Askeri Ceza Kanunu 93. Maddesinde Muharriklik Tanımı
Askeri Ceza Kanunu'nun 93. maddesinin birinci fıkrasına göre, askeri şahıslardan birini amire veya mafevke karşı itaatsizliğe, mukavemete veya fiilen taarruza sevk ve tahrik eden kimse muharrik sayılır. Kanun metni, bir askeri personelin bu nitelikteki eylemlere yönlendirilmesini muharriklik sıfatıyla karşılar.
Askeri Ceza Kanunu'nun 93. maddesinin ikinci fıkrası mülga edilmiştir.
Suçun Hukuki Niteliği ve Manevi Unsuru
Muharriklik suçu hukuki niteliği itibarıyla somut bir tehlike suçudur. Askeri şahsı itaatsizliğe, mukavemete veya fiilen taarruza sevk ve tahrik etmeye yönelik hareketin yapılmasıyla suç tamamlanır. Bu hukuki nitelik sebebiyle muharriklik suçuna teşebbüs mümkün değildir.
Muharriklik suçunun manevi unsuru genel kasttır. Kanunda fail bakımından özel bir kast veya failin saiki aranmaz. Failin, bir başka asker kişiyi maddede sayılan suçları işlemeye sevk ve tahrik ettiğini bilmesi ve istemesi suçun oluşumu için yeterlidir.
Sevk ve Tahrik Edilen Asker Sayısı
Askeri ceza hukuku düzenlemeleri uyarınca, sevk ve tahrik edilen askeri şahsın birden fazla olması durumunda Askeri Ceza Kanunu'nun 94. maddesindeki suç oluşur.
Hedeflenen Eylemin Teşebbüste Kalması veya Tamamlanması
Sevk ve tahrik edilen suç icra hareketlerine başlanıp teşebbüs derecesinde kaldığı takdirde, muharrik üç aydan iki seneye kadar, fiilin seferberlikte gerçekleşmesi hâlinde ise altı aydan beş seneye kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Muharrike verilecek ceza hiçbir hâlde müteşebbisin cezasından daha şiddetli olamaz.
Sevk ve tahrik edilen suç icra edilip tamamlandığında muharrik işlenen cürme şerik sayılır. Muharrikin ceza sorumluluğu suça iştirak biçimine göre belirlenir. Eylemin azmettirme niteliğinde bulunması hâlinde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 38. maddesi; suç işlemeye teşvik etme veya kışkırtma şeklindeki yardım etme niteliğinde bulunması hâlinde ise Türk Ceza Kanunu'nun 39. maddesinin birinci fıkrası uygulanır.
Suça İştirak Şekilleri ve Cezai Sonuçları
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 38. maddesinin birinci fıkrası gereğince, başkasını suç işlemeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 38Kaynağı aç
suçun cezası ile cezalandırılır.
(2) Üstsoy ve altsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılmak suretiyle suça
azmettirme halinde, azmettirenin cezası üçte birden yarısına kadar artırılır.
Çocukların suça azmettirilmesi halinde, bu fıkra hükmüne göre cezanın
artırılabilmesi için üstsoy ve altsoy ilişkisinin varlığı aranmaz.
(3) Azmettirenin belli olmaması halinde, kim olduğunun ortaya çıkmasını
sağlayan fail veya diğer suç ortağı hakkında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası
yerine yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine onbeş
yıldan yirmi yıla kadar hapis cezasına hükmolunabilir. Diğer hallerde verilecek
cezada, üçte bir oranında indirim yapılabilir.
Yardım etme
Türk Ceza Kanunu'nun 39. maddesinin birinci fıkrası uyarınca suçun işlenmesine yardım eden kişiye, işlenen suçun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi hâlinde onbeş yıldan yirmi yıla, müebbet hapis cezasını gerektirmesi hâlinde on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer hâllerde cezanın yarısı indirilir ve bu ceza sekiz yılı geçemez.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 39Kaynağı aç
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, onbeş yıldan yirmi
yıla; müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, on yıldan onbeş yıla kadar
hapis cezası verilir. Diğer hallerde cezanın yarısı indirilir. Ancak, bu durumda
verilecek ceza sekiz yılı geçemez.
(2) Aşağıdaki hallerde kişi işlenen suçtan dolayı yardım eden sıfatıyla
sorumlu olur:
a) Suç işlemeye teşvik etmek veya suç işleme kararını kuvvetlendirmek
veya fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunacağını vaat etmek.
b) Suçun nasıl işleneceği hususunda yol göstermek veya fiilin
işlenmesinde kullanılan araçları sağlamak.
c) Suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında yardımda bulunarak
icrasını kolaylaştırmak.
Bağlılık kuralı
Türk Ceza Kanunu'nun 39. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında suç işlemeye teşvik etmek, suç işleme kararını kuvvetlendirmek veya fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunacağını vaat etmek yardım eden sıfatıyla sorumluluk doğuran hâller arasındadır. Suçun nasıl işleneceği hususunda yol göstermek, fiilin işlenmesinde kullanılan araçları sağlamak ya da suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında yardımda bulunarak icrayı kolaylaştırmak da aynı fıkra kapsamında yardım etme olarak düzenlenmiştir.
Muharriklik suçuna teşebbüs edilebilir mi?
Muharriklik suçu bir somut tehlike suçu niteliğinde olduğundan ve sevk ile tahrik hareketinin gerçekleştirilmesiyle suç tamamlandığından bu suça teşebbüs hukuken mümkün değildir.
Tahrik edilen eylem teşebbüste kalırsa muharrike ne ceza verilir?
Sevk ve tahrik edilen suç teşebbüs derecesinde kalmışsa muharrik üç aydan iki seneye, seferberlikte ise altı aydan beş seneye kadar hapis cezası ile cezalandırılır; verilecek ceza hiçbir hâlde müteşebbisin cezasından daha şiddetli olamaz.
Birden fazla askerin itaatsizliğe sevk edilmesi hâlinde hangi madde uygulanır?
Sevk ve tahrik edilen askeri şahsın birden fazla olması durumunda Askeri Ceza Kanunu'nun 93. maddesi değil, 94. maddesindeki suç hükümleri uygulanır.
Sevk ve tahrik edilen suç işlendiğinde muharrikin cezası nasıl belirlenir?
Suç tamamlandığında muharrik cürme şerik sayılır; azmettirme hâlinde TCK m. 38/1 gereğince işlenen suçun cezası verilirken yardım etme hâlinde TCK m. 39/1 uyarınca indirimli ceza tatbik edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy