Anonim Şirketlerin Kuruluşunda Yasal Yenilikler

Anonim Şirketin Kuruluş Anı ve Şekil Şartları

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 335/1 uyarınca anonim şirket, kanuni gereklere uygun biçimde hazırlanmış olan, sermayenin tamamını ödemeyi şartsız taahhüt ettikleri ve imzaları noter onayından geçmiş ya da ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı önünde imzalanmış esas sözleşmede kurucuların anonim şirket kurma iradelerini açıklamalarıyla vücut bulur. Şirketin kuruluş sürecinde tanzim edilen ve esas sözleşmeyi içeren kâğıtlardan değerli kâğıt bedeli tahsil edilmez.

Tek Pay Sahipli Kuruluş ve Ortak Sayısına İlişkin Esaslar

6102 sayılı Kanun m. 338/1 uyarınca anonim şirketin kurulabilmesi için pay sahibi olan bir veya daha fazla kurucunun mevcudiyeti aranır. Böylelikle birden çok kurucu ortak arama zorunluluğu ortadan kalkmış, tek bir kişinin katılımıyla anonim şirket kurulabilmesi yasal düzenlemeye bağlanmıştır. Şirketin tek pay sahipli olarak faaliyete başlaması veya payların sonradan tek bir kişide toplanması hâlinde, bahse konu tek pay sahibinin adı, yerleşim yeri ve vatandaşlık bilgileri ticaret siciline tescil ve ilan olunur.

Pay sahibi sayısının bire düşmesi durumunda, söz konusu sonucu doğuran işlem tarihini izleyen yedi gün içerisinde yönetim organına yazılı şekilde bilgi verilmesi kanuni bir mükellefiyettir. Yönetim kurulu da bu bildirimi aldığı tarihten başlayarak yedi gün içinde şirketin tek pay sahipli anonim şirket niteliğini kazandığını sicile tescil ve ilan ettirmekle yükümlüdür. Bu bildirim ve tescil yükümlülüğünün yerine getirilmemesinden ötürü doğacak zararlardan, bildirimde bulunmayan pay sahibi ile tescil ve ilanı gerçekleştirmeyen yönetim kurulu sorumluluk taşır. Bununla birlikte anonim şirket, tek pay sahibi olacak biçimde kendi paylarını bizzat devralamayacağı gibi üçüncü kişilere de devraldıramaz.

Hak Ehliyeti ve İşletme Konusunun Sınırları

Ticaret şirketlerinin hak ehliyetine dair yasal rejimde ultra vires yaklaşımı terk edilmiştir. Türk Ticaret Kanunu m. 125/2 düzenlemesiyle, Türk Medenî Kanununun 48 inci maddesi çerçevesinde ticaret şirketlerinin yaradılışları icabı cins, yaş ve hısımlık gibi sırf insana özgü niteliklere bağlı hak ve borçlar haricindeki tüm haklardan faydalanabilecekleri ve borçları yüklenebilecekleri kabul edilmiştir. Bu çerçevede şirketin esas sözleşmesinde yer alan amaç ve konu maddesi hak ehliyetinin sınırını tayin etmez.

Hak ehliyetinin genişletilmesi karşısında üçüncü kişilerin menfaat dengesi korunmuştur. Türk Ticaret Kanunu m. 371/2 gereğince şirket adına gerçekleştirilen bir muamelenin şirketin işletme konusu dışında yer aldığını üçüncü kişinin bildiği veya içinde bulunulan şartlar uyarınca bilebilecek durumda olduğu ispat edildiği takdirde, anonim şirket anılan işlemle bağlı sayılmaz.

Sermaye Türleri ve İfa Koşulları

6102 sayılı Kanun m. 344/1 uyarınca kuruluş esnasında nakden taahhüt edilen payların itibarî değerlerinin asgari yüzde yirmi beşlik kısmının tescilden evvel ödenmesi şarttır. Taahhüt edilen nakdi bedelin geriye kalan kısmı ise şirketin ticaret siciline tescil tarihini izleyen yirmi dört aylık süre zarfında ifa edilir. Payların primli şekilde çıkarıldığı hâllerde pay çıkarma primlerinin tamamı şirketin tescilinden önce nakden karşılanır.

Ayni sermaye tahsisinde ise m. 342/1 hükmüyle nakden değerlendirilebilen ve devri kabil olan malvarlığı unsurları esas alınmıştır. Üzerlerinde haciz, ihtiyati tedbir veya sınırlı ayni hak bulunmayan fikrî mülkiyet hakları ile haklı olarak kullanılan devredilebilir sanal ortamlar, alan adları ve işaretler şirkete ayni sermaye olarak tahsis edilebilir. Buna karşın kişisel emek, hizmet edimleri, ticari itibar ve henüz vadesi dolmamış alacaklar anonim şirkete sermaye olarak konulamaz.

Asgari Sermaye Miktarları ve Kayıtlı Sermaye Sistemi

6102 sayılı Kanun m. 332/1 düzenlemesi uyarınca esas sözleşmede bütünü taahhüt edilmiş bulunan sermayeyi gösteren esas sermaye elli bin Türk Lirasından az olamaz. Kayıtlı sermaye rejimini benimseyen halka açık olmayan anonim şirketlerde ise başlangıç sermayesinin en az yüz bin Türk Lirası olması aranır. Bu kanuni asgari tutarların Cumhurbaşkanınca artırılması mümkündür.

Kayıtlı sermaye rejiminde başlangıç sermayesi, şirketin kuruluşunda veya bu sisteme ilk geçiş aşamasında haiz bulunması zorunlu asgari sermayedir. Çıkarılmış sermaye ise ihraç olunan payların tamamının itibarî değerler toplamından meydana gelir. Bu sistemi benimseyen anonim şirketlerde, belirlenen kayıtlı sermaye tavanı sınırları dahilinde yönetim kurulunun alacağı kararla esas sözleşme tadiline gidilmeksizin sermaye artırımı yürütülebilir.

Kuruluş Belgeleri, Halka Açık Kurulma ve İlan Rejimi

Anonim şirketin kuruluşuna ilişkin esas sözleşme, kurucular beyanı, değerleme raporları ile ayni sermaye ve işletme devralınmasına dair akdedilen sözleşmeler kuruluş belgeleri vasfındadır. Bu evrak sicil dosyasına intikal ettirilir ve birer nüshası şirket tarafından beş yıl müddetle muhafaza edilir. Kurucular beyanının bütün kurucular tarafından birlikte tanzim edilerek imzalanması aranır.

Eski tedrici kuruluş usulünün yerini alan halka açık kurulma modelinde, halka arz edilmesi planlanan nakit paylar kurucular tarafından taahhüt altına alınır ve bu payların tescilden itibaren en geç iki ay içinde halka sunulacağı esas sözleşmede hükme bağlanır. Halka arz edilmesine rağmen süresi içinde alıcı bulmayan payların bedellerinin tamamı, süresinde halka arzı gerçekleştirilmeyen payların bedellerinin ise yüzde yirmi beşi iki aylık vadenin sona ermesini takip eden üç gün içinde ödenir.

Anonim şirketin esas sözleşmesinin tamamı tescille birlikte ilan olunur. Ne var ki esas sözleşmenin bütünüyle ilana tabi tutulması, her bir kaydın üçüncü kişilerin iyiniyetini kendiliğinden bertaraf edeceği sonucunu doğurmaz. Kanun m. 354 uyarınca tescilin üçüncü kişilere dönük olumlu etkisinden yalnızca kanunda tek tek sayılan kayıtlar faydalanabilir.

Kuruluş Sakatlıkları ve Fesih Davasının Usulü

6102 sayılı Kanun m. 353/1 uyarınca anonim şirketin butlanına veya yokluğuna karar verilemez. Şirketin kurulması esnasında kanun hükümlerine aykırı davranılmak suretiyle pay sahiplerinin, alacaklıların ya da kamunun menfaatleri önemli derecede tehlikeye maruz bırakılmış veya zedelenmiş olursa şirketin feshine hükmedilmesi talep edilebilir.

Fesih davası; yönetim organı, yetkili bakanlık, ilgili pay sahibi yahut alacaklı tarafından şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi nezdinde ikame edilir. Mahkeme davanın açıldığı tarihte gerekli tedbirleri kararlaştırır. Yargılama sürecinde feshin son çare olması ilkesi gözetilerek, esas sözleşmeye veya kanuna aykırı unsurların düzeltilmesi ve noksanlıkların giderilmesi amacıyla mahkemece süre verilebilir.

Fesih davasının şirketin tescil ve ilanından itibaren üç aylık hak düşürücü süre zarfında açılması şarttır. Acele işlere dair usule tabi olan bu yargılamada kanıtlar ile zorunlu bütün bilgi ve belgeler dava dilekçesine eklenir; kural olarak sonradan delil ibrazı, başka bir davanın bekletici mesele yapılması veya bilgi celbi mahkemeden istenemez. Ancak somut olayın haklı kıldığı durumlarda mahkeme kesin süre belirleyerek delil sunma ve bilgi getirtme talebini kabul edebilir. Davanın açıldığı hususu ile verilen kesinleşmiş hüküm resen ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan olunur; yönetim kurulu da bu hususu internet sitesinde yayımlar.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy