuştur.
Kısa hapis cezaları göz hapsi, oda hapsi ve katıksız hapis cezalarından oluşur. Fiilin ağırlığına göre bu üç cezadan biri verilir.
Disiplin Cezalarının Kapsamı ve Türleri
6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu uyarınca disiplin yaptırımları; askeri hakimler hariç tutulmak üzere subaylar, astsubaylar, uzman jandarmalar, uzman erbaşlar, sözleşmeli erbaş ve erler, erbaş ve erler ile askeri öğrencilere tatbik edilir.
6413 sayılı Kanun kapsamında fiilin ağırlığına göre öngörülen disiplin cezaları; uyarma, kınama, hizmete kısmi süreli devam, aylıktan kesme, hizmet yerini terk etmeme, oda hapsi ve Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezalarından oluşur.
Disiplin Cezalarının Nitelikleri ve Uygulanma Esasları
Uyarma cezası, personele görevinin icrasında veya hâl ve hareketlerinde daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir. Kınama cezası ise personelin görevinin icrasında veya hâl ve hareketlerinde kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesini ifade eder.
6413 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ DİSİPLİN KANUNU m. 12Kaynağı aç
görevinin icrasında veya hâl ve hareketlerinde daha dikkatli olması
gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.
(2) Kınama cezası; personele, görevinin icrasında veya
hâl ve hareketlerinde kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.
(3) Hizmete kısmi süreli devam cezası; disiplin cezası
verilen personele mesai sonrasında günde üç saati ve her hâlde saat 24.00’ü
geçmeyecek şekilde, kadro görevinde veya kadro görevi dışında statüsüne uygun
askeri hizmetlerin yaptırılmasıdır. Ceza, tatil günleri dışında yerine
getirilir ve cezanın yerine getirilmesi esnasında personel hizmette sayılır.
Cezanın yerine getirilme şekline ilişkin hususlar, cezayı veren disiplin amiri
tarafından ilgiliye tebliğ edilir.
(4) Aylıktan kesme cezası; disiplin cezası verilen
personelin, sosyal güvenlik mevzuatına göre hesaplanan prime esas kazanç
tutarından ekli (1) sayılı çizelgede belirtilen oranlarda kesinti yapılmasıdır.
Ceza, aylığı tahakkuk ettiren birimce personelin aylığından kesilmek suretiyle
yerine getirilir. Aylıktan kesme tam lira üzerinden yapılır ve kuruşlar dikkate
alınmaz.
(5) Hizmet yerini terk etmeme cezası; personelin mesai
bitiminden sonra görev yaptığı yerden ayrılmayıp resmî daire, kışla, eğitim
alanları ile sair yerlerdeki hizmetine devam etmesidir. Bu ceza disiplin
amirleri tarafından ekli (1) sayılı çizelgeye göre; disiplin kurulları
tarafından dört ila on güne kadar verilebilir. Ceza verilen personel için uygun
bir yatma yeri tahsis edilir. Tatil günlerinde cezanın yerine getirilmesine ara
verilir. Cezanın yerine getirilmesi sırasında, hizmete ilişkin hâller hariç,
günde toplam bir saati geçmemek üzere ziyaretçi kabul edilebilir.
(6) Oda hapsi cezası; bu amaçla tahsis edilecek hapis
odasında yerine getirilir. Hapis odalarının kapısında nöbetçi bulundurulur. Oda
hapsi cezası alan personel, cezanın yerine getirilmesi süresince emir veremez
ve genel hizmet yapamaz. Ceza;
a) Seferberlik ve savaş zamanında;
1) Bu Kanunda belirlenmiş tüm disiplinsizlik
hâllerinde disiplin amirleri tarafından ekli (1) sayılı çizelgeye göre
verilebilir.
2) Bu Kanuna göre hizmet yerini terk etmeme cezası ile
cezalandırılmayı gerektiren disiplinsizlik hâllerinde, disiplin kurulları
tarafından on günden otuz güne kadar verilebilir.
b) Barış zamanında; Türk karasuları dışında bulunan
gemilerde görev yapan personele, sadece buralarda bulunduğu süre içinde
işledikleri ve hizmet yerini terk etmeme cezası ile cezalandırılmayı gerektiren
disiplinsizlikler için gemi komutanı tarafından, 14 üncü maddede belirlenmiş
esaslar çerçevesinde verilebilir.
Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası
Hizmete kısmi süreli devam cezası, personelin mesai sonrasında tatil günleri dışında günde üç saati ve her hâlde saat 24.00'ü geçmeyecek şekilde askerî hizmetleri yürütmesidir. Bu cezanın yerine getirilmesi sırasında personel kanunen hizmette sayılır.
Aylıktan kesme cezası, personelin sosyal güvenlik mevzuatına göre belirlenen prime esas kazanç tutarından kanuni çizelgede gösterilen oranlarda kesinti yapılması suretiyle uygulanır. Kesinti tam lira üzerinden gerçekleştirilir ve hesaplamada kuruşlar dikkate alınmaz.
Hizmet yerini terk etmeme cezası, personelin mesai bitiminde görev yerinden ayrılmayarak kışla veya resmî dairedeki hizmetine devam etmesidir. Disiplin kurulları tarafından dört ila on güne kadar verilebilen bu cezanın tatil günlerinde yerine getirilmesine ara verilir ve hizmete ilişkin hâller dışında personele günde toplam en fazla bir saat ziyaretçi kabul hakkı tanınır. Maiyetinin bu cezayı gerektiren eylemini tespit eden disiplin amiri, yetkisi dâhilinde ceza verebileceği gibi personeli disiplin kuruluna da sevk edebilir.
6413 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ DİSİPLİN KANUNU m. 14Kaynağı aç
tarihten geriye doğru; iki yıl içinde aynı disiplinsizlikten dolayı disiplin
cezası alınmış olması veya bir yıl içinde aynı derece cezayı gerektiren başka
disiplinsizliklerden dolayı iki defa ceza alınmış olması hâllerinde, Silahlı
Kuvvetlerden ayırma cezası hariç, bir derece ağır ceza verilir.
(2) Disiplin amirleri, personelin; olumlu hizmet,
sicil ve disiplin safahatı ile eylemin niteliğini göz önüne alarak bir derece
hafif ceza uygulayabilir.
(3) Disiplin amirleri, uyarma, kınama ve hizmete kısmi
süreli devam cezalarını gerektiren disiplinsizliklerinden dolayı personeline
disiplin cezası vermeyebilir.
(4) Maiyetinden birinin hizmet yerini terk etmeme
cezasını gerektiren disiplinsizliğini tespit eden disiplin amiri; yetkisi
dâhilinde disiplin cezası verebileceği gibi, hizmet, sicil ve disiplin safahatı
ile eylemin niteliğini göz önüne alarak bu personeli disiplin kuruluna da sevk
edebilir.
(5) Barış zamanında, Türk
karasuları dışındaki gemilerde hizmet yerini terk etmeme cezası gerektiren bir
disiplinsizlik yapan personele, eylemin niteliği ve disipline olan olumsuz
tesiri göz önüne alınarak gemi komutanı tarafından hizmet yerini terk etmeme
cezası yerine ekli (1) sayılı çizelgeye uygun olarak oda hapsi cezası
verilebilir. Verilen bu cezanın karasuları dışında yerine getirilemeyen kısmı
hizmet yerini terk etmeme cezası olarak yerine getirilir.
Uyarma cezasını gerektiren disiplinsizlikler
Oda Hapsi Cezasının Şartları ve İnfazı
Oda hapsi, kapısında nöbetçi bulundurulan ve bu maksatla tahsis edilmiş hapis odasında çektirilir. Bu cezayı alan personel, infaz süresi boyunca emir veremez ve genel hizmet yapamaz.
Oda hapsi cezası seferberlik ve savaş hallerinde kanuni çizelgeye göre disiplin amirlerince veya disiplin kurullarınca on günden otuz güne kadar verilebilir. Barış zamanında ise yalnızca Türk karasuları dışındaki gemilerde görev yapan personele, buralardaki hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren fiiller sebebiyle gemi komutanı tarafından uygulanabilir. Barışta verilen bu cezanın karasuları dışında infaz edilemeyen kısmı hizmet yerini terk etmeme cezası olarak yerine getirilir.
Disiplin Puanı Nedeniyle Ayırma ve Ceza Tayini İlkeleri
Sözleşmeli subay ve astsubaylar hariç olmak üzere subay, astsubay ve uzman jandarmaların disiplinsizliği alışkanlık haline getirmesi durumunda disiplin ceza puanına bağlı ayırma cezası verilir. Son disiplin cezasının kesinleşmesinden geriye doğru bir yıl içinde 18 ceza puanı ya da en az iki amirden toplam 12 ceza alınması veya beş yıl içinde 35 ceza puanı ya da en az iki amirden toplam 25 disiplin cezası alınması halinde Silahlı Kuvvetlerden ayırma işlemi tesis edilir.
Disiplinsizliğin işlendiği tarihten geriye doğru iki yıl içinde aynı fiilden ceza alınması veya bir yıl içinde aynı derece cezayı gerektiren farklı disiplinsizliklerden iki defa ceza verilmesi durumunda, Silahlı Kuvvetlerden ayırma hariç olmak üzere bir derece ağır ceza verilir. Buna karşılık disiplin amirleri personelin olumlu hizmet ve sicil safahatı ile eylemin niteliğini gözeterek bir derece hafif ceza tayin edebilir; ayrıca uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarını gerektiren fiillerde ceza vermeme takdirine de sahiptir.
Disiplin Yaptırımlarında Genel Ağırlaştırıcı Sebepler
Disiplin Mahkemeleri Kanunu'nun 41/4. maddesi uyarınca seferberlik ve savaş hali bütün disiplin suçları bakımından genel ağırlaştırıcı sebep oluşturur; ancak artırılan ceza kanunda öngörülen en yüksek cezayı aşamaz.
Buna karşın 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 50 ve 51. maddelerinde düzenlenen genel ceza artırım nedenleri disiplin suçları yönünden uygulanmaz.
Disiplin cezaları hangi askeri personele uygulanır?
6413 sayılı Kanun uyarınca disiplin yaptırımları; askeri hakimler hariç olmak üzere subaylar, astsubaylar, uzman jandarmalar, uzman erbaşlar, sözleşmeli erbaş ve erler, erbaş ve erler ile askeri öğrencilere uygulanır.
Oda hapsi cezası barış zamanında kimlere verilebilir?
Barış zamanında oda hapsi cezası yalnızca Türk karasuları dışındaki gemilerde görev yapan personele, buralarda işledikleri ve hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren fiiller nedeniyle gemi komutanı tarafından verilebilir.
Disiplin ceza puanına bağlı ayırma sınırları nelerdir?
Son cezanın kesinleştiği tarihten itibaren son 1 yılda 18 ceza puanı veya en az iki amirden 12 ceza; son 5 yılda ise 35 ceza puanı veya en az iki amirden 25 ceza alan personele ayırma cezası tatbik edilir.
Askeri Ceza Kanunu'nun 50 ve 51. maddeleri disiplin suçlarında uygulanır mı?
1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 50 ve 51. maddelerinde düzenlenen ağırlaştırıcı nedenler disiplin suçları hakkında uygulanmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy