Askeri Ceza Kanunu 78. Maddesinde Malların Zaptı Kararı
1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 78. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, düşman tarafına kaçan veya seferberlikte yükümlü olduğu hizmetten uzak kalmak kastıyla yabancı bir memlekete sığınan yahut yabancı memlekette kalan kişilerin mevcut ve ileride doğacak tüm taşınır ve taşınmaz mallarının millet adına zaptına karar verilir. Bu karar verilirken suç isnadı altındaki kişinin hısımlarının bir müdafi tayin etme hakkı bulunmaktadır. Bununla birlikte Anayasa'nın 38. maddesinin onuncu fıkrasında genel müsadere cezası verilemeyeceği kurala bağlanmış olup kanundaki zapt yaptırımının bu anayasal ilke karşısındaki uygulanabilirliği kesin bir sonuca bağlanamaz. Öte yandan söz konusu fiilin, savaş zamanında asker olan ve asker olmayan kişilerce işlenebilmesi de mümkündür.
1632 sayılı ASKERİ CEZA KANUNU m. 78Kaynağı aç
seferberlikte mükellef olduğu hizmetten uzak kalmak kastiyle yabancı bir
memlekete sığınanların veya yabancı memlekette kalanların mevcut ve ileride
vücut bulacak menkul ve gayrimenkul bütün mal ve mülklerinin millet namına
zaptına karar verilir. Bu karar verilirken suçlunun hısımları bir müdafi tayin etmek
hakkını haizdirler.
2 – Bu karar maznuna,
mümkün olmadığı halde onun son ikametgahına tebliğ olunur ve askeri mahkeme
kapısına asılır, gazetelerle ilan olunur. Seferberliğin bittiğini bildiren emir
tarihinden üç ay içinde bu tebliğ bir kere daha yapılır.
3 – Zabıt kararının bir
hulasası karar tarihinden sekiz gün içinde tapu idarelerine ve gaiplerin mallarını
idare ile muvazzaf olan makama tebliğ olunur.
4 – Zaptına karar verilen
mal ve mülkler mezkür idareler tarafından satılıncaya kadar mahcuz kalır. Bu
mal ve mülkler satılmazdan evvel maznun gelir veyahut yakalanır da muhakemesi
yapılırsa haciz kaldırılır.
5 – Suçlunun kanunen
infaka mecbur olduğu kimselerin geçinmeleri son ikametgahı sulh hakiminin
emriyle haczolunan mallarından kıymetlerine göre temin olunabilir.
B:1 – Suçlunun füruu,
baba ve anası, kardeşleri yahut karısı sağ ise, ölüme bağlı tasarruf hükümlerine
göre (K. M. 452, 453) bu kimselerin mahfuz hisseleri miktarı kendilerine
verilir ve mütebakisi millet menfaatine satılır. Bu mirasçılardan kimse
bulunmazsa, bütün mallar millet menfaatine satılır.
2 – Suçlunun gelmesine
maddi bir imkansızlığın sebebiyet verdiği resmi tahkikat ile sabit olmaz ise
veya hısımları tarafından ispat edilemez ise (A) fıkrasının 2 rakamında yazılı
olduğu üzere seferberlik bittikten sonra yapılacak son tebliğ tarihinden bir
sene sonunda zabıt katileşir ve zaptolunan mallar satılır.
3 – Zaptolunan mallar
devlet mallarının satılmasına dair kanunlara ve nizamnamelere göre satılır.
4 – Malların satılmasına
ve kıymetlerine karşı itirazlar suçlunun Türkiyede bulunduğu son ikametgahı
veya son bulunduğu mahal mahkemelerine arzolunur.
5 – Suçlunun borçları
mirasçılara terkedilen hisselerden istifa olunur. Mirasçı yoksa bütün malların
dörtte üçü suçlunun borçlarına karşılık teşkil eder.
6 – Mallar satıldıktan
sonra A fıkrasının 2 numarasında yazılı müddetin hitamından evvel suçlunun
ölmüş olduğu anlaşılırsa satılan malların bedeli mirasçılarına verilir.
7 – Zaptolunan mallar
satıldıktan sonra vicahi muhakeme neticesinde suçlu beraet ederse geldiği veya
yakalandığı günden ilerisi için bütün medeni haklarına sahip olur. Geçen zaman
için mallarının zaptedilmesi yüzünden kendisine ve ailesine vakı olan zarar ve
ziyanın tazminini Devletten talep ve iddia edebilir.
C:1 – Şahsi servetini
gizlemek, elinden çıkarmak veya azaltmak kastiyle seferberlikte gerek hayatta
bulunanlar arasında cari olan ve gerek ölüme bağlı bulunan akit ve
tasarruflardan birine dair suçlu tarafından karşılıklı veya karşılıksız
doğrudan doğruya veya bilvasıta yapılan her türlü talep ve müracaatlar ve
muamelelerin muteber olmayacağı zabıt karariyle beraber karar altına alınır.
2 – "A"
fıkrasında gösterilen suçlunun mallarının zaptına karar verilmeden veya verildikten
sonra bu suçlunun bütün mallarının veya bir kısmının kaçırılmasına veya
azaltılmasına doğrudan doğruya ve bilvasıta bilerek yardım eden bütün devlet
memurları, varisler, ticari, ve mali müesseseler, şirketler ve bütün üçüncü
şahıslar bu suretle gizlenen veya kaçırılan mallar kıymetinin iki mislinden az
ve üç mislinden çok olmamak üzere ağır para cezasına mahkum olurlar.
D: Suçlu Kanunu Medeni
mucibince haiz olduğu vesayete mütallik bütün haklarını zayi eder.
E: Bu maddedeki suçlar
hakkında, dava ve ceza müruru zamanı işlemez.
DÖRDÜNCÜ
FASIL
Kendini
askerliğe yaramıyacak hale getirmek ve
askerlikten
kurtulmak için hile kullanmak[26]
Kendini askerliğe yaramayacak hale
getirenlerin cezası:
Zabıt Kararının Tebliği, İlanı ve İdarelere Bildirilmesi
Zabıt kararı sanığa, bunun mümkün olmaması durumunda son yerleşim yerine tebliğ edilir; ayrıca mahkeme kapısına asılır ve gazetelerle ilan olunur. Seferberliğin bittiğini bildiren emir tarihinden itibaren üç ay içinde bu tebliğ işlemi bir kez daha tekrarlanır.
Zabıt kararının bir özeti, karar tarihinden itibaren sekiz gün içinde tapu idarelerine ve gaiplerin mallarını idare etmekle görevli makama tebliğ olunur.
Malların Haciz Durumu, Bakmakla Yükümlü Olunan Kişiler ve Satış Şartları
Zaptına karar verilen taşınır ve taşınmaz mallar ilgili idarelerce satılıncaya kadar hacizli kalır. Bu mallar satılmadan önce sanık gelir veya yakalanıp yargılaması yapılırsa haciz kaldırılır.
Suçlunun kanunen bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimi, ilgilinin son yerleşim yerindeki sulh hâkiminin emriyle haczedilen malların değerine göre sağlanabilir.
Sanığın gelmesine maddi bir imkânsızlığın sebebiyet verdiği resmi soruşturmayla saptanamaz veya hısımları tarafından kanıtlanamazsa, seferberliğin bitiminin ardından yapılacak son tebliğ tarihinden itibaren bir yılın sonunda zabıt kesinleşir ve zapt edilen mallar satılır.
Mirasçıların Saklı Payları ve Borçların Karşılanması
Suçlunun altsoyu, ana ve babası, kardeşleri veya eşi sağ ise ölüme bağlı tasarruf hükümleri uyarınca bu kişilerin saklı payları kendilerine verilir ve kalan kısım millet yararına satılır. Bu mirasçılardan kimse bulunmadığı takdirde bütün mallar millet menfaatine satılır.
Suçlunun borçları mirasçılara bırakılan paylardan karşılanır. Mirasçı bulunmadığı takdirde malların dörtte üçü suçlunun borçlarına karşılık teşkil eder.
Beraat Durumunda Hakların İadesi ve Tazminat Talebi
Zapt edilen mallar satıldıktan sonra yapılan yüz yüze muhakeme neticesinde sanık beraat ederse, geldiği veya yakalandığı tarihten sonrası için bütün medeni haklarına sahip olur. Geçen zaman zarfında mallarının zapt edilmesi sebebiyle kendisinin ve ailesinin uğradığı zararın tazmini Devletten talep edilebilir.
Mal Kaçırma Kastıyla Yapılan Tasarruflar ve Yardım Edenlerin Cezai Sorumluluğu
Kişisel servetini gizlemek, elden çıkarmak veya azaltmak kastıyla seferberlikte suçlu tarafından gerek sağlararası gerekse ölüme bağlı tasarruflara ilişkin doğrudan doğruya veya dolaylı olarak yapılan her türlü talep, başvuru ve işlemlerin geçerli sayılmayacağına zabıt kararıyla birlikte hükmolunur.
1632 sayılı Kanun'un 78. maddesinin birinci fıkrasında gösterilen suçlunun mallarının zaptına karar verilmeden önce veya sonra, bu malların tamamının veya bir kısmının kaçırılmasına ya da azaltılmasına doğrudan doğruya veya dolaylı olarak bilerek yardım eden devlet memurları, mirasçılar, ticari ve mali kuruluşlar, şirketler ve üçüncü kişiler, gizlenen veya kaçırılan mallar kıymetinin iki katından az ve üç katından çok olmamak üzere ağır para cezasına mahkûm edilir.
Vesayet Haklarının Kaybı ve Zamanaşımı Yasağı
Suçlu, Medeni Kanun uyarınca sahip olduğu vesayete ilişkin bütün haklarını kaybeder.
Askeri Ceza Kanunu'nun 78. maddesinde düzenlenen suçlar hakkında dava ve ceza zamanaşımı süreleri işlemez.
Askeri Ceza Kanunu m. 78 uyarınca konulan haciz ne zaman kaldırılır?
Zaptına karar verilen mallar satılmadan önce sanık gelir veya yakalanıp yargılaması yapılırsa mallar üzerindeki haciz kaldırılır.
Zapt edilen mallar satıldıktan sonra beraat eden kişi tazminat isteyebilir mi?
Yüz yüze yargılama sonucu beraat eden kişi, geldiği veya yakalandığı tarihten sonrası için medeni haklarına kavuşur ve mallarının zaptı yüzünden kendisinin ve ailesinin uğradığı zararın tazminini Devletten talep edebilir.
Askeri Ceza Kanunu 78. maddedeki fiillerde zamanaşımı işler mi?
1632 sayılı Kanun m. 78/E gereğince bu maddede yazılı suçlar hakkında dava ve ceza zamanaşımı işlemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy