Askeri Ceza Hukukunda Kişi Özgürlüğünü Bağlayıcı Ceza Türleri
1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 21. maddesinde kişi özgürlüğünü kısıtlayan cezalar ağır hapis, hapis ve kısa hapis olarak sayılmıştır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda suç karşılığı yaptırımlar arasında ağır hapis cezasına yer verilmediği için Askeri Ceza Kanunu'nda ağır hapis öngörülen fiiller bakımından hapis cezası verilebilmektedir.
1632 sayılı ASKERİ CEZA KANUNU m. 21Kaynağı aç
eden cezalar ağır hapis ve hapis ve kısa hapistir.
Ağır hapis ve hapis
cezalarının mahiyeti ve neticeleri:
6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu ile askeri kabahatlerin disiplinsizlik haline getirilmesi sonucunda askeri suçlar karşılığında genel kural olarak kısa hapis cezası verilmemekte, Askeri Ceza Kanunu'nun 145. maddesi ise bu durumun istisnası olarak gösterilmektedir.
Cezaların Niteliği ve Para Cezası İstisnaları
Askeri Ceza Kanunu'nun 22. maddesi gereğince, kanunda düzenlenen ağır hapis ve hapis cezalarının niteliği, kanuni sonuçları ve infazı Türk Ceza Kanunu'nda yazılı kurallara tabidir.
1632 sayılı ASKERİ CEZA KANUNU m. 22Kaynağı aç
ve neticeleri ve icrası Türk Ceza Kanununda yazılı olan kaidelere tabidir.
Kısa hapis cezaları :
Askeri Ceza Kanunu'nda genel kural olarak askeri suç karşılığı bir ceza yaptırımı şeklinde para cezası düzenlenmemiştir. Bu kuralın kanundaki istisnaları Askeri Ceza Kanunu'nun 78/C-2 maddesi ile Ek 4. maddesi hükümlerinden ibarettir.
Kısa Hapis Cezaları ve Yasal Değişiklikler
Askeri Ceza Kanunu'nun 23. maddesinde kısa hapis cezaları göz hapsi, oda hapsi ve katıksız hapis olarak sayılmıştır. Bu düzenlemeye göre subay, astsubay, Millî Savunma Bakanlığı ve Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli devlet memurları, uzman jandarma ve uzman erbaşlar hakkında dört haftaya kadar göz hapsi veya dört haftaya kadar oda hapsi cezaları verilebilir.
1632 sayılı ASKERİ CEZA KANUNU m. 23Kaynağı aç
15/6/1942-4257/1 md.)
A) Kısa hapis cezaları
üç türlüdür:
1 – Göz hapsi;
2 – Oda hapsi;
3 – Katıksız hapis.
B) (Değişik : 22/3/2000-4551/3
md.) Subay, astsubay, Milli Savunma Bakanlığı ve Türk Silahlı Kuvvetlerinde
görevli Devlet memurları, uzman jandarma ve uzman erbaşlar hakkında:
1 – Dört haftaya kadar
göz hapsi,
2 – Dört haftaya kadar
oda hapsi,
Cezaları verilebilir.
C) Erbaş ve er hakkında:
1 – Dört haftaya kadar
oda hapsi;
2 – Üç haftaya kadar
katıksız hapis cezaları verilebilir.
D) (Değişik :
22/3/2000-4551/3 md.) Askeri öğrenciler hakkında : (Askeri orta ve lise ile
eşidi okullar öğrencileri hariç) dört haftaya kadar oda hapsi cezası
verilebilir.
E) Kısa hapis
cezalarında maaş ve tahsisat tam olarak verilir.
Göz ve oda hapsi
cezalarının mahiyeti, neticeleri ve yerine getirilmesi[6]
Erbaş ve erler hakkında dört haftaya kadar oda hapsi veya üç haftaya kadar katıksız hapis cezası verilebilir; bunun yanında katıksız hapis cezasının 4551 sayılı Kanun'un 38. maddesi ile yürürlükten kaldırıldığı da düzenlenmektedir. Askeri orta ve lise ile dengi okulların öğrencileri haricindeki askeri öğrenciler hakkında dört haftaya kadar oda hapsi uygulanabilir ve kısa hapis cezalarının infazında personelin maaş ve tahsisatı tam olarak ödenir.
Askeri suç karşılığı uygulanan yaptırımlar arasında kural olarak kısa hapis cezası bulunmamakta olup Askeri Ceza Kanunu'nun 145. maddesi bu kuralın istisnasını oluşturmaktadır.
Seçenek Yaptırımlara Çevirme ve Erteleme Hükümleri
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca kısa süreli hapis cezası; failin kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenişindeki özelliklere göre adli para cezasına veya zararın giderilmesi gibi seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Suç tanımında hapis cezası ile adli para cezasının seçenek olarak öngörüldüğü durumlarda hapis cezasına hükmedilmişse bu ceza artık adli para cezasına dönüştürülemez. Askeri Ceza Kanunu kapsamındaki kısa süreli hapis cezalarında Askeri Ceza Kanunu'nun Ek 8. maddesi hükümleri de dikkate alınır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 50Kaynağı aç
kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa
ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre;
a) Adlî para cezasına,
b) Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hale
getirme veya tazmin suretiyle, tamamen giderilmesine,
c) En az iki yıl süreyle, bir meslek
veya sanat edinmeyi sağlamak amacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da bulunan
bir eğitim kurumuna devam etmeye,
d) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle, belirli
yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya,
e) Sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılmak suretiyle veya
gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmiş
olması durumunda; mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle,
ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınmasına, belli bir meslek ve
sanatı yapmaktan yasaklanmaya,
f) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ve gönüllü olmak
koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya,
çevrilebilir.
(2) Suç tanımında hapis cezası ile adlî para cezasının seçenek olarak
öngörüldüğü hallerde, hapis cezasına hükmedilmişse; bu ceza artık adlî para cezasına
çevrilmez.
(3) Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm
olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte
onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm
edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada yazılı
seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.
(4) Taksirli suçlardan dolayı
hükmolunan hapis cezası uzun süreli de olsa; bu ceza, diğer koşulların varlığı
halinde, birinci fıkranın (a) bendine göre adlî para cezasına çevrilebilir.
Ancak, bu hüküm, bilinçli taksir halinde uygulanmaz.
(5) Uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilen adlî
para cezası veya tedbirdir.
(6) Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata
rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerinin yerine getirilmesine
başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi halinde, infaz hâkimliği kısa
süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar
derhal infaz edilir. Bu durumda, beşinci fıkra hükmü uygulanmaz.[7][8]
(7) Hükmedilen seçenek tedbirin hükümlünün elinde olmayan nedenlerle
yerine getirilememesi durumunda, infaz hâkimliğince tedbir değiştirilir.8
Hapis cezasının ertelenmesi
Hapis cezasının ertelenmesinde Türk Ceza Kanunu'nun 51. maddesi ile Askeri Ceza Kanunu'nun 47. maddesi birlikte dikkate alınır. Türk Ceza Kanunu'nun 51. maddesi uyarınca, iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir; fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş kişiler bakımından bu üst sınır üç yıldır. Erteleme kararı verilebilmesi için failin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş bulunması ve suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede kanaat oluşması gerekir. Erteleme kararı mağdurun veya kamunun uğradığı zararın tamamen giderilmesi koşuluna da bağlanabilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 51Kaynağı aç
hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir. Bu sürenin üst
sınırı, fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını
bitirmiş olan kişiler bakımından üç yıldır. Ancak, erteleme kararının verilebilmesi
için kişinin;
a) Daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına
mahkûm edilmemiş olması,
b) Suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık
dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede bir kanaatin oluşması,
gerekir.
(2) Cezanın ertelenmesi, mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen
iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi
koşuluna bağlı tutulabilir. Bu durumda, koşul gerçekleşinceye kadar cezanın
infaz kurumunda çektirilmesine devam edilir. Koşulun yerine getirilmesi
halinde, infaz hâkimi kararıyla hükümlü infaz kurumundan derhal salıverilir.[9]
(3) Cezası ertelenen hükümlü hakkında, bir yıldan az, üç yıldan fazla
olmamak üzere, bir denetim süresi belirlenir. Bu sürenin alt sınırı, mahkûm
olunan ceza süresinden az olamaz.
(4) Denetim süresi içinde;
a) Bir meslek veya sanat sahibi
olmayan hükümlünün, bu amaçla bir eğitim programına devam etmesine,
b) Bir meslek veya sanat sahibi
hükümlünün, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra
eden bir başkasının gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılmasına,
c) Onsekiz yaşından küçük olan hükümlülerin, bir meslek veya sanat
edinmelerini sağlamak amacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da bulunan bir
eğitim kurumuna devam etmesine,
mahkemece karar verilebilir.
(5) Mahkeme, denetim süresi içinde hükümlüye rehberlik edecek bir uzman
kişiyi görevlendirebilir. Bu kişi, kötü alışkanlıklardan kurtulmasını ve
sorumluluk bilinciyle iyi bir hayat sürmesini temin hususunda hükümlüye öğütte
bulunur; eğitim gördüğü kurum yetkilileri veya nezdinde çalıştığı kişilerle
görüşerek, istişarelerde bulunur; hükümlünün davranışları, sosyal uyumu ve
sorumluluk bilincindeki gelişme hakkında üçer aylık sürelerle rapor
düzenleyerek infaz hâkimine verir.9
(6) Mahkeme, hükümlünün kişiliğini ve sosyal durumunu göz önünde
bulundurarak, denetim süresinin herhangi bir yükümlülük belirlemeden veya uzman
kişi görevlendirmeden geçirilmesine de karar verebilir.
(7) Hükümlünün denetim süresi içinde
kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere, infaz
hâkiminin uyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi halinde; ertelenen cezanın
kısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilmesine infaz hâkimliğince karar
verilir.[10]
(8) Denetim süresi yükümlülüklere uygun veya iyi halli olarak geçirildiği
takdirde, ceza infaz edilmiş sayılır.
Adlî para cezası
Askeri Ceza Kanunu'nda düzenlenen ağır hapis cezası nasıl tatbik edilir?
Askeri Ceza Kanunu'nun 22. maddesi gereğince ağır hapis ve hapis cezalarının niteliği, kanuni sonuçları ve infazı Türk Ceza Kanunu kurallarına tabidir. Türk Ceza Kanunu'nda ağır hapis yaptırımına yer verilmediğinden, Askeri Ceza Kanunu'nda ağır hapis öngörülen suçlar karşılığında hapis cezası verilebilmektedir.
Askeri suçlar karşılığında adli para cezası verilebilir mi?
Askeri Ceza Kanunu'nda kural olarak askeri suç yaptırımı şeklinde para cezası öngörülmemiştir. Bu kuralın istisnaları yalnızca Askeri Ceza Kanunu m. 78/C-2 ve Ek m. 4 hükümleridir.
Askeri suç işleyen personele kısa hapis cezası verilebilir mi?
6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu ile askeri kabahatlerin disiplinsizlik haline getirilmesi sebebiyle askeri suçlar karşılığında kısa hapis cezası uygulanmamaktadır. Askeri Ceza Kanunu'nun 145. maddesi bu kuralın istisnasını teşkil eder.
Askeri Ceza Kanunu kapsamındaki hapis cezalarında erteleme şartları nelerdir?
Erteleme değerlendirmesinde TCK m. 51 ve AsCK m. 47 hükümleri birlikte dikkate alınır. TCK m. 51 uyarınca iki yıl veya daha az süreli hapis cezalarında (onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş olanlar için üç yıl), failin önceden kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis mahkûmiyeti bulunmaması ve yargılamadaki pişmanlığı dolayısıyla yeniden suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması aranır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy