Yasal Dayanak ve Zorunluluğun Kapsamı
Hukuki işlerde mütalaa vermek, yargı yetkisini haiz organlar nezdinde gerçek ve tüzel kişilere ait hakları savunup dava etmek, adli takipleri yürütmek ve bu süreçlere dair evrakı tanzim etmek münhasıran baroya kayıtlı avukatların salahiyetindedir. Dava ehliyetine sahip olan kişilerin kendi işlemlerini bizzat yürütme serbestisi bulunmakla birlikte, kanun koyucu sermaye ortaklıkları bakımından bu ilkeye istisna getirmiştir. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesinin 3. fıkrası gereğince, Türk Ticaret Kanunu'nun 272. maddesinde belirtilen esas sermaye miktarının beş katı veya üzerinde sermayesi bulunan anonim şirketler ile üye adedi yüz veya daha çok olan yapı kooperatiflerinin sözleşmeli bir avukatla çalışması zorunludur. Anonim şirketler bakımından 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 332. maddesinde tamamı taahhüt edilmiş esas sermaye için taban tutar belirlenmiş ve bu tutarın artırılmasında yetki tanınmıştır. Kayıtlı sermaye sistemini seçen halka açık olmayan anonim şirketlerde ise başlangıç sermayesi kuruluş aşamasında ve sisteme geçişte sağlanması gereken zorunlu sermayedir. Çıkarılmış sermaye ise bu şirketlerde ihraç edilen payların nominal değerlerinin toplamından oluşur.
1136 sayılı AVUKATLIK KANUNU m. 35Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 332Kaynağı aç
Anayasal Denetim ve Ret Gerekçeleri
Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesinin 3. fıkrasının iptali istemiyle yapılan başvuruda, anılan yükümlülüğün hukuk devleti, eşitlik, sözleşme özgürlüğü, özel hayatın gizliliği ile ceza ve tedbirlerin kanuniliği esaslarıyla bağdaşmadığı ileri sürülmüştür. Yapılan anayasal incelemede bu iptal istemi reddedilmiştir. Değerlendirmede kuralın amacının, anonim şirketlerin sadece taraf oldukları uyuşmazlık ve davalarda değil, henüz bir hukuki ihtilaf ortaya çıkmadan önce de avukatın mesleki ve hukuki desteğinden faydalanmalarını sağlamak olduğu açıklanmıştır. Zorunluluğun çerçevesinin belirsiz olmadığı tespit edilerek düzenleme hukuk devleti ilkesine uygun bulunmuştur.
Eşitlik ilkesine yönelik incelemede ise yüksek sermayeli anonim şirketlerin ekonomik ve toplumsal düzen üzerindeki etki alanlarının genişliği nedeniyle düşük sermayeli şirketlerle aynı hukuki konumda yer almadıkları ifade edilmiştir. Hukuki konumları farklı olan yapılar arasında sermaye büyüklüğü ölçüt alınarak ayrım yapılması eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmamıştır. Bunun yanında yükümlülüğe riayet etmeyen kuruluşlara uygulanacak cezai müeyyidenin kanun metninde önceden belirlenmiş bulunması sebebiyle cezaların yasallığı kuralının da zedelenmediği sonucuna varılmıştır. Yönetmelik düzeyinde yapılan değişiklikler ise anayasal denetim görev ve yetkisi kapsamına girmediği gerekçesiyle incelemeye tabi tutulmamıştır.
Yükümlülüğe Aykırılığın Yaptırımı ve Soruşturma Zamanaşımı
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesinin 3. fıkrasında yer alan sözleşmeli avukat bulundurma mecburiyetine riayet etmeyen kuruluşlar hakkında Cumhuriyet savcısı tarafından idari para cezası tayin edilir. Bu yaptırım, kuruluş bünyesinde sözleşmeli avukat görevlendirilmediği belirlenen her bir ay için ayrı ayrı uygulanır. Ceza miktarının belirlenmesinde, suç tarihinde sanayi alanında faaliyet gösteren on altı yaşından büyük işçilere tatbik edilen iki aylık brüt asgari ücret tutarı esas alınır.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi'nin E. 2021/20552, K. 2021/13676 sayılı kararında açıklandığı üzere, sözleşmeli avukat bulundurulmayan her takvim ayı müstakil bir kabahat niteliği taşır. Bu kabahatte soruşturma zamanaşımı, fiil tarihindeki idari para cezası tutarına göre 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 20. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendi kapsamında 3 yıl olarak uygulanır.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/20552, K. 2021/13676Kaynağı aç
Yargıtay Kararlarında Denetim Usulü ve Kabahatin Oluşumu
Yargıtay 7. Ceza Dairesi'nin E. 2021/30142, K. 2022/1803 sayılı kararında belirtildiği üzere, sözleşmeli avukat bulundurmama fiilinin kabahat teşkil etmesi baro ihbarına veya şikayet şartına bağlanmamıştır. Madde kapsamına giren kuruluşların avukat tayin etmemeleri halinde kabahat oluşur; baro tarafından daha sonra ihbarda bulunulmuş olması önceki dönemler yönünden kabahatin oluşumuna tesir etmez. Aynı kararda, Cumhuriyet Başsavcılığına dilekçe sunulduktan sonra aynı gün içinde avukatlık sözleşmesi imzalanabileceği, geriye dönük tanzim edildiğine yönelik başkaca delil bulunmadığı sürece kabahatli lehine sözleşmeye itibar edilerek sözleşme tarihinden itibaren kabahatin oluşmayacağı ifade edilmiştir.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/30142, K. 2022/1803Kaynağı aç
Hakkında idari yaptırım uygulanan şirketin birleşme neticesinde ticaret sicilinden terkin edilerek tüzel kişiliğinin son bulduğunun ileri sürüldüğü hallerde, Yargıtay 7. Ceza Dairesi'nin E. 2022/13533, K. 2024/1383 sayılı kararı doğrultusunda ticaret sicil kayıtlarının celbi sağlanarak tüzel kişiliğin mevcudiyeti ve hukuki durumu karara bağlanmalıdır.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2022/13533, K. 2024/1383Kaynağı aç
Yargıtay 7. Ceza Dairesi'nin E. 2021/20552, K. 2021/13676 sayılı kararında açıklandığı üzere, dosyaya serbest meslek makbuzlarının sunulduğu uyuşmazlıklarda, makbuz asılları veya onaylı örnekleri ile şirketin muhasebe defterleri getirtilerek ilgili avukata fiilen ödeme yapılıp yapılmadığının tespiti amacıyla bilirkişi raporu aldırılmalıdır.
Hangi anonim şirketlerin sözleşmeli avukat bulundurması zorunludur?
Türk Ticaret Kanunu'nun 272. maddesinde düzenlenen esas sermaye tutarının en az beş katı sermayeye sahip olan anonim şirketler ile üye sayısı yüz ve üzerinde bulunan yapı kooperatifleri sözleşmeli bir avukat bulundurmakla yükümlüdür.
Sözleşmeli avukat görevlendirmemenin cezası nedir?
Bu yükümlülüğe uymayan kuruluşlara sözleşmeli avukat tayin etmedikleri her ay için Cumhuriyet savcılığı tarafından suç tarihinde sanayi sektöründeki 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan iki aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası verilir.
Avukat bulundurma zorunluluğunda soruşturma zamanaşımı süresi ne kadardır?
Avukat tayin edilmeyen her ay bağımsız kabahat oluşturur ve tahakkuk eden idari para cezası miktarına göre soruşturma zamanaşımı süresi 5326 sayılı Kanun'un 20/2-c maddesi uyarınca 3 yıldır.
Avukat bulundurmama kabahatinin takibi baro ihbarına bağlı mıdır?
Kabahatin doğması baroların başvuru ya da ihbar şartına bağlı değildir; şirketin kanuni şartları taşımasına rağmen avukat görevlendirmemesi halinde kabahat kendiliğinden oluşur.
Dosyaya serbest meslek makbuzu sunulduğunda inceleme nasıl yürütülür?
İbraz edilen serbest meslek makbuzları ile şirketin muhasebe kayıtları celp edilerek avukata fiilen ödeme yapılıp yapılmadığı yönünde bilirkişi incelemesi yaptırılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

