Askeri Ceza Kanunu Kapsamındaki Feri Cezalar
Askeri Ceza Kanunu'nun 29. maddesi uyarınca asker kişiler hakkında hükmolunacak feri askeri cezalar; Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma, rütbenin geri alınması ve askeri öğrencilik hukukunu kaybettirmedir. Feri askeri cezalar kural olarak asıl cezaya ek biçimde verilen cezalardır. Ancak Askeri Ceza Kanunu'nun 153. maddesinde belirtilen suçlarda feri ceza, asıl ceza olarak uygulanmaktadır.
1632 sayılı ASKERİ CEZA KANUNU m. 29Kaynağı aç
22/3/2000-4551/5 md.)
Askeri şahıslar hakkında
hükmolunacak fer’i askeri cezalar şunlardır:
A) Türk Silahlı
Kuvvetlerinden çıkarma.
B) Rütbenin geri
alınması.
C) Askeri öğrencilik hukukunu
kaybettirme.
Türk Silahlı Kuvvetlerinden
çıkarma cezası:[9]
Zorunlu ve Takdiri Feri Cezalar ile İdarenin Uygulaması
Askeri feri cezalar, bu cezaya karar verilmesi mecburiyeti açısından zorunlu feri cezalar ve hâkimin takdirine bağlı feri cezalar olmak üzere ikiye ayrılır.
Feri cezaya hükmedilmesinin zorunlu olduğu hallerde bu cezalar, ceza mahkûmiyetinin bir sonucu niteliği kazanır ve belirli cezalara mahkûm olan asker kişi hakkında kendiliğinden zorunlu olarak askeri asli cezaya eklenir. Bu gibi durumlarda feri cezaya hükmedildiği mahkeme hükmünde belirtilmemiş olsa dahi, idare tarafından resen uygulanır. Hâkimin takdirine bağlı hallerde ise feri cezalar, asli cezaya eklenen bir ceza niteliğindedir.
Hapis Cezası Şartı ve Seçenek Yaptırımlara Çevirme
Feri cezaya hükmedilebilmesi için hapis cezasına mahkûmiyet şart olup bunun tek istisnası Askeri Ceza Kanunu'nun 153. maddesidir. Doğrudan adli para cezasına hükmedilmesi veya hapis cezasının 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca adli para cezası da dahil seçenek yaptırımlardan birine çevrilmesi durumunda feri cezaya hükmedilemez.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesinin beşinci fıkrası gereğince, bu madde hükümlerine göre çevrilen adlî para cezası veya tedbir uygulamada asıl mahkûmiyet sayılmaktadır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 50Kaynağı aç
kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa
ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre;
a) Adlî para cezasına,
b) Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hale
getirme veya tazmin suretiyle, tamamen giderilmesine,
c) En az iki yıl süreyle, bir meslek
veya sanat edinmeyi sağlamak amacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da bulunan
bir eğitim kurumuna devam etmeye,
d) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle, belirli
yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya,
e) Sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılmak suretiyle veya
gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmiş
olması durumunda; mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle,
ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınmasına, belli bir meslek ve
sanatı yapmaktan yasaklanmaya,
f) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ve gönüllü olmak
koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya,
çevrilebilir.
(2) Suç tanımında hapis cezası ile adlî para cezasının seçenek olarak
öngörüldüğü hallerde, hapis cezasına hükmedilmişse; bu ceza artık adlî para cezasına
çevrilmez.
(3) Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm
olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte
onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm
edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada yazılı
seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.
(4) Taksirli suçlardan dolayı
hükmolunan hapis cezası uzun süreli de olsa; bu ceza, diğer koşulların varlığı
halinde, birinci fıkranın (a) bendine göre adlî para cezasına çevrilebilir.
Ancak, bu hüküm, bilinçli taksir halinde uygulanmaz.
(5) Uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilen adlî
para cezası veya tedbirdir.
(6) Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata
rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerinin yerine getirilmesine
başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi halinde, infaz hâkimliği kısa
süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar
derhal infaz edilir. Bu durumda, beşinci fıkra hükmü uygulanmaz.[7][8]
(7) Hükmedilen seçenek tedbirin hükümlünün elinde olmayan nedenlerle
yerine getirilememesi durumunda, infaz hâkimliğince tedbir değiştirilir.8
Hapis cezasının ertelenmesi
Suça Teşebbüs ve Statü Değişikliğinin Etkisi
Suçun teşebbüs aşamasında kalmış olması, feri askeri ceza verilmesine engel teşkil etmez.
Feri cezaya hükmedilirken failin suç işlediği tarihteki statüsü esas alınır; bu statünün ve asker kişi sıfatının suç tarihinden sonra kaybedilmiş olması feri ceza uygulanmasına engel teşkil etmez.
Askeri Ceza Kanunu Madde 153 Kapsamındaki Özel Durumlar
İffetsizliği anlaşılmış bir kimseyle bilerek evlenen, evlilik bağını sürdüren, böyle bir kimseyi yanında bulunduran ya da herhangi bir kimseyle karı koca gibi nikahsız olarak devamlı surette yaşamakta ısrar eden asker kişiler hakkında Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma cezasına, erbaşlar hakkında ise rütbenin geri alınmasına hükmolunur.
1632 sayılı ASKERİ CEZA KANUNU m. 153Kaynağı aç
md.)
İffetsizliği anlaşılmış olan bir
kimse ile bilerek evlenen veya evlilik bağını devam ettirmekte veya böyle bir
kimseyi yanında bulundurmakta veya karı koca gibi herhangi bir kimse ile
nikahsız olarak devamlı surette yaşamakta ısrar eden asker kişiler hakkında
Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma cezasına, erbaşlar hakkında rütbenin geri
alınmasına hükmolunur.
Bir kimseyle gayri tabii
mukarenette bulunan yahut bu fiili kendisine rızasıyla yaptıran asker kişiler
hakkında, fiilleri başka bir suç oluştursa bile, ayrıca Türk Silahlı
Kuvvetlerinden çıkarma cezası, erbaşlar için rütbenin geri alınması cezası
verilir.
Talebelik hukukunun
zıyaını mucip haller:
Bir kimseyle gayri tabii mukarenette bulunan yahut bu eylemi rızasıyla kendisine yaptıran asker kişiler hakkında, fiilleri başka bir suç oluştursa dahi ayrıca Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma cezası, erbaşlar bakımından ise rütbenin geri alınması cezası verilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Askeri Ceza Kanunu'na göre feri askeri cezalar hangileridir?
Askeri Ceza Kanunu'nun 29. maddesi uyarınca feri askeri cezalar Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma, rütbenin geri alınması ve askeri öğrencilik hukukunu kaybettirmedir.
Zorunlu feri ceza mahkûmiyet kararında yazılmamışsa nasıl uygulanır?
Hükmedilmesi zorunlu olan hallerde feri cezalar ceza mahkûmiyetinin bir sonucu olarak kendiliğinden asli cezaya eklenir ve hükümde belirtilmemiş olsa dahi idare tarafından resen uygulanır.
Hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi feri cezayı engeller mi?
Askeri Ceza Kanunu'nun 153. maddesindeki tek istisna hariç olmak üzere feri cezaya hükmedilebilmesi için hapis cezasına mahkûmiyet şarttır; hapis cezasının seçenek yaptırımlardan birine çevrilmesi durumunda asıl mahkûmiyet çevrilen yaptırım sayıldığından feri cezaya hükmedilemez.
Suçun teşebbüs aşamasında kalması feri ceza verilmesine engel midir?
Hayır, yargılama konusu suçun teşebbüs aşamasında kalmış bulunması feri ceza tayin edilmesine hukuki bir engel oluşturmaz.
Suç tarihinden sonra askerlik sıfatı sona eren kişiye feri ceza verilir mi?
Evet, feri cezaya hükmedilirken failin suçu işlediği tarihteki statüsü esas alındığından, bu statünün veya asker kişi sıfatının suç tarihinden sonra kaybedilmiş olması feri ceza uygulanmasını engellemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy