Abonelik sözleşmesi; sağlayıcı veya üretici ile tüketici arasında kurulan, elektrik, su, gaz ve elektronik haberleşme gibi belirli bir mal veya hizmetin sürekli ya da düzenli aralıklarla edinilmesini temin eden sürekli borç ilişkisidir. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 52. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu sözleşmeler, tüketicinin gereksinim duyduğu mal ve hizmetleri belirli bir bedel karşılığında satın almasını veya kesintisiz biçimde kullanmasını hedefler.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 52Kaynağı aç
Sözleşmenin Kurulması ve Bilgilendirme Yükümlülüğü
Abonelik sözleşmelerinin tesis edilmesinde genel kural olarak şekil serbestisi geçerli olsa da tüketicinin menfaatlerinin korunması amacıyla sözleşmenin yazılı veya kalıcı veri saklayıcısı vasıtasıyla yapılması zorunlu kılınmıştır. Sağlayıcı, sözleşme akdedilmeden önce tüketiciyi mal veya hizmetin temel özellikleri, vergiler dahil toplam fiyatı, ödeme şartları ve cayma hakkı hususlarında açıkça aydınlatmakla yükümlüdür.
6502 sayılı Kanun'un 52. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, yazılı veya mesafeli yollarla akdedilen abonelik sözleşmelerinin bir suretinin kâğıt üzerinde ya da kalıcı veri saklayıcısı ile tüketiciye teslim edilmesi kanuni bir gerekliliktir. Aynı maddenin yedinci fıkrası gereğince sözleşmenin taşıması gereken zorunlu unsurlar, tarafların karşılıklı hak ve yükümlülükleri ile uygulamaya ilişkin diğer usuller yönetmelikle düzenlenir.
Sözleşme Süresi ve Otomatik Yenileme Yasağı
6502 sayılı Kanun'un 52. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca belirli süreli abonelik sözleşmelerine, sözleşmenin kararlaştırılan süre kadar kendiliğinden uzayacağına yönelik kayıtlar konulamaz. Belirli süreli bir aboneliğin uzatılması, ancak sözleşmenin kurulmasından sonra ve sözleşmenin sona ereceği tarihe kadar tüketicinin açık bir talepte bulunması veya onay vermesi hâlinde hukuken geçerli hale gelir.
Tüketicinin açık iradesi ve onayı alınmaksızın süreli aboneliğin kendiliğinden yenilenmesi ve bu gerekçeyle hesaptan bedel tahsil edilmesi haksız kazanç oluşturur. Tüketicinin açık talebi veya rızası bulunmaksızın tahsil edilen bu nitelikteki bedellerin eksiksiz biçimde iade edilmesi gerekir.
Tüketicinin Fesih ve Cayma Hakları
Özellikle internet veya telefon gibi uzaktan iletişim araçları kullanılarak mesafeli kurulan aboneliklerde tüketici, herhangi bir gerekçe sunma zorunluluğu olmaksızın ve cezai şart ödemeksizin ilk günlerde cayma hakkını kullanma imkânına sahiptir.
6502 sayılı Kanun'un 52. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca tüketici; belirsiz süreli ya da süresi bir yıldan uzun olan belirli süreli abonelik sözleşmelerini hiçbir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin istediği zaman feshetme hakkına sahiptir. Süresi bir yıldan az olan belirli süreli abonelik sözleşmelerinde ise satıcı veya sağlayıcı tarafından sözleşme koşullarında değişiklik yapılması hâlinde tüketici sözleşmeyi feshedebilir.
Sağlayıcının taahhüt ettiği kalitede veya kesintisiz biçimde hizmet sunmaması, örneğin taahhüt edilen internet erişim hızının verilememesi ya da devamlı hizmet kesintileri yaşanması tüketici açısından haklı nedenle fesih sebebidir. Haklı sebebe dayanılarak sonlandırılan taahhütlü aboneliklerde satıcı veya sağlayıcı tarafından herhangi bir cezai şart yahut cayma bedeli talep edilemez.
Fesih Usulü ve Kolaylığı İlkesi
Abonelik sözleşmesinin sonlandırılmasında fesih bildiriminin kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısıyla yöneltilmesi yeterlidir. 6502 sayılı Kanun'un 52. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca satıcı veya sağlayıcı, aboneliğin feshi için sözleşmenin tesis edilmesini sağlayan yöntemden daha ağır koşullar içeren bir usul belirleyemez. Tüketici sözleşmeyi hangi kanalla başlattıysa en az aynı kolaylıkta bir usulle sonlandırabilmelidir.
Sağlayıcılar, abonelik fesih işlemlerini zorlaştıran, engelleyen veya haksız bürokratik engeller çıkaran uygulamalar yapamaz. 6502 sayılı Kanun'un 52. maddesinin altıncı fıkrası gereğince satıcı veya sağlayıcı, fesih bildirim ve taleplerine ilişkin iş ve işlemleri gerçekleştirmek üzere zorunlu tedbirleri almak ve gerektiğinde kesintisiz açık tutulacak uygun bir sistem kurup bu sistemi açık tutmakla yükümlüdür.
Fesih Bildiriminin Hüküm ve Sonuçları
Satıcı veya sağlayıcı, tüketicinin fesih isteğini mevzuatta tayin edilen süreler içinde yerine getirmekle mükelleftir. Aboneliğin öngörülen süreler içinde durdurulmaması hâlinde, bu sürenin sona ermesinden sonra mal veya hizmetten fiilen yararlanılmış olsa dahi tüketiciden herhangi bir kullanım bedeli talep edilemez.
Fesih bildiriminin sağlayıcıya ulaşması ve hüküm ifade etmesinden itibaren satıcı veya sağlayıcı, 6502 sayılı Kanun'un 52. maddesinin beşinci fıkrası gereğince on beş gün içinde tüketici tarafından ödenmiş olan ücretin bakiye kısmını kesintisiz olarak iade etmek zorundadır. Fesih tarihinden sonraki döneme ilişkin tahakkuk ettirilen faturalandırmalar hukuken geçersiz kabul edilir.
Tüketicinin mevzuata uygun biçimde fesih bildiriminde bulunmasına karşın idari veya teknik aksaklıklar öne sürülerek fesih tarihinden sonraki aylar için fatura tanzim edilmesi ve bu faturaların icra takibine konu edilmesi hukuka aykırıdır. Tüketici fesih bildiriminden sonra ifa edilmeyen veya tüketilmeyen hizmetler sebebiyle borçlandırılamaz; haksız düzenlenen bu alacaklara karşı açılacak menfi tespit veya itiraz davalarında icra takipleri iptal edilir.
Taahhütlü Aboneliklerde Cayma Bedeli ve Haksız Şartlar
Taahhüt süresi dolmadan sözleşmenin feshedilmesi durumunda sağlayıcının isteyebileceği bedel, fesih anına kadar tüketiciye fiilen sunulan indirimlerin toplam tutarı ile tüketicinin kalan aylar boyunca ödeyeceği toplam fatura bedeli karşılaştırılarak tespit edilir. Bu iki tutardan tüketici lehine olan hangisi ise sağlayıcı yalnızca o meblağ ile sınırlı talepte bulunabilir. Henüz ifa edilmemiş hizmetlerin kârı veya fahiş cezai şartlar tüketiciye yüklenemez.
Sağlayıcı tarafından tek taraflı olarak hazırlanan ve tüketiciyle müzakere edilmeksizin sözleşmeye dercedilen ağır cezai şartlar, tüketici aleyhine dengesizlik oluşturan hükümler ve mahkemelerin görev sahasını daraltan veya haksız masraf yansıtmayı amaçlayan kayıtlar haksız şart vasfındadır. Sözleşmede yer alan bu tür haksız kayıtlar mahkemelerce kendiliğinden geçersiz sayılır.
Abonelik sözleşmesi hangi yöntemle feshedilebilir?
Fesih bildirimi kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısıyla yöneltilebilir; sağlayıcı aboneliğin kurulduğu yöntemden daha zor veya bürokratik bir fesih usulü uygulayamaz.
Taahhütlü abonelik erken feshedilirse cayma bedeli nasıl sınırlandırılır?
Talep edilecek tutar, feshe kadar sağlanan indirimlerin toplamı ile kalan aylarda ödenecek tutar kıyaslanarak tüketici lehine olan daha düşük bedelle sınırlandırılır.
Fesih sonrasında kalan ücret tüketiciye ne zaman iade edilir?
Satıcı veya sağlayıcı, fesih bildiriminin hüküm ifade etmesinden itibaren on beş gün içinde tüketici tarafından ödenen ücretin kalan kısmını kesintisiz olarak iade etmek zorundadır.
Abonelik süresi bittiğinde sağlayıcı sözleşmeyi kendiliğinden uzatabilir mi?
Belirli süreli aboneliklerin kendiliğinden uzayacağına dair sözleşme hükümleri geçersizdir; uzatma ancak tüketici sözleşme bitimine kadar açık talepte bulunur veya onay verirse mümkündür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy