Araştırma Görevlisi Atamalarında Güvenlik ve Arşiv İncelemesi
Araştırma görevlisi kadrolarına atanma sürecinde güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması şartı yürürlükten kalkmamıştır. Anayasa Mahkemesinin 2019 yılındaki iptal kararının ardından 17 Nisan 2021 tarihinde yürürlüğe giren 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu uyarınca, kamu görevine ilk defa veya yeniden atanacak kişiler hakkında arşiv araştırması yapılması yasal bir zorunluluktur. Üniversitelerin akademik personel atama ilanlarında da bu inceleme şartı aranmaya devam etmektedir.
7315 sayılı GÜVENLİK SORUŞTURMASI VE ARŞİV ARAŞTIRMASI KANUNU m. 3Kaynağı aç
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 33. maddesi kapsamında araştırma görevlisi kadrolarına başvuru için sınav yılı ocak ayının ilk gününde 35 yaşını doldurmamış olma şartı aranır. Atamalar; anabilim ya da anasanat dalı başkanının teklifi, ilgili bölüm başkanı ile dekan veya müdürün olumlu mütalaası ve rektörlük onayıyla en fazla üç yıllık süre için gerçekleştirilir. Görev süresi bittiğinde kadro kendiliğinden sona ermekte olup aynı süreç tekrarlanarak yeniden atama yapılması mümkündür.
Arşiv Araştırması ile Güvenlik Soruşturması Arasındaki Kapsam Ayrımı
7315 sayılı Kanun'un 3. maddesinin birinci fıkrası uyarınca statüsü veya istihdam şekline bakılmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete ya da kamu görevine atanacak herkes hakkında arşiv araştırması yapılması zorunludur. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının birlikte yapılacağı durumlar ise Kanun'un 3. maddesinin ikinci fıkrasında sınırlı olarak sayılmıştır. Bu kapsamda gizlilik dereceli birimler, Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında görev alacak kamu personeli, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel, kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapacak öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri, özel kanunları uyarınca bu sürece tabi tutulanlar ile milli güvenlik açısından stratejik öneme sahip birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilenler hakkında iki inceleme birlikte yürütülür.
Araştırma görevlileri bakımından yürütülen arşiv araştırması adayın aile bireyleri hakkında değil, bizzat kişinin kendisi hakkında yürütülen kayıt odaklı bir süreçtir. Yapılacak inceleme mevzuatta öngörülen sınırlar içinde adli sicil kayıtları, kolluk verileri ve kamu kurumlarında mevcut resmi kayıtlara dayandırılır. Bu değerlendirmelerde soyut ve anonim nitelikteki ihbarlara ya da doğrulanmamış kayıtlara tek başına dayanılarak işlem tesis edilemez; idari işlemin hukuki geçerlilik taşıması için somut ve doğrulanabilir veri bulunması zorunludur.
Adayın geçmişte disiplin cezası almış olması veya adli sicil kaydının bulunması, araştırma görevlisi güvenlik ve arşiv incelemesinde tek başına otomatik bir ret gerekçesi oluşturmaz. Kamu görevine uygunluk denetiminde söz konusu cezanın hukuki türü, tarihi, kesinleşme durumu ve icra edilecek akademik göreve etkisi somut olarak değerlendirilir.
Araştırma Görevlisi İncelemesi Ne Kadar Sürer?
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği'nin 12. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğince, talebin ilgili makama ulaşmasından itibaren arşiv araştırması sonuçları en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonuçları ise en geç 60 iş günü içinde cevaplandırılmalıdır. Bununla birlikte mevzuatta öngörülen bu cevaplama süreleri kesin süre niteliği taşımadığından, araştırma görevlisi güvenlik ve arşiv incelemesi süreci uygulamada iki ila üç ay sürebilmekte veya altı aya kadar uzayabilmektedir.
Olumsuz Sonuçlanan İncelemeye Karşı İptal Davası ve Yürütmenin Durdurulması
Güvenlik soruşturması veya arşiv araştırmasının olumsuz değerlendirildiği gerekçesiyle atama talebi reddedilen öğretim elemanı adaylarının, ret işleminin kendilerine tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açması gerekir. Bu 60 günlük dava açma süresi kanunen hak düşürücü nitelikte olup sürenin geçirilmesinin ardından açılan davalar reddedilir.
İdare mahkemesinde açılan iptal davasında yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi için idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi, bu durumun somut delillerle ortaya konulması gerekir. Öte yandan Anayasa Mahkemesince iptal edildiği bilinen kanun kurallarına dayanılarak derdest davaların çözümlenmesi veya incelenmesi Anayasa'nın üstünlüğü ve hukuk devleti ilkelerine aykırılık teşkil eder; iptal kararlarının geriye yürümezliği prensibi bulunsa dahi Anayasa'ya aykırılığı saptanmış kurallara göre eldeki davaların karara bağlanması hukuka uygun görülemez.
Araştırma görevlisi güvenlik soruşturması kalktı mı?
Araştırma görevlileri için güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması şartı kalkmamıştır; 7315 sayılı Kanun gereğince kamu görevine ilk defa veya yeniden başlayacak tüm personel gibi araştırma görevlileri de arşiv araştırmasına tabidir.
Araştırma görevlisi arşiv araştırması ne kadar sürede tamamlanır?
Yönetmelik uyarınca arşiv araştırması talepleri en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonuçları ise en geç 60 iş günü içinde yetkili makamca cevaplandırılır; ancak bu süreler kesin hak düşürücü süre niteliğinde olmadığından süreç uygulamada iki ila altı aya kadar sürebilmektedir.
Güvenlik soruşturması olumsuz çıkan aday kaç gün içinde dava açmalıdır?
Atama talebinin reddine ilişkin işlemin ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekir; bu süre hak düşürücüdür.
Araştırma görevlisi arşiv araştırmasında aile bireyleri incelenir mi?
Hayır, arşiv araştırması adayın aile bireyleri hakkında değil, bizzat kendisi hakkında resmi adli sicil ve kolluk kayıtları üzerinden yürütülür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy