Anonim Şirketlerde Oy Hakkının Donması ve Hukuki Sonuçları

Anonim Şirketlerde Oy Hakkı İlkesi ve Donma Kavramı

Anonim şirketlerde pay sahipleri kural olarak oy haklarını genel kurulda paylarının toplam itibari değeriyle orantılı biçimde kullanır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 434 uyarınca her pay sahibi, tek bir paya sahip olsa dahi en az bir oy hakkını haizdir; birden fazla paya sahip olanların kullanabileceği oy sayısı ise esas sözleşmeyle sınırlandırılabilir. Şirketin finansal durumunun düzeltilmesi esnasında payların itibari değerleri indirilmişse, önceki itibari değer üzerinden tanınan oy hakkı korunabilir. Ancak kanunun açıkça öngördüğü bazı hallerde paya bağlı oy hakkının kullanılması askıya alınır. Bu durum oy hakkının donması olarak nitelendirilir. Oy hakkının donması durumunda pay sahipleri genel kurulda oy kullanamaz ve bu paylar genel kurul nisaplarının hesaplanmasında dikkate alınmaz.

Oy hakkının donması hali sürekli bir nitelik taşır ve donmaya yol açan sebep ortadan kalkıncaya kadar devam eder. Bu yönüyle yalnızca belirli bir gündem maddesine ilişkin oylamayı engelleyen oydan yoksunluk müessesesinden ayrılır. Oy hakkı donan paylar toplantı nisabına katılmadığından, esas sermayeyi oluşturan toplam pay sayısından indirilir. Nisapların kalan paylar üzerinden hesaplanması sebebiyle, oy hakkı donmayan diğer payların genel kurul karar mekanizmasındaki orantısal ağırlığı ve etki gücü kendiliğinden artış gösterir.

Şirketin Kendi Paylarını İktisap Etmesi ve Yavru Şirket Payları

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 389/1 uyarınca, bir şirketin iktisap ettiği kendi payları ile yavru şirket tarafından iktisap edilen ana şirketin payları, ana şirketin genel kurul toplantı nisabının hesaplanmasında dikkate alınmaz. Bedelsiz payların iktisabı istisnası saklı tutulmak üzere, şirketin devraldığı kendi payları şirkete hiçbir pay sahipliği hakkı sağlamaz. Yavru şirketin iktisap ettiği ana şirket paylarına ait oy hakları ile bu paylara bağlı haklar da kanun gereği kendiliğinden donar.

Karşılıklı İştirak Halinde Hakların Sınırlandırılması

Sermaye şirketlerinin birbirlerinin paylarının en az dörtte birine sahip bulunması Türk Ticaret Kanunu m. 197 kapsamında karşılıklı iştirak durumunu oluşturur. Türk Ticaret Kanunu m. 201 uyarınca, bir sermaye şirketinin paylarını iktisap ederek karşılıklı iştirak konumuna bilerek giren diğer sermaye şirketi, iştirak konusu paylardan doğan toplam oylarının ve diğer ortaklık yetkilerinin yalnızca dörtte birini kullanabilir. Bedelsiz payları edinme hakkı haricindeki diğer pay sahipliği hakları donar ve söz konusu paylar genel kurul toplantı ve karar nisabında hesaba katılmaz.

Karşılıklı iştirakteki kanuni hak kısıtlaması, Türk Ticaret Kanunu m. 201/2 uyarınca sadece kendisine iştirak edilen şirketin hâkim şirket konumunda bulunmaması hâlinde uygulama alanı bulur. Bağlı şirketin hâkim şirket paylarını devralması durumunda veya şirketlerin karşılıklı olarak birbirlerine hâkim olmaları halinde bu sınırlama geçerliliğini yitirir.

Sermaye Eşiklerinin Bildirilmemesi Halinde Hakların Donması

Bir teşebbüsün sermaye şirketindeki paylarının doğrudan veya dolaylı olarak yüzde beş, on, yirmi, yirmi beş, otuz üç, elli, altmış yedi veya yüzde yüz oranlarına ulaşması ya da bu eşiklerin altına inmesi durumunda, işlemlerin tamamlanmasından itibaren on gün içinde durumun şirkete ve kanunda gösterilen yetkili makamlara bildirilmesi şarttır. Türk Ticaret Kanunu m. 198/1 gereği bu bildirimlerin yazılı şekilde yapılması, ticaret siciline tescil ve ilan ettirilmesi zorunludur.

Türk Ticaret Kanunu m. 198/2 ve Ticaret Sicil Yönetmeliği m. 107/6 gereğince bildirim, tescil ve ilan yükümlülüğü süresinde yerine getirilmediği takdirde, ilgili paylara ait oy hakkı dahil olmak üzere kâr payı ve rüçhan hakkı gibi diğer tüm pay sahipliği hakları donar. Kanun lafzında bu durumdaki payların toplantı ve karar nisaplarına etkisi açıkça belirtilmemiş olmakla birlikte, oy hakları donan payların genel kurul toplantı ve karar nisaplarına katılmayacağı kabul edilmektedir.

Gündeme Bağlı Oydan Yoksunluk ve Nama Yazılı Pay Devirleri

Oy hakkının genel ve sürekli nitelikte donmasından farklı olarak, Türk Ticaret Kanunu m. 436'da belirli gündem konularında oydan yoksunluk yaptırımı öngörülmüştür. Pay sahipleri; kendileri, eşleri, alt veya üstsoyları ile bunların ortak olduğu şahıs şirketleri yahut kontrolleri altındaki sermaye şirketleri ile şirket arasındaki şahsi iş, işlem veya yargı mercilerindeki davalara ilişkin müzakerelerde oy hakkı kullanamaz. Benzer şekilde yönetim kurulu üyeleri ve yönetimde görev alan imza yetkilileri de yönetim kurulu üyelerinin ibrasına ilişkin kararlarda paylarından doğan oylarını kullanamazlar.

Nama yazılı pay devirlerinde şirket onayı verilene kadar oy hakkının kullanımı askıda kalır. Türk Ticaret Kanunu m. 494/1 uyarınca gerekli onay verilmedikçe payların mülkiyeti ve tüm pay sahipliği hakları devredende kalır. Payların miras, mirasın paylaşımı, eşler arasındaki mal rejimi hükümleri veya cebrî icra gereği iktisabında mülkiyet ve malvarlığına ilişkin haklar derhâl; genel kurula katılma haklarıyla oy hakları ise ancak şirketin onayı ile birlikte devralana geçer. Şirket onay istemini aldığı tarihten itibaren en geç üç ay içinde reddetmemişse veya ret haksızsa onay verilmiş sayılır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy