Araç Değer Kaybını Kim Öder: Sigorta mı, Araç Sahibi mi?

Araç Değer Kaybının Hukuki Niteliği ve Kapsamı

Trafik kazası neticesinde hasar gören bir aracın onarımı yapılmış olsa dahi araçta oluşan kaza geçmişi piyasa algısını etkiler. Araç değer kaybı, kaza sebebiyle aracın ikinci el piyasa değerinde meydana gelen ekonomik eksilmeyi ifade eder ve tamir masraflarından bağımsız bir maddi zarar kalemidir. Motorlu bir aracın işletilmesinden kaynaklanan bu eksilme, üçüncü kişinin malvarlığında ortaya çıkan gerçek bir zarar olarak değerlendirilir.

Değer kaybı miktarının belirlenmesinde aracın modeli, markası, kaza anındaki yaşı, kilometresi ve meydana gelen hasarın niteliği dikkate alınır. Temel ölçüt, aracın kaza tarihindeki hasarsız ikinci el piyasa rayici ile gereği gibi onarılmasından sonraki piyasa rayici arasındaki farkın araştırılmasıdır.

Zorunlu Trafik Sigortası ve Teminat Sınırları

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 91. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, motorlu araç işletenlerinin üçüncü kişilere verebilecekleri zararları karşılamak üzere zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur. Geçerli teminat tutarları üzerinden bu sigortası bulunmayan araçlar Kanun'un 91. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca trafikten men edilir. Kaza neticesinde ortaya çıkan araç değer kaybı da zorunlu trafik sigortasının maddi zarar teminatı kapsamında değerlendirilir. Sigorta şirketinin sorumluluğu; sürücünün kusur oranı, meydana gelen gerçek zarar miktarı ve poliçede öngörülen maddi zarar teminat limitiyle sınırlıdır.

01.01.2026-31.12.2026 döneminde zorunlu mali sorumluluk sigortasında belirlenen araç grupları için maddi zarar teminat limiti araç başına 400.000 TL, kaza başına ise 800.000 TL olarak düzenlenmiştir. Bu teminat yalnızca değer kaybına özgü bağımsız bir limit olmayıp araçta meydana gelen diğer maddi zararlarla birlikte aynı teminat sınırı içerisinde yer alır. Zorunlu trafik sigortası poliçe limitini aşan zarar kısımları bulunuyorsa ve kusurlu araç adına İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası (İMM) akdedilmişse, aşan zararın ilgili İMM poliçesinin kapsamı ve limitleri dahilinde karşılanması gündeme gelebilir.

Kusurlu Araç İşleteninin ve Sürücünün Sorumluluğu

2918 sayılı Kanun'un 85. maddesinin birinci fıkrası gereğince, bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne, yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında yahut bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi hâlinde işleten ile teşebbüs sahibi doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olur. Aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca, işletilme halinde olmayan bir motorlu aracın sebep olduğu kazadan dolayı işletenin sorumlu tutulabilmesi için, zarar görenin kazanın oluşumunda işletene veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere ilişkin bir kusurun varlığını ya da araçtaki bozukluğun kazaya sebep olduğunu ispat etmesi gerekir. Kanun'un 85. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca işleten ve teşebbüs sahibi, aracın sürücüsünün veya kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur. Ayrıca Kanun'un 88. maddesinin birinci fıkrası gereği motorlu bir aracın karıştığı kazada üçüncü kişinin zarara uğraması ve birden fazla kişinin tazminatla yükümlü bulunması hâlinde müteselsil sorumluluk kuralları uygulanırken, kazaya kusurlu eylemiyle sebebiyet veren sürücünün de haksız fiil hükümleri uyarınca şahsi sorumluluğu gündeme gelebilir.

Zarar gören taraf, tazminat talebini sigorta şirketine yöneltebileceği gibi doğrudan kusurlu aracın işletenine ve sürücüsüne karşı da ileri sürebilir. Kusurlu aracın geçerli bir trafik sigortasının bulunması, işletenin ve sürücünün sorumluluğunu ortadan kaldırmaz ve bu kişilerin başvurunun yalnızca sigorta şirketine yapılması gerektiğine ilişkin itirazları hukuken işleteni sorumluluktan kurtarmaz. Zorunlu poliçe limitini aşan veya sigortaca karşılanmayan gerçek zarar bölümü için işletene ve şartları varsa sürücüye müracaat edilebilir. Zarar gören sigortacı, işleten ve sürücüyü birlikte sorumlu tutabilir; ancak sigorta şirketinin yaptığı ödeme karşıladığı miktar nispetinde borcu söndürür ve aynı zarar kalemi için mükerrer tahsilat yapılamaz.

Kusur Dağılımı ve Ekspertiz Raporunun Niteliği

Değer kaybı taleplerinde tarafların kazadaki kusur durumları tazminat miktarını etkiler. Kazanın oluşumunda zarar gören araç sürücüsünün de kusurunun bulunması durumunda, talep edilebilecek değer kaybı tazminatı bu kusur nispetinde tenkis edilir. Karşı taraftan ancak onun kusuruna tekabül eden oranda tazminat istenebilir.

Sigorta eksperi tarafından düzenlenen raporlarda belirlenen değer kaybı miktarı yargı organlarını veya tahkim hakemini mutlak surette bağlayan nihai bir tespit değildir; taraflar arasında uyuşmazlık bulunması hâlinde bilirkişi incelemesi yoluyla gerçek zarar miktarı yeniden değerlendirilebilir. Sigorta şirketinin yaptığı kısmi bir ödeme de zarar gören tarafından açık ve geçerli bir feragat ya da ibra işlemi yapılmadığı müddetçe bakiye zarar talebini kendiliğinden sona erdirmez.

Başvuru Prosedürü, Ödeme Süreleri ve Zamanaşımı

2918 sayılı Kanun'un 97. maddesi uyarınca zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar dahilinde dava yoluna gitmeden veya Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurmadan önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık olması hâlinde dava açılabilir ya da tahkime başvurulabilir. Bununla birlikte maddi hasar dosyası açılan hâllerde değer kaybı tazminatı için ayrıca ikinci bir başvuru yapılması şartı aranmamakta, değer kaybının maddi hasarla birlikte hesaplanarak ödenmesi esası uygulanmaktadır; ancak bu durum sigortacıya hiç hasar başvurusu yapılmamış durumlardaki yazılı ön başvuru gerekliliğini ortadan kaldırmaz.

2918 sayılı Kanun'un 99. maddesinin birinci fıkrası uyarınca sigortacılar, hak sahibinin zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarıyla belirlenen belgeleri sigortacının merkez veya kuruluşlarından birine ilettiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde zorunlu mali sorumluluk sigortası sınırları dahilindeki miktarları ödemekle yükümlüdür. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre ödemeyi yapan sigortacı, ödenen tutarın sorumluluk oranlarında paylaşılmasını diğer sigortacılardan yazılı olarak isteyebilir ve talep muhatabı sigortacılar sekiz iş günü içinde kendi paylarını öder. Kanun'un 97. maddesinde öngörülen 15 günlük süre ise yargı yoluna veya tahkime müracaat öncesinde sigorta kuruluşuna tanınan yazılı cevap süresi niteliğindedir.

2918 sayılı Kanun'un 109. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, motorlu araç kazalarından kaynaklanan maddi zararların tazmini istemleri, hak sahibinin zararı ve tazminat sorumlusunu öğrendiği günden itibaren iki yıl ve her hâlükârda kazanın gerçekleştiği tarihten itibaren on yıl geçmesiyle zamanaşımına tabi olur. Maddenin ikinci fıkrasına göre, davanın cezayı gerektiren bir fiilden kaynaklanması ve ceza kanununda fiil için daha uzun bir zamanaşımı öngörülmüş olması durumunda, bu süre maddi tazminat istemleri için de geçerlilik taşır. Kanun'un 109. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince zamanaşımının tazminat sorumlusuna karşı kesilmesi sigortacı bakımından da kesilme sonucu doğurur; sigortacıya karşı kesilen zamanaşımı ise tazminat yükümlüsü bakımından da kesilmiş sayılır. Dördüncü fıkraya göre sorumluların birbirlerine rücu hakları, kendi edimlerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kişiyi öğrendikleri tarihten itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Maddenin son fıkrasında ise kanunda yer almayan diğer hususlarda genel hükümlerin tatbik edileceği belirtilmiştir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy