Askeri Ceza Kanununda İtaatsizlik Suçu ve Hapis Cezası

Askeri Ceza Hukukunda İtaatsizlik Suçunun Yasal Dayanağı

Hizmete ilişkin emirleri yerine getirmemek fiili, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu bünyesinde bu başlıkla yer almayıp, 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu kapsamında asker kişiler bakımından özel bir suç olarak düzenlenmiştir.

1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu'nun 87. maddesinde düzenlenen itaatsizlik fiili disiplin suçu niteliğinde olmayıp, hapis cezası yaptırımına bağlanmış adli bir suçtur.

Askerî Ceza Kanunu'nun 1. maddesi uyarınca Türk Ceza Kanunu'nun genel hükümleri uygulanır; teşebbüs, iştirak, kusurluluğu kaldıran haller ve haksız tahrik gibi kurumlar askeri suçlar bakımından da geçerlidir.

Suçun Unsurları, Fail Kapsamı ve Manevi Unsur

Hizmete ilişkin emri yerine getirmemek suçunun unsurları emrin yetkili bir amir tarafından verilmiş olması, hizmete ilişkin bulunması, hukuka aykırı olmaması ve failin emri bilerek ve isteyerek yerine getirmemesidir.

Askerî Ceza Kanunu'nun 12. maddesine göre hizmet, gerek malum ve muayyen olan gerekse bir amir tarafından emredilen bir askeri vazifenin ast tarafından yapılması halidir.

İtaatsizlikte ısrar suçunun faili yalnızca Askerî Ceza Kanunu'nun 3. maddesi kapsamındaki asker kişiler olabilir; sivil kişilerin bu suçun faili olması mümkün değildir.

Bu suç kasten işlenir. Failin emri bilerek ve isteyerek yerine getirmemesi gerekir; ihmal veya yanlış anlama suçun oluşumu bakımından yeterli sayılmaz.

Hukuka Aykırı Emir ve Emrin Suç Teşkil Etmesi Hali

Hukuka aykırı nitelik taşıyan bir emre uyulmaması ceza hukuku anlamında suç teşkil etmez. Anayasa'nın 137. maddesi uyarınca konusu suç oluşturan bir emir hiçbir surette ifa edilemez; hukuka aykırılık halinde emrin yazılı verilmesi istenebilir, ancak suç vasfı taşıyan eylemlerde kanuni sorumluluk emri verene aittir.

Askerî Ceza Kanunu'nun 41. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarına göre, verilen emir suç teşkil ettiğinde asıl sorumluluk emri verendedir. Bununla birlikte ast, emrin suç olduğunu bilerek yerine getirirse müşterek fail olarak sorumlu tutulur.

İtaatsizlik Suçunun Temel Cezaları

Askerî Ceza Kanunu'nun 87. maddesinin birinci fıkrası uyarınca hizmete ilişkin emri hiç yapmayan asker kişiler 1 aydan 1 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Emrin yerine getirilmesini söz veya fiili ile açıkça reddeden ya da emir tekrar edildiği halde yerine getirmeyenler hakkında 3 aydan 2 yıla kadar hapis cezası verilir.

Madde 87'nin ikinci fıkrası uyarınca bu itaatsizlik suçlarının seferberlikte işlenmesi halinde 5 yıla kadar, düşman karşısında işlenmesi durumunda ise 10 yıla kadar ağır hapis cezası hükmolunur.

Cezayı Ağırlaştıran Nitelikli Haller ve Ağır Neticeler

Askerî Ceza Kanunu'nun 88. maddesine göre; itaatsizlik suçlarını toplu asker karşısında, silahlı iken, silah başı emrine karşı veya hizmetten kısmen yahut tamamen sıyrılmak kastıyla işleyenler 6 aydan 5 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu eylemlerin seferberlikte işlenmesi halinde 5 yıla kadar ağır hapis, düşman karşısında işlenmesi halinde ise 10 yıldan az olmamak üzere ağır hapis cezası öngörülmüştür.

Askerî Ceza Kanunu'nun 89. maddesi gereğince, emre itaatsizlik sonucunda bir insanın hayatı tehlikeye girerse, memleketin veya bir askeri birliğin güvenliği, savaş hazırlığı veya eğitimi önemli derecede ihlal edilirse, büyük bir zarar meydana gelirse yahut başkasının malına önemli bir zarar verilirse fail 1 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu fiil seferberlikte 2 yıldan 15 yıla kadar ağır hapis, düşman karşısında ise ölüm cezası veya 15 yıldan az olmamak üzere ağır hapis yaptırımına bağlanmıştır.

Askerî Ceza Kanunu'nun 7 ve 8. maddeleri uyarınca seferberlik ve savaş halinde askeri suçlar bakımından özel bir rejim uygulanır; disiplinin temini amacıyla yasal süreler kısalır ve ceza yaptırımları artırılır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy