Fesat ve İsyan Suçlarında Az Vahim Hal Düzenlemesi
Askeri Ceza Kanunu'nun 105. maddesinde fesat ve isyan suçlularının cezalarının eylemin az vahim görülmesi durumunda azaltılması düzenlenmiştir. Kanun koyucu, belirtilen fesat ve isyan suçlarında faillerin cezalarının eylemin az vahim olarak değerlendirilmesi halinde azaltılmasını öngörmektedir. Düzenlemede az vahim halin tanımı yapılmadığından, fiilin az vahim nitelik taşıyıp taşımadığı hâkimin takdirine bırakılmıştır. Hâkim bu takdir yetkisini hal ve yere, eylemin işleniş tarzına ve amacına yahut suçtan doğan sonucun ağırlığına veya hafifliğine göre objektif ölçütlerle kullanır.
Az Vahim Hallerde Öngörülen Ceza Sınırları ve 102. Madde Ayrımı
Askeri Ceza Kanunu'nun 94, 100, 101 ve 104'üncü maddelerinde yazılı suçlar az vahim görüldüğü takdirde belirli ceza indirimleri uygulanabilir. Buna göre 94'üncü maddenin birinci fıkrası ile 100'üncü maddedeki cezalar altı ay ve seferberlikte bir sene hapse indirilebilir. 94'üncü maddenin ikinci fıkrası, 101'inci maddenin birinci fıkrası ve 104'üncü maddedeki cezalar ise bir sene ve seferberlikte iki sene hapse indirilebilir. 102'nci maddede yazılı suç az vahim görüldüğünde ise farklı bir yaptırım kademesi belirlenmiştir; bu halde ceza müebbet ağır hapis veya beş seneden az olmamak üzere ağır hapis veya hapis cezasına indirilebilir.
Yaptırım Türlerinin Türk Ceza Kanunu Kapsamında Değerlendirilmesi
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca yaptırım olarak öngörülen cezalar hapis ve adlî para cezalarından ibarettir. 5252 sayılı Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 6. maddesinin birinci fıkrası uyarınca kanunlarda öngörülen ağır hapis cezaları hapis cezasına dönüştürülmüştür. Bu doğrultuda Askeri Ceza Kanunu'nun 1. maddesinin birinci fıkrası, Ek 9. maddesi, Türk Ceza Kanunu'nun 45 ila 48. maddeleri ile 5252 sayılı Kanun'un 6. maddesi çerçevesinde Askeri Ceza Kanunu'nun 105. maddesinde yer alan müebbet ağır hapis ibaresinin müebbet hapis, ağır hapis ibaresinin ise hapis şeklinde dikkate alınması kabul edilmektedir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 45Kaynağı aç
hapis ve adlî para cezalarıdır.
Hapis cezaları
5252 sayılı TÜRK CEZA KANUNUNUN YÜRÜRLÜK VE UYGULAMA ŞEKLİ HAKKINDA KANUN m. 6Kaynağı aç
(1) Kanunlarda öngörülen "ağır
hapis" cezaları, "hapis" cezasına dönüştürülmüştür.
(2) (Değişik: 6/12/2006
– 5560/14 md.) 1 Haziran 2005 tarihinden önce yürürlüğe girmiş kanunlarda;
a) Ağır hapis iken, birinci
fıkra uyarınca hapse dönüştürülen cezalar, kanunlarında aksine bir hüküm yoksa alt
sınır bir yıl, üst sınır yirmidört yıl olarak,
b) Hapis cezalarında kanunlarında
aksine bir hüküm yoksa alt sınır bir ay, üst sınır beş yıl olarak,
uygulanır.
Hafif hapis ve hafif para
cezalarının idari para cezasına dönüştürülmesi[7]
Askeri Ceza Kanunu 105. maddedeki az vahim hal nasıl belirlenir?
Kanunda az vahim halin tanımı yapılmadığından eylemin az vahim olup olmadığı konusunda hâkim takdir hakkına sahiptir. Hâkim takdirini hal ve yere, fiilin işleniş biçimine ve amacına veya suçtan meydana gelen sonucun ağırlığına ya da hafifliğine göre objektif ölçütlerle belirler.
Askeri Ceza Kanunu 105. madde kapsamındaki suçlarda ceza nasıl indirilir?
Askeri Ceza Kanunu'nun 94'üncü maddesinin birinci fıkrası ile 100'üncü maddesindeki cezalar altı ay ve seferberlikte bir sene hapse; 94'üncü maddesinin ikinci fıkrası, 101'inci maddesinin birinci fıkrası ve 104'üncü maddesindeki cezalar bir sene ve seferberlikte iki sene hapse; 102'nci maddedeki ceza ise müebbet ağır hapis veya beş seneden az olmamak üzere ağır hapis veya hapis cezasına indirilebilir.
Askeri Ceza Kanunu 105. maddede geçen ağır hapis cezası nasıl tatbik edilir?
5252 sayılı Kanun'un 6. maddesinin birinci fıkrası gereğince kanunlarda yer alan ağır hapis cezaları hapse dönüştürülmüştür. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 45. maddesinde yaptırımlar hapis ve adlî para cezası olarak düzenlenmiş olup Askeri Ceza Kanunu'nun 1. maddesinin birinci fıkrası, Ek 9. maddesi, Türk Ceza Kanunu'nun 45 ila 48. maddeleri ve 5252 sayılı Kanun'un 6. maddesi uyarınca maddedeki müebbet ağır hapis ibaresi müebbet hapis, ağır hapis ibaresi ise hapis olarak uygulanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy